18/09/2026
80 lat temu, 18 września 1946 roku, odkopano pierwszą część Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego – Archiwum Ringelbluma. Metalowe skrzynki ukryte pod ziemią przy ul. Nowolipki 68 zawierały świadectwa ludzi, którzy chcieli pozostawić po sobie zapis życia i Zagłady getta warszawskiego.
Za powstaniem Archiwum stał historyk Emanuel Ringelblum. Od początku wojny zapisywał wydarzenia i zbierał dokumenty dotyczące życia Żydów pod okupacją niemiecką. W getcie warszawskim stworzył konspiracyjną grupę Oneg Szabat. Jej członkinie i członkowie gromadzili pamiętniki, listy, dokumenty, opracowania, rysunki – ślady codzienności, której byli świadkami.
Latem 1942 roku, podczas wielkiej akcji deportacyjnej, część Archiwum ukryto w piwnicy budynku przy Nowolipki 68. Ringelblum dokumentował Zagładę również później, gdy wraz z żoną Judytą i synem Urim ukrywał się w schronie „Krysia” przy ul. Grójeckiej. Jedna z przebywających tam osób zapamiętała go przy stole zawalonym papierami i książkami. Pisał niemal bezustannie.
Ringelblum nie przeżył wojny. W marcu 1944 roku kryjówka została odkryta. On, jego rodzina, pozostali ukrywający się oraz pomagający im Polacy zostali zamordowani.
Dwa lata po jego śmierci odkopano pierwszą część zbioru, który pozwala nam dziś poznawać historię getta warszawskiego z perspektywy ludzi, którzy w nim żyli.
Więcej o Emanuelu Ringelblumie i jego historii przeczytasz na: Wirtualny Sztetl / Portal Muzeum POLIN.
***
📷 Emanuel Ringelblum, źródło: Archiwum Uniwersytetu Warszawskiego.