W 1935 roku na konferencji nauczycieli rejonu zbąszyńskiego w Łomnicy, Antonina Woźna przedstawiła referat na temat regionalnych strojów ludowych i zaprezentowała folklor zbąszyński z grupą taneczną i kapelą koźlarską. Wtedy właśnie podjęta została uchwałą o pielęgnowaniu i zachowaniu pamiątek przeszłości, tak zrodził się pomysł utworzenia pierwszego na terenie Zbąszynia, Muzeum. Jesienią 1937 rok
u podczas kolejnej konferencji nauczycielskiej, idea ta zaczynała się urealniać. Powstał „Komitet Trzech” (byli to kierownicy zbąszyńskich szkół: Stefan Wojciechowski, Józef Kapelczak i Jan Tomiński), który miał za zadanie zbadać warunki do utworzenia muzeum w szkole w Przyprostyni. Pozytywna opinia spowodowała powstanie Komitetu Założenia Muzeum Regionalnego Ziemi Zbąskiej z prezesem Antonim Lubińskim na czele. Powołani zostali również członkowie odpowiedzialni za poszczególne działy muzeum, w tym Antonina Woźna zajmująca się etnografią. Muzeum składało się z dwóch pomieszczeń, w których prezentowano prócz rodzimego folkloru, również numizmatykę, prehistorię, przyrodę i jakże ważne dla mieszkańców, zbiory dotyczące Powstania Wielkopolskiego. Otwarcie Muzeum Regionalnego Ziemi Zbąskiej w Przyprosytyni – pierwszego muzeum na wsi polskiej, nastąpiło 20 lutego 1938 roku. Zaproszeni goście, przedstawiciele władz wojewódzkich i powiatowych byli od wrażeniem zaangażowania miejscowej społeczności w to wydarzenie. Uroczystość uświetniło przygotowane przez Antoninę Woźną widowisko ludowe pt. „Wesele Przyprostyńskie”, które prezentowane jest po dzień dzisiejszy w niezmienionej formie przez Zespół Regionalny z Przyprostyni. Przy wsparciu Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego planowano dalszą rozbudowę muzeum i rozszerzenie badań naukowych w regionie. Plany te przerwały działania wojenne w 1939 roku. Muzeum zostało zamknięte po zajęciu Wielkopolski przez Niemców. Niestety w czasie okupacji hitlerowskiej większość zbiorów zaginęła lub została zniszczona. Po wojnie, Muzeum nie zostało odtworzone, nie tylko z powodu braku muzealiów, ale dlatego, że zabrakło na nie pomieszczeń. W latach 50 – tych na naszym terenie bardzo aktywnie działali harcerze. Od nich wyszła inicjatywa zorganizowania wystawy ocalałych eksponatów z dawnego muzeum. Idea reaktywowania muzeum poparta była przez zbąszyńskich nauczycieli: E. Liczbańskiego i F. Zierke, którzy doprowadzili do otwarcia wystawy w wieży bramnej. Wystawa cieszyła się ogromnym zainteresowaniem. Dzięki zaangażowaniu władz miejskich i powiatowych oraz wsparciu finansowemu Prezydium Miejskiej Rady narodowej powstał projekt adaptacji wieży bramnej na muzeum etnograficzne. Uroczyste otwarcie nowego muzeum nastąpiło 17 lipca 1965 roku, a kierownictwo placówki powierzono Franciszkowi Zierke. W 1966 roku Muzeum Regionalne Ziemi Zbąszyńskiej, przeszło pod patronat oddziału PTTK-u. Dzięki zaangażowaniu kustosza, muzeum powiększyło swe zbiory drogą darowizn i zakupów. Odbywały się tam lekcje historii, odczyty i prelekcje w ramach „Wieczorów Zbąszyńskich”. Na potrzeby muzeum próbowano również zaadoptować pomieszczenia piwnicze, jednak z powodu braku odpowiedniej klimatyzacji, nie można było tam przechowywać zbiorów. W latach 1982 – 1985 przystąpiono do prac remontowych oraz rekonstrukcji wieży bramnej, odtwarzając także fosę. W 2000 roku zbąszyński oddział PTTK-u został rozwiązany, a zbiory zostały przekazane Zbąszyńskiemu Centrum Kultury, które zorganizowało wystawy czasowe:
- 2000 r. – Zbąszyń na starych fotografiach
- 2001 r. – Kapliczki i krzyże przydrożne
2002 r. – Pradzieje Ziemi Zbąszyńskiej
W kwietniu 2004 roku zostało otwarte, w dawnej szkole ewangelickiej, Muzeum Ziemi Zbąszyńskiej i Regionu Kozła. W związku z przeniesieniem oddziałów szkolnych 0 – owych do budynku Szkoły Podstawowej, ówczesny burmistrz Zbąszynia Rafał Suchorski, zdecydował o przekazaniu obiektu Zbąszyńskiemu Centrum Kultury w celu utworzenia Muzeum Ziemi Zbąszyńskiej i Regionu Kozła. Okazały budynek dawnej szkoły ewangelickiej oraz powojennej „podstawówki” został zaadaptowany na nowe miejsce ekspozycyjne zbiorów historycznych, dotyczących ziemi zbąszyńskiej i całego „Regionu Kozła”. Pracownicy Zbąszyńskiego Centrum Kultury sami przygotowali i zorganizowali ekspozycje, które po dziś dzień cieszą oko zwiedzających. Pomocy historycznej udzielili: Zenon Matuszewski, Wacław Czuchwicki, Marian Andrzejak, Kazimierz Olejniczak oraz Marek Modrzyk. Przy pierwszej renowacji strojów ludowych z Muzeum współpracowała Pani Katarzyna Adamczak. Do dnia dzisiejszego placówka korzysta z pomocy członkini „Wesela Przyprostyńskiego” Pani Janiny Centkowskiej. Stroną estetyczną wszystkich ekspozycji muzealnych zajmuje się artysta plastyk Ireneusz Solarek. Muzeum formalnie nie ma statutu muzeum. Podlega pod Zbąszyńskie Centrum Kultury. Eugeniusz Kurzawa, pisząc o otwarciu Muzeum podkreślił, że „Pracownicy Zbąszyńskiego Centrum Kultury, którzy przygotowali Muzeum do otwarcia, zrobili to profesjonalnie w każdym calu”. I tak jest do dzisiaj. Muzeum jest otwarte na różne działania i inicjatywy. Przez cały rok odbywają się tu wystawy, lekcje historii, spotkania z twórcami ludowymi, ekspozycje rękodzieła, rzeźby, malarstwo i fotografie. Od 5 lat prowadzimy także warsztaty dla dzieci szkolnych, głównie z tradycji wielkanocnych i bożonarodzeniowych. Muzeum organizuje także „Noc Muzeów”. Podczas tego wydarzenia zwiedzających czeka mnóstwo atrakcji takich jak: nocne zwiedzania podziemi kościoła, koncerty muzyki poważnej czy wystawy tematyczne dotyczące historii naszego miasta. Szczególne miejsce w kalendarzu imprez w Muzeum zajmują takie wydarzenia jak: Międzynarodowe Spotkania Artystyczne „Experyment”, które odbywają się nieprzerwanie od 2001 roku. Pomieszczenia Muzeum adoptowane są w tym czasie przez artystów jako przestrzeń wystawowa i koncertowa. Do końca okresu letniego można zwiedzać wystawy sztuki współczesnej, które wplecione są w stałe ekspozycje. Muzeum włącza się również w organizowanie Biesiad Koźlarskich. Zwykle pierwszy dzień Biesiady Koźlarskiej odbywa się w Muzeum. Są wówczas prezentowani miejscowi twórcy ludowi różnych dziedzin artystycznych, okazjonalne wystawy, prezentowane są miejscowe zwyczaje, jak „Pulter” czy „Oczepiny”. Przygotowywane są także degustacje regionalnych potraw przez lokalne Koła Gospodyń Wiejskich. W ciągu roku Muzeum przyjmuje kilka tysięcy zwiedzających, którzy chwalą naszą kulturę i dbałość o zachowanie tradycji regionu.
