03/12/2025
⛏️ „Jerona pierona! Wiela to matymatyki a geometryi trza, coby taki pyrlik z żelozkiym do porzondku nakryklać”. Z okazji jutrzejszego święta Barbórki przyjrzeliśmy się godłu górników.
📜 Z kronikarskiego obowiązku wspomnimy, że najstarszym symbolem górnictwa jest róg. Nawoływali się za jego pomocą kopacze wszelkich kruszców, wędrujący po gęstych lasach i kniejach w poszukiwaniu cennych kopalin.
⚒️ Obecne godło górników, czyli kupla. Na pierwszy rzut oka są to dwa skrzyżowane młotki. W rzeczywistości to najstarsze narzędzia, jakimi posługiwali się górnicy, czyli pyrlik lub perlik (młotek o łukowatym kształcie) i żelazko lub żelosko (ostro zakończone narzędzie o długości od 12 do 30 centymetrów, spełniające rolę klina na trzonku).
🔨 Górnik trzymał w lewej ręce ostre żelazo, przykładał je do powstających w skale pęknięć i pobijał je pyrlikiem. Stąd też, jak pisał historyk górnictwa inż. Stefan Majewski: „tak w herbie leżą, aby móc ująć najpierw trzonek pyrlika, a następnie żelaza". Nazwa „kupla” pochodzi prawdopodobnie z języka niemieckiego, gdzie „kuppeln” znaczy „łączyć” lub „para”.
✨ Narzędzia leżą jedno na drugim, bo – jak uważają niektóre źródła – istniał zwyczaj pozostawiania ich po pracy w układzie krzyża. Miało to chronić podziemne chodniki, a nawet całą kopalnię przed działalnością złych duchów…
🌍 Znak kupli jest powszechnie używany przez wiele przedsiębiorstw i organizacji na wszystkich kontynentach. W języku niemieckim narzędzia będące symbolem górniczym posiadają jednolitą nazwę "Schlägel und Eisen", natomiast w języku angielskim używanych jest kilka nazw: "hammer and chisel", "hammer and wedge" oraz "mallet and gad" (najczęściej).
📖 Godło w obecnej formie zostało dokładnie opisane i rozrysowane przez Stefana Majewskiego w artykule pt. „Pyrlik i żelazko jako znak górniczy”, opublikowanym w „Techniku” Nr 3 (s. 10–11) z 1928 roku.