13/04/2026
Rocznica Zbrodni Katyńskiej stała się dla nas okazją do zaprezentowania fragmentu listy katyńskiej – nazwisk artystów związanych z Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, którzy padli ofiarą tej zbrodni.
Pamiątkami po nich są dokumenty w naszym Archiwum. Nie zawsze zawierają zdjęcia, czasami to tylko linijka w księgach zapisów. Znamy jednak ich nazwiska.
Tadeusz Banach, ur. 1908 w Warszawie
• Szkoła Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie (1930). W 1939 przeniesiony do 41 pułku piechoty, kadra zapasowa piechoty we Włodzimierzu Wołyńskim
• Miejska Szkoła Sztuk Zdobniczych i Malarstwa (1929), Akademię Sztuk Pięknych ukończył w 1939, a jego promotorem by prof. Wojciech Jastrzębowski. Działał w Spółdzielni Artystów ŁAD, projektował meble i wystrój wnętrz eleganckich, powściągliwych, nieco modernistycznych
• Obóz jeniecki – Kozielsk. Miejsce śmierci - Katyń
Zygmunt Cepil, ur. 1913 w Mostkach, pow. sandomierski.
• Szkoła Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu (1935). Podporucznik, 20 Pułk Ułanów
• Państwowa Szkoła Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego w Krakowie (1933). W 1939 ukończył IV rok studiów na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.
• Po wybuchu wojny jego pułk został rozbity. Podporucznik rezerwy Kazimierz Chmielewski, któremu udało się uciec z transportu polskich jeńców na wschód, dostał od Zygmunta srebrną papierośnicę i zegarek kieszonkowy z prośbą o przechowanie i przekazanie rodzinie. Pamiątki te trafiły do bliskich przed Bożym
Narodzeniem 1939 r. Zygmunt Cepil już nigdy do domu nie wrócił.
• Obóz jeniecki – Kozielsk. Miejsce śmierci – Katyń.
Napoleon Czerwiński, ur. 1911 w Warszawie
• Szkoła Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie (1933). Przydzielony do 76 pp, w którym odbywał ćwiczenia rezerwy jako dowódca plutonu ckm.
• Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie (studia od 1934). Ostatni dokument w jego teczce to prośba o urlop na podjęcie pracy zarobkowej z powodu złych warunków materialnych z lutego 1939 r.
• Obóz jeniecki – Starobielsk. Miejsce śmierci – Charków
Eugeniusz Giedroyć, ur. 1893 w Olkuszu
• Członek POW w obwodach: Olkusz, Skała, Ojców (do 1918). W latach 1919–1921 żołnierz 11 pułku piechoty, w którym odbył całą kampanię wojenną
• Student Warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych – znajduje się na liście w księdze obejmującej lata 1911-1912 do 1915-1916. Ziemianin. Mieszkał z rodziną w majątku Łado na Wołyniu
• Obóz jeniecki – Kozielsk. Miejsce śmierci – Katyń.
Zygmunt Glinicki, ur. 1898 w Warszawie
• Członek POW, od 1918 w 1 pułku szwoleżerów, w którego szeregach walczył na froncie i w 1920 dostał się do niewoli. Po wojnie polsko-bolszewickiej przeniesiony do rezerwy - 19 pułku ułanów w Ostrogu. Odbył ćwiczenia w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu (1929) oraz w 9 pułku strzelców konnych w Grajewie (1931). Przydzielony do kadry 1 dywizjonu taborów w Warszawie.
• Szkoła Sztuk Pięknych (dyplom 1925). Malarz, grafik. Projektował ilustracje, okładki książek dla wydawnictw oraz plakaty, przede wszystkim reklamowe.
W 1933 stał się członkiem założycielem Koła Artystów Grafików Reklamowych (KAGR). W stowarzyszeniu udzielał się do końca jego istnienia w 1939. Przed wybuchem wojny zajmował się restauracją obiektów i wnętrz w Pałacu w Wilanowie
• Obóz jeniecki - Starobielsk. Miejsce śmierci – Charków
Zygmunt Gosieniecki, ur. 1909 w Gnieźnie
• W 1932 ukończył dywizyjny kurs podchorążych rezerwy. Odbył ćwiczenia rezerwy w 2 baonie czołgów i samochodów pancernych (1934, 1935), potem przeniesiony do 6 baonu pancernego. Powołany do służby czynnej w 44 pułku piechoty.
• Studiował architekturę na Politechnice Lwowskiej, a potem w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (1933-1938). Był przede wszystkim grafikiem i ceramikiem.
• Obóz jeniecki – Starobielsk. Miejsce śmierci - Charków
Edward Manteuffel-Szoege, ur. 1908 Rzeżyca na Łotwie
• Szkoła Podchorążych Rezerw Kawalerii w Grudziądzu (1932). Odbył ćwiczenia rezerwy w 4 baonie czołgów i samochodów pancernych w Brześciu (1934) i 5 baonie pancernym w Krakowie (1936, 1938). W 1939 przydzielony do 9 baonu pancernego w Lublinie.
•Studia w Szkole Sztuk Pięknych rozpoczął w 1926 r. i w okresie międzywojennym był już bardzo znanym artystą – malarzem i grafikiem oraz asystentem prof. Edmunda Bartłomiejczyka w Katedrze Grafiki Użytkowej. Zajmował się między innymi projektowaniem okładek i czasopism, ilustrowaniem książek, dekoracjami wystawienniczymi i projektami witryn. Tworzył ekslibrisy i linoryty.
Jego krótka, ale niezwykle intensywna praca artystyczna obejmowała m.in. wykonanie części wystroju MS Piłsudski – pierwszego polskiego transatlantyku, brał udział w Międzynarodowej Wystawie Sztuka i Technika w Paryżu. Studiował malarstwo w Lipsku i Berlinie. Wygrywał liczne konkursy na projekty: zegara słonecznego na Wieży Grodzkiej Zamku Królewskiego w Warszawie, dekorację sklepu E. Wedla przy ulicy Szpitalnej, sporządzenie mapy Polski w hallu gmachu Wojskowego Instytutu Geograficznego. W drugiej połowie 1938 rozpoczął prace nad dekoracjami do wnętrz Urzędu Patentowego i dekoracją poczekalni budowanego Dworca Głównego.
• Obóz jeniecki – Starobielsk. Miejsce śmierci – Charków.
Henryk Janicki, ur. 1910 Gumniska, pow. Tarnów
• Kurs podchorążych rezerwy w Szczypiornie, praktyka w 56 pułku piechoty w Wielkopolsce
• Ukończył Szkołę Sztuk Zdobniczych w Poznaniu, a w Akademii Sztuk Pięknych studiował od 1934 r. Ostatni dokument w jego aktach studenckich to potwierdzenie zdania egzaminu z rysunku i malarstwa z października 1938 r. z oceną bardzo dobrą.
• Obóz jeniecki – Starobielsk. Miejsce śmierci – Charków.
Jest jeszcze jedno nazwisko, którego nie ma na liście katyńskiej. Stefan Dauksza uzyskał dyplom w pracowni Tadeusza Pruszkowskiego. Więziony w Przemyślu, Winnicy i Starobielsku zakończył życie w łagrze w Kotłasie po 1941 r.
Należy wspomnieć, że studenci odbywali w okresie międzywojennym obowiązkową, roczną służbę wojskową, na którą otrzymywali roczny urlop. Odbywali też cykliczne ćwiczenia. Byli więc nie tylko elitą artystyczną, ale też wyszkoloną rezerwą dla armii. Zwraca uwagę, że w podaniach o przyjęcie do Akademii w rubryce "Ważniejsze wydarzenia z życia" pojawia się właśnie przebieg służby wojskowej.
Mieliśmy okazję gościć na kwerendzie kustosza Muzeum Katyńskiego, który zapoznawał się z naszymi dokumentami. Mamy nadzieję, że mogliśmy się przyczynić do uzupełnienia informacji opracowywanych w muzeum. Nasze spotkanie stało się inspiracją do powstania tego tekstu.
