31/10/2024
Słyszeli Państwo kiedyś o drewnianych macewach? Na pewno niektórzy tak. Jednak czy słyszeli Państwo o tym, żeby dziś w Polsce ktoś produkował zupełnie nowe drewniane macewy i do tego ustawiał je na warszawskim trawniku? Bo my właśnie tak zrobiliśmy i mieliśmy bardzo ważny powód: przyjechała do nas prawnuczka Gitli Ajdli i Bencjona Hochmanów.
Państwo Hochmanowie pochowani zostali przed wojną na tym fragmencie żydowskiego cmentarza bródnowskiego, który według administracji miejskiej i państwowej nie jest dziś wcale cmentarzem, a dzikim parkingiem, polną drogą, trawnikiem, miejscem libacji i toaletą dla psów. Tymczasem my wiemy, że spoczywa tam kilka tysięcy osób i staramy się od lat choćby uczulić na ten fakt lokalnych mieszkańców i władze, aby należycie teren ten został zabezpieczony.
Podjęliśmy teraz kolejne działania: mieliśmy trzy przedwojenne zdjęcia macew, których oryginalne miejsce udało się zlokalizować właśnie w tym fragmencie cmentarza dzięki dr Różyckiemu z Politechniki Warszawskiej i dr Lenarczykowi z Wykop na Poziomie Poprosiliśmy Aleksandra Schwarza z Fundacja Zapomniane żeby zaprojektował i stworzył ich współczesną interpretację. Po długich poszukiwaniach materiału i techniki powstały one z drewna modrzewiowego, a następnie konserwatorka Magda Olszowska wypiaskowała w nich inskrypcje i pokryła je czarną farbą i płatkami srebra, tak jak niegdyś macewy malowano. Następnie ustawiliśmy je w wyznaczonych miejscach i zaprosiliśmy potomkinię zmarłych do opowiedzenia o rodzinie, Rabinkę naszej Gminy Małgorzatę Kordowicz do zmówienia El Male Rachamim, a Ks. Jerzego Gołębiewskiego, Dyrektora Cmentarza Bródzieńskiego, do wyrecytowania psalmu. Uczestników witał, oprowadzał i wprowadzał w temat dyrektor naszego cmentarza Remigiusz Sosnowski, a treść inskrypcji tłumaczył na głos dla wszystkich zgromadzonych dyrektor Cmentarz Żydowski w Warszawie przy ulicy Okopowej Witold Wrzosiński.
Odwiedziliśmy w ten sposób wszystkich troje zmarłych wraz ze sporą grupą uczestników, wśród której byli także przedstawiciele miejskich i państwowych urzędów oraz wycieczka miejscowych licealistów, która skończyła właśnie wycieczkę po cmentarzu. Na koniec przemówiła Przewodnicząca Rady m. st. Warszawy, Pani Ewa Malinowska-Grupińska deklarując chęć działania na rzecz przywrócenia terytorialnej jedności cmentarza jak również radny dzielnicy Targówek Rafała Suchocki, który zadeklarował, że to będzie dla niego priorytet i odczytał poruszający poemat. Można więc powiedzieć, że pierwszy efekt działań nastąpił błyskawicznie. Liczymy na kolejne i dziękujemy wszystkim za uczestnictwo!
Kronikarsko odnotujmy, że również w tym dniu powrócił na cmentarz fragment macewy odnaleziony latem na dnie Wisły w ramach prac archeologicznych.
Zdjęcia wykonali Renata Zawadzka Ben-Dor, Rafał Kamiński, Adam Koren i Aleksandra Janus.
Wydarzenie odbyło się we współpracy z Foundation for the Documentation of Jewish Cemeteries w ramach projektu "MultiMemo: Multidirectional Memory. Remembering for Social Justice" dzięki wsparciu Unii Europejskiej w ramach programu Citizens, Equality, Rights and Values (CERV).
