Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego

17/09/2026

Serdecznie zapraszamy do Muzeum w sobotę 19 września👇

17/09/2026

09/09/2026

05/09/2026

Czy dzieci również miały portrety trumienne?
Tak.
I należą one do najbardziej poruszających obiektów w naszej kolekcji.
Barbara Bronikowska żyła około dwóch lat. Krystian Bronikowski również zmarł jako bardzo małe dziecko. Ewa Bronikowska miała około dziesięciu lat.
Ich portrety wykonano z taką samą troską o strój, fryzurę, biżuterię i dekoracyjne szczegóły jak w przypadku dorosłych.
Nie traktowano ich jako mniej ważnych członków rodu.
Przeciwnie - inskrypcje i portrety miały zachować ich miejsce w pamięci rodzinnej.
Dzisiaj dziecięce wizerunki szczególnie mocno uświadamiają nam jeszcze jedną rzecz.
Za pojęciem „portret trumienny” kryje się historia sztuki.
Ale za każdym z tych zabytków kryła się również czyjaś strata.

04/09/2026

Co mówił strój?
Bardzo dużo.
Żupan, kontusz, delia, zbroja, francuska suknia, koronki, perły, czepiec, futro.
Portret trumienny jest znakomitym źródłem do badań nad dawnym ubiorem.
W naszej kolekcji możemy obserwować niemal cały świat XVII- i XVIII-wiecznej mody.
Przecław Bronikowski występuje w żupanie i delii.
Helene Margarethe von Schlichting - w sukni kroju francuskiego, perłach i kunsztownej fryzurze.
Aleksander Bronikowski - w zbroi i czerwonym płaszczu.
Ewa i Barbara Bronikowskie - jako małe dziewczynki ubrane według ówczesnej mody francuskiej, z perłami, rozetami i granatami.
Strój nie był tylko dekoracją.
Informował o pozycji, płci, wieku, modzie, kręgu kulturowym, a niekiedy również o aspiracjach przedstawionego człowieka i jego rodziny.
Dlatego portret trumienny można czytać.
Trzeba tylko wiedzieć, gdzie patrzeć.

03/09/2026

Dlaczego portretowani mają otwarte oczy?
Bo wizerunek nie miał przedstawiać śmierci.
Miał symbolizować obecność.
Portretowany spogląda na widza, często niemal bezpośrednio. Twarz jest żywa, oczy otwarte, policzki zaróżowione, usta podkreślone kolorem.
Wizerunek znajdował się w przestrzeni ceremonii razem z trumną, herbami i inskrypcjami.
Ciało zmarłego pozostawało ukryte.
Twarz pozostawała widoczna.
Właśnie dlatego spojrzenie jest jednym z najważniejszych elementów portretu trumiennego.
Dzisiaj okoliczności są zupełnie inne.
Nie ma katafalku, świec ani uczestników pogrzebu.
Została twarz.
A oczy nadal patrzą.

02/09/2026

Dlaczego te twarze nie są idealne?
Zmarszczki. Worki pod oczami. Wydatne nosy. Podwójne podbródki. Siwe włosy. Zaczerwienione policzki.
Portret trumienny nie zawsze schlebiał modelowi.
I właśnie to stanowi o jego niezwykłej sile.
Najważniejsza była rozpoznawalność.
Rodzina i uczestnicy pogrzebu mieli zobaczyć konkretną osobę, a nie idealny typ pięknego szlachcica czy damy.
Dlatego cechy indywidualne bywają zaznaczane bardzo wyraźnie. Jedną z najbardziej charakterystycznych cech portretów trumiennych jest brak wyraźnej idealizacji. Twarze zmarłych zachowują indywidualne rysy, ślady wieku i fizjonomiczne szczegóły, dzięki którym sprawiają wrażenie zaskakująco bezpośrednich i prawdziwych.
Spójrzmy na twarze z międzyrzeckiej galerii.
Każda jest inna.
I może właśnie dlatego po kilkuset latach mamy czasami poczucie, że nie patrzymy na „dzieło barokowe”.
Patrzymy na człowieka.

01/09/2026

Kto malował portrety trumienne?

Znamy nazwiska wielu ludzi przedstawionych na portretach.
Nazwisk malarzy - najczęściej nie.
Twórcy pozostawali zazwyczaj anonimowi. Wielu działało w lokalnych środowiskach i warsztatach związanych z organizacją cechową.
Ich umiejętności były bardzo różne.
Na jednym portrecie zachwyca subtelny modelunek twarzy, na innym uwagę zwracają nieporadne dłonie, zaburzone proporcje albo niemal ornamentalnie potraktowane palce.
I właśnie takie różnice możemy obserwować w Międzyrzeczu.
Przy anonimowym duchownym z Wielkopolski szczególnie charakterystyczne są nadmiernie wydłużone palce złożonych dłoni. Nie dyskwalifikują obrazu.
Przeciwnie.
Są śladem konkretnego warsztatu i konkretnego sposobu malowania.
Anonimowy malarz również pozostawił swój ślad.
Tylko zamiast nazwiska – pozostawił styl.

31/08/2026

Kto przygotowywał blachę?

Zanim do pracy przystąpił malarz, potrzebne było odpowiednie podobrazie.
I tu na scenę wchodzi rzemieślnik, o którym rzadko myślimy, patrząc na portret.
Konwisarz.
Na niektórych międzyrzeckich zabytkach zachowały się niewielkie znaki - punce. Są niczym podpis pozostawiony nie przez malarza, lecz przez człowieka związanego z wykonaniem metalowego podłoża.
W naszej kolekcji odnajdujemy między innymi znaki warsztatów działających w Poznaniu, Wschowie, Głogowie czy Frankfurcie nad Odrą.
Na portrecie anonimowego duchownego i NN szlachcica znajdują się na przykład punce poznańskiego konwisarza Mathiasa Geretha.
Tak niepozorne znaki potrafią powiedzieć bardzo dużo.
Pozwalają ustalać miejsce wykonania blachy, wiązać ze sobą zabytki, a czasami pomagają także w ich datowaniu. Badania nad międzyrzeckim zbiorem pokazały, jak wiele informacji można wydobyć właśnie z tych niewielkich oznaczeń.
Następnym razem przyjrzymy się malarzowi.

31/08/2026

31 sierpnia 1980 - Porozumienia Sierpniowe

Sierpień 1980 roku zapisał się jako jeden z najważniejszych momentów w najnowszej historii Polski. Fala strajków, która objęła setki zakładów pracy, nie była już tylko protestem przeciwko pogarszającym się warunkom życia. Robotnicy zaczęli domagać się praw, których w państwie komunistycznym od dziesięcioleci im odmawiano.

W Stoczni Gdańskiej powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, który sformułował 21 postulatów. Pierwszy i najważniejszy dotyczył zgody na utworzenie niezależnych od władz i pracodawców wolnych związków zawodowych. Żądano także prawa do strajku, wolności słowa i druku, zaprzestania represji za przekonania oraz uwolnienia więźniów politycznych. Obok nich znalazły się postulaty dotyczące codziennego życia - wynagrodzeń, emerytur, opieki zdrowotnej czy dostępu do mieszkań.

31 sierpnia 1980 roku w Sali BHP Stoczni Gdańskiej przedstawiciele Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego i komisji rządowej podpisali porozumienie. Władze PRL zaakceptowały możliwość powstania niezależnych, samorządnych związków zawodowych.

Gdańsk był częścią szerszego ruchu. Dzień wcześniej porozumienie podpisano w Szczecinie, następnie 3 września w Jastrzębiu-Zdroju, a 11 września w Hucie Katowice w Dąbrowie Górniczej. To właśnie te wydarzenia określamy wspólnym mianem Porozumień Sierpniowych.

Z sierpniowego protestu narodziła się „Solidarność” - ruch, który wkrótce zgromadził miliony Polaków. Sierpień 1980 roku nie przyniósł jeszcze wolnej Polski. Pokazał jednak, że społeczeństwo potrafi wspólnie upomnieć się o swoje prawa i zmusić komunistyczną władzę do rozmów.

31 sierpnia przypominamy więc nie tylko podpisany dokument. Pamiętamy o odwadze, solidarności i przekonaniu, że wspólne działanie może zmieniać historię.