21/09/2026
Dzisiaj - 21 września - świętujemy wyjątkowy jubileusz – mija dokładnie 125 lat od dnia, w którym Miasto Jaworzno oficjalnie uzyskało prawa miejskie!!!
Dokładnie 21 września 1901 roku w Wiedniu cesarz Franciszek Józef podpisał ustawę, na mocy której gmina Jaworzno została zaliczona do kategorii miejscowości podlegających "galicyjskiej ustawie miejskiej". Dziś to doskonała okazja, aby przypomnieć sobie, jak niezwykłą i krętą drogę przeszło nasze miasto!
-----
Informacje o planach nadania Jaworznu praw miejskich pojawiają się w źródłach już w pierwszej połowie XIX wieku, za czasów przynależności Jaworzna do Rzeczypospolitej Krakowskiej (Wolnego Miasta Krakowa z Okręgiem, 1815–1846). W 1842 roku w Wydziale Budownictwa Wolnego Miasta Krakowa opracowano plan „założenia miasta pod wsią Jaworzno”, który zakładał budowę nowej, miejskiej części Jaworzna po prawej stronie drogi do Krakowa, gdzie na obszarze 60 morgów miało zostać wydzielonych od 300 do 540 działek budowlanych. Z tego samego roku pochodzi informacja, że Jaworzno „[…] wieś wzmiankowana wkrótce do rzędu miast okręgowych będzie wyniesioną”. Sprawy nie udało się sfinalizować do końca istnienia Rzeczypospolitej Krakowskiej, której kres położył upadek powstania krakowskiego z 1846 roku. W okresie przynależności Jaworzna do Wielkiego Księstwa Krakowskiego (1846–1918), będącego częścią zaboru austriackiego, sprawy nie kontynuowano.
W okresie galicyjskim Jaworzno wciąż rozwijało się dynamicznie pod względem gospodarczym. Było najludniejszą gminą w powiecie, przewyższając zaludnienie stolicy powiatu – Chrzanowa. W 1901 roku osada liczyła już ponad 8 tysięcy mieszkańców, mieściła ponad 800 domów, a w lokalnych zakładach i kopalniach pracowało blisko 3 tysiące robotników.
Tym bardziej brak Jaworzna wśród miejscowości wymienionych w ustawie gminnej z 3 lipca 1896 roku musiał być sporym zaskoczeniem dla lokalnych władz i społeczeństwa. Nie znamy przyczyn takiego obrotu spraw, ponieważ w dotąd odnalezionych dokumentach brak informacji na ten temat. Przypuszczalnie władze lokalne nie dopatrzyły wszystkich formalności związanych z nadaniem praw miejskich. Mniej prawdopodobna jest pomyłka wynikająca z podobieństwa nazw miejscowości (Jaworzno, Jawor, Jaworów, Jaworzyna itp.).
Już 19 listopada 1896 roku – niespełna pół roku po ogłoszeniu ustawy – rada gminna podjęła uchwałę w sprawie wystąpienia o nadanie praw miejskich Jaworznu. Jednak dopiero uchwała rady gminy z kwietnia 1900 roku, poparta uchwałą rady powiatowej w Chrzanowie, trafiła pod obrady sejmu galicyjskiego.
Podczas obrad poseł Andrzej hr. Potocki z Krzeszowic wystąpił z wnioskiem o zastosowanie przyspieszonego trybu postępowania, obejmującego trzykrotne czytanie projektu ustawy i przeprowadzenie głosowania na jednym posiedzeniu 21 czerwca 1901 roku. Wniosek uzyskał akceptację większości posłów. Przegłosowana ustawa została przedłożona do podpisu cesarzowi Franciszkowi Józefowi I. 21 września 1901 roku ustawa została ogłoszona i weszła w życie, tym samym Jaworzno uzyskało prawa miejskie. Na czele zwierzchności gminnej stał naczelnik gminy. Jako pierwszy tę funkcję objął Franciszek Schattanek, pełniący dotychczas funkcję przełożonego gminy wiejskiej.
----------------
Jaworzno to miasto o bogatej i fascynującej historii, budowane przez pokolenia pracowitych mieszkańców. Wszystkim jaworznianom życzymy dumy z naszego miasta i jego dziedzictwa!
Przy tej okazji już teraz zapraszamy także na naszą nową wystawę, poświęconą właśnie jubileuszowi otrzymania praw miejskich przez Jaworzno i Szczakową pt. "Dwie rocznice, jeden organizm - Miasta, które stworzyły Jaworzno". Wernisaż ekspozycji odbędzie się 6 października o godz. 13.00 w siedzibie naszego Muzeum!
_____________
------
Grafika wygenerowana przy pomocy AI
