05/06/2026
HIỆN VẬT “VIÊN GẠCH SƯỞI” ĐANG TRƯNG BÀY TẠI BẢO TÀNG HỒ CHÍ MINH BÌNH THUẬN - MINH CHỨNG RÕ NÉT THỂ HIỆN Ý CHÍ, NGHỊ LỰC CỦA NGƯỜI THANH NIÊN YÊU NƯỚC NGUYỄN ÁI QUỐC TRÊN HÀNH TRÌNH ĐI TÌM ĐƯỜNG CỨU NƯỚC
“Có nhớ chăng hỡi gió rét thành Ba Lê
Một viên gạch hồng Bác chống lại cả mùa đông băng giá…”
Câu thơ của nhà thơ Chế Lan Viên trong bài “Người đi tìm hình của nước” nói về những gian nan, vất vả của Bác Hồ trong giai đoạn Người hoạt động và lao động kiếm sống ở Paris dường như đã trở thành thân thuộc với bao thế hệ người Việt Nam.
Khi đến tham quan Bảo tàng Hồ Chí Minh Bình Thuận tỉnh Lâm Đồng, nhiều đoàn khách đã nán lại lâu hơn, những ánh mắt tròn xoe rồi rưng rưng khi nghe từng lời kể của thuyết minh viên về hiện vật Viên gạch hồng sưởi ấm. Nơi đây, mỗi hiện vật trưng bày đều mang trong mình những ý nghĩa riêng, gắn liền với những câu chuyện cảm động về cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác Hồ kính yêu, hiện vật Viên gạch hồng sưởi ấm bắt nguồn từ một câu chuyện thực tế.
Viên gạch sưởi đang trưng bày tại Bảo tàng Hồ Chí Minh Bình Thuận do Bảo tàng Hồ Chí Minh Hà Nội cung cấp. Đây là hiện vật phục chế, giống như viên gạch sưởi Bác Hồ đã sử dụng trong giai đoạn Người sống và hoạt động ở Paris, Pháp. Viên gạch được làm bằng đất nung, hình chữ nhật, có màu nâu đỏ, kích thước 24cm x 12cm x 4cm. Đây là minh chứng cho những ngày thanh niên sôi nổi của Nguyễn Ái Quốc (Chủ tịch Hồ Chí Minh) trên hành trình bôn ba đi tìm đường cứu nước.
Năm 1921, Nguyễn Ái Quốc chuyển đến ở nhà số 9 ngõ Compoint, thuộc Quận 17, Paris, Pháp. Đây là một ngôi nhà cũ kỹ với những gian phòng nhỏ nằm trong ngõ cụt thuộc một khu phố nghèo ở Paris, trong những năm này việc thắp sáng vẫn phải dùng bằng đèn dầu. Căn phòng của Nguyễn Ái Quốc ở chỉ rộng 9m2 trên tầng 2, với giá thuê 40 phrăng một tháng. Đây chính là nơi mà Người đã sống và hoạt động lâu nhất, từ tháng 7 năm 1921 đến ngày tháng 3 năm 1923. Căn gác chỉ vừa đủ kê chiếc giường sắt cá nhân, một cái bàn nhỏ và một cái ghế, chỉ thế thôi, không có gì khác. Cuộc sống không tiện nghi, rất đơn sơ giản dị, thiếu thốn trăm bề. Để chống lại mùa đông giá rét, mỗi buổi sáng trước khi đi làm, Nguyễn Ái Quốc để một viên gạch vào lò bếp của chủ nhà. Chiều về, Người lấy viên gạch ra, bọc nó vào những tờ báo cũ rồi để xuống dưới nệm cho đỡ rét.
Trên thực tế, việc sưởi ấm bằng gạch là một cách sưởi ấm khá phổ biến ở Châu Âu từ nhiều thế kỷ trước. Khi đó, ở các thành phố lò sưởi là một vật dụng khá xa xỉ và chi phí sưởi ấm rất đắt, không phải gia đình nào cũng có lò sưởi, đặc biệt là với người dân lao động. Để chống lại sự khác nghiệt của mùa đông, những cư dân nghèo của Châu Âu đã sử dụng một cách sưởi ấm rẻ tiền, đó là nung nóng gạch, cuộn nó vào quần áo hoặc báo cũ rồi mang lên đặt ở phía chân hoặc dưới gầm giường để ngủ cho ấm. Để phục vụ nhu cầu này, đã xuất hiện một thị trường sản xuất gạch sưởi.
Vào giai đoạn Bác Hồ sống ở Châu Âu, loại gạch sưởi phổ biến nhất là loại ghạch chuyên dụng do hãng Chauffeuse của Pháp sản xuất. Đây không phải gạch xây dựng bình thường mà là gạch chịu nhiệt (firebrick) - chính là loại gạch dùng để xây lò sưởi, chịu được nhiệt độ cao và có khả năng giữ nhiệt lâu. Mỗi viên gạch thường có 2 lỗ lớn, giúp thuận tiện hơn khi dùng kẹp hoặc móc để gắp viên gạch từ lò lửa ra. Khi được nung đến khoảng 400 độ và bọc gói kỹ lưỡng, viên gạch sẽ giữ nhiệt được khoảng 5 đến 7 tiếng đồng hồ, đủ cho một giấc ngủ đêm. Tại các khu nhà trọ dành cho người lao động ở thành phố, mỗi sáng khi đi làm, người thuê nhà sẽ gửi chủ nhà một viên gạch sưởi. Khi đốt lò sưởi buổi tối, họ sẽ đặt viên gạch vào lò cho nóng. Khi trở về nhà, trước khi ngủ những người thuê nhà sẽ lấy viên gạch bọc kỹ lại để sử dụng. Là một người cần lao, không có gì khó hiểu khi Bác Hồ sử dụng cách thức sưởi ấm bình dân này trong thời kỳ sinh sống và hoạt động ở nước Pháp.
Cuộc sống không tiện nghi, rất đơn sơ giản dị, thiếu thốn trăm bề nhưng không làm nguôi đi tinh thần yêu nước, mà nó càng hun đúc trong tâm trí, hoài bão của người thanh niên Nguyễn Ái Quốc ngọn lửa nhiệt tình cách mạng, tình yêu quê hương, đất nước. Trong căn phòng trọ chật hẹp, thiếu thốn tiện nghi ấy lại che chở một con người có trái tim cháy bỏng, luôn nung nấu ý chí và lòng quyết tâm tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc, giúp đồng bào mình thoát khỏi kiếp nô lệ lầm than. Câu chuyện “Viên gạch hồng” là một minh chứng rõ nét nhất về hành trình tìm đường cứu nước, một thời kỳ hoạt động khó khăn, gian khổ, hiểm nguy nhưng tràn đầy sôi nổi, nhiệt huyết cách mạng của người thanh niên yêu nước Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh - Người đã dâng hiến cả tuổi thanh xuân và cả cuộc đời mình cho dân tộc Việt Nam.
115 năm đã trôi qua, nghĩ đến những gian nan, vất vả của Bác với biết bao cam go, thử thách trong cuộc trường chinh tìm đường cứu nước, nhưng Người vẫn cố gắng vượt qua. Cuộc hành trình của Người vẫn luôn là biểu tượng bất diệt về lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển dân tộc. Kỷ niệm 115 năm ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (5/6/1911 - 5/6/2026) không chỉ là dịp để tri ân và tưởng nhớ công lao to lớn của Người mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc đối với mỗi chúng ta về trách nhiệm đối với quê hương, đất nước, về tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám dấn thân và hy sinh vì lợi ích của quốc gia, dân tộc. Những giá trị tư tưởng và tinh thần ấy tiếp tục soi đường, cổ vũ các thế hệ hôm nay luôn nỗ lực vượt khó, phát huy trách nhiệm và khát vọng cống hiến trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Tài liệu tham khảo:
- Trần Dân Tiên, Những mẫu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, NXB Trẻ, năm 2008.
- Cổng thông tin điện tử Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh (https://hcmcpv.org.vn).
