01/06/2026
ENCONTRO ARREDOR DE NICANDRO ARES. NOMES DE LUGO
Motivación:
Actividade relacionada co centenario do nacemento de Nicandro Ares Vázquez, membro da Xunta Reitora do Museo Provincial de Lugo e pioneiro no estudo das súas coleccións epigráficas. Principal impulsor das publicacións toponímicas da provincia de Lugo.
Día: venres 5 de xuño (o domingo 7 cumpriríanse 100 anos do seu nacemento)
Hora: 18:30 h
Lugar: Museo Provincial de Lugo
Coordinación: Aurelia Balseiro, directora do MPL
Obxectivos:
• Visualizar aos museos como pontes para conectar historias, culturas e xeracións como se expresa no lema do día internacional dos museos (DIM 2026): “MUSEOS UNINDO UN MUNDO DIVIDIDO”.
• Abordar as contribucións de persoeiros relacionados co Museo Provincial de Lugo para lembrar a historia e a historiografía lucense.
• Difusión e divulgación de estudos e investigadores para transferir as súas aportacións á sociedade.
• Crear un espazo de recoñecemento, reflexión, debate, intercambio e participación interdisciplinar aberto á cidadanía.
Desenvolvemento do acto:
• Presentación a cargo da Deputada de Cultura, Iria Castro, xunto con Mª Dolores Sánchez Palomino, académica de número e membro da directiva da Real Academia Galega, por delegación do seu Presidente e a directora do MPL.
• Mesa redonda moderada pola Directora do MPL, Aurelia Balseiro, coa participación de Felipe Arias Vilas, Enrique Montenegro Rúa, Antón Santamarina Fernández, todos eles relacionados coa vida e obra de Nicandro Ares.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Don Nicandro Ares, bonhomía e sabedoría
O 22 de xullo de 2017 faleceu en Lugo o sacerdote Nicandro Ares Vázquez, que nacera en Santalla de Bóveda o 7 de xuño de 2026, e cómpre resaltar - como se fixo no seu funeral e na prensa local - tanto a súa exemplar bonhomía e humildade persoal como o seu inxente traballo como investigador en varias parcelas da filoloxía, da epigrafía e da arqueoloxía e historia lucenses.
O lembrado don Nicandro foi profesor no Seminario Diocesano e en varios Institutos de Ensino de Lugo e formou parte de varias comisións de tema patrimonial, pero o que nos cómpre destacar aquí son os numerosos e importantes traballos que ao longo da súa dilatada vida nos deixou Nicandro Ares con referencia, sobre todo, a tres temas fundamentais:
- Os diferentes aspectos arqueolóxicos presentes no monumento e no contorno de Santalla de Bóveda, a súa parroquia natal e de residencia (aínda que nunca exercera alí de párroco); algúns daqueles aspectos son coñecidos por mor das súas importantes achegas arqueolóxicas e documentais (por ex., no Boletín de la Comisión de Monumentos de Lugo), e marcaron sen dúbida un fito na interpretación deste singular conxunto monumental.
- O estudo de máis de 5.000 topónimos da provincia e da diocese lucense, con referencias etimolóxicas dunha enorme clarividencia e rigorosidade por mor da extensa e atinada bibliografía que el sempre manexaba, o que deu lugar á publicación por parte da Real Academia Galega (da que era membro Correspondente) de dous voluminosos tomos sobre Toponimia que recollen os seus numerosos traballos dispersos en varias publicacións coma Grial, Boletín do Museo Provincial de Lugo, Lucensia, El Progreso, etc.
- As moitas e diversas achegas sobre a epigrafía lucense, maiormente a romana pero tamén a medieval, realizadas desde os anos 50 do s. XX ata tempos ben recentes, con lúcidos estudos e preclaras intuicións sobre a lectura de inscricións, coa interpretación etimolóxica e histórica de antropónimos e topónimos prerromanos, latinos e mesmo xermánicos, converténdose tamén nunha referencia verdadeiramente impagable neste tema.
Felipe Arias Vilas
CV resumidos dos RELATORES
FELIPE ARIAS VILAS
Licenciado en Filosofìa e Letras pola USC, foi Profesor de Historia e Arqueoloxía e Bolseiro de investigación na dita Universidade ata 1974. Como Técnico Facultativo de Museos foi Director-Conservador do Museo de Lugo de 1976 a 1984, e desde 1983 dirixiu o Museo do Castro de Viladonga ata a súa xubilación en 2014, así coma os traballos arqueolóxicos neste xacemento. De 2005 a 2009 foi Director xeral de Patrimonio Cultural, da Xunta de Galicia. Foi Profesor-investigador ad honorem na Facultade de Humanidades de Lugo (2015-2020, honorífico desde 2021).
Membro de diversas entidades de carácter académico, científico e cultural, é patrón fundador do Museo do Pobo Galego. Participou en numerosas reunións científicas, así como en varias campañas de escavación e prospección arqueolóxica, e en varios proxectos e inventarios relacionados co Patrimonio Cultural. É autor de máis de trescentas publicacións e colaboracións (só ou en obras colectivas) sobre temas de Arqueoloxía, Historia Antiga, Museoloxía e Patrimonio Cultural, e ten participado en máis de trescentas conferencias e mesas redondas sobre estes temas dentro e fóra de Galicia. Recibiu varios premios e distincións, só ou formando parte de institucións colectivas.
Vid.: http://galegos.galiciadigital.com/es/felipe-arias-vilas
https://academia.gal/-/o-historiador-felipe-arias-novo-membro-correspondente-da-real-academia-galega?redirect=%2Finicio
ENRIQUE MONTENEGRO RÚA
Doutor en Prehistoria e Arqueoloxía pola Universidade Autónoma de Madrid (2016). Previamente licenciárase na facultade de Xeografía e Historia da Universidade Nacional de Educación a Distancia (2000) e obtivo o título oficial de “Máster Universitario en Sistemas Informáticos e Redes” pola Universidade de Alcalá de Henares (2010).
Na súa etapa de formación arqueolóxica, dentro do ámbito galaico hai que destacar a súa débeda co Museo Arqueolóxico do Castro de Viladonga, onde tivo a posibilidade de colaborar activamente tanto desde o punto de vista da divulgación arqueolóxica, coa edición de Croa (Boletín da Asociación de Amigos) e a creación da publicación electrónica e-Castrexo, como en traballos de escavación no propio xacemento.
Desde o ano 2004, a súa investigación centrouse, en maior medida, no monumento de Santalla de Bóveda (Lugo), tema da súa tese doutoral, sobre o que xa publicou monografías, artigos en revistas especializadas, colaborado en publicacións colectivas e participando como relator en congresos nacionais e internacionais, cursos e conferencias.
ANTÓN LUIS SANTAMARINA FERNÁNDEZ
Lingüista especializado no ámbito da lexicografía. Ten realizado tamén numerosas achegas no ámbito da gramática, a sociolingüística, a dialectoloxía e a didáctica. Os seus traballos contribuíron a afondar no coñecemento do estado da lingua e das súas variantes, así como ao establecemento da súa actual forma culta. Catedrático emérito da Universidade de Santiago de Compostela, onde desenvolveu toda a súa carreira académica, é membro do Instituto da Lingua Galega (ILG), do que foi director. É membro dos seminarios de Lexicografía e Onomástica da Real Academia Galega e coordina este último desde o ano 2019.
Vid.: https://academia.gal/membro/-/membro/anton-luis-santamarina-fernandez
