Alexandre Yersin, Suối Dầu, Nha Trang (2026)

22/09/2026

163 năm ngày sinh Alexandre Yersin – một tình yêu vượt qua thời gian

Ngày 22 tháng 9 năm 1863, Alexandre Yersin chào đời tại Aubonne, Thụy Sĩ.
163 năm sau, tại nơi ông yên nghỉ ở Suối Dầu, những người yêu mến Yersin vẫn tìm về, mang theo hoa, nén hương và những lời chúc mừng giản dị dành cho một con người đã dành phần lớn cuộc đời mình cho khoa học và mảnh đất Việt Nam.

Không cần những nghi lễ cầu kỳ.
Một chiếc bánh sinh nhật, những bó hoa, nén hương trước mộ và những con người lặng lẽ đứng bên nhau — từng ấy cũng đủ để kể về một tình cảm đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Có người biết đến Yersin qua những trang sách.
Có người tìm thấy ông trong lịch sử của Đà Lạt, Nha Trang hay Viện Pasteur.
Và cũng có những người đơn giản là cảm phục một con người đã sống một cuộc đời đặc biệt, nhưng khiêm nhường.

Chúc mừng sinh nhật lần thứ 163, Alexandre Yersin.
Dẫu đã hơn 80 năm kể từ ngày ông rời thế giới này, cái tên Yersin vẫn tiếp tục được nhắc đến bằng sự kính trọng và yêu mến.

📍 Suối Dầu, Khánh Hòa
📅 22.09.2026

20/09/2026

YERSIN – NGƯỜI Ở LẠI
Có những người từ rất xa tìm đến,
sống một đời bình dị, làm những điều tử tế,
để rồi tên họ hòa vào tên núi, tên sông, tên phố,
để khi đi xa vẫn ở lại thật lâu trong lòng người.
Yersin là một người như thế.
Từ Thụy Sĩ, từ nước Pháp,
chàng thanh niên ấy xuống tàu đi về phương Đông,
rồi dừng lại bên bờ biển Nha Trang đầy nắng gió
và ở lại nơi này cho đến cuối cuộc đời.
Tôi đã nhiều lần đi qua những con phố mang tên ông
ở Hà Nội, Sài Gòn, Nha Trang và Đà Lạt.
Tôi đã bước qua những giảng đường y khoa,
đã đọc những trang sách viết về ông,
đã nhìn những bức ảnh cũ ngả màu theo năm tháng.
Ở Nha Trang, giữa gió biển và những hàng cây,
có một bảo tàng nhỏ mang tên Yersin,
nơi còn chiếc bàn, những dụng cụ nghiên cứu,
những lá thư ông gửi mẹ và những dòng ghi chép cũ.
Ở đó, tôi thấy một đời người hiện ra.
Một người từng cúi xuống kính hiển vi
để tìm nguyên nhân của những trận dịch,
nhìn trong những sinh vật nhỏ bé vô cùng
một nỗi đau rất lớn của con người.
Nhưng Yersin không chỉ nhìn xuống kính hiển vi.
Từ ngoài biển, ông ngước nhìn những dãy núi xa
và tự hỏi phía sau những ngọn núi ấy
còn có những vùng đất nào chưa được biết đến.
Thế là ông lên đường.
Qua Phan Thiết, Phan Rí, Di Linh,
qua Ta La, Kalon, La Ngà, Đa Nhim,
qua những con đường đất đỏ và những cánh rừng
khi ấy còn gần như trắng trên bản đồ.
Mưa rừng, sông suối, sốt rét và thú dữ, và Thouk
những hiểm nguy không báo trước luôn chờ phía trước.
Có lúc ông bị thương, cái chết đã rất gần,
nhưng ông vẫn tiếp tục đi.
Can đảm không phải là không biết sợ,
mà là biết phía trước đầy gian khó
vẫn bước tiếp để đạt cái đích của mình.
Rồi chiều hè ngày 21 tháng 6 năm 1893,
ông bước ra khỏi rừng và nhìn thấy Lang Biang
bừng lên trong ánh sáng rực rỡ của mùa hè.
Thung lũng rộng mở ra mênh mông trước mắt,
những triền đồi nối nhau nhấp nhô như sóng,
còn Lang Biang phía xa nơi này
như những hòn đảo giữa trời.
Ông đi qua Dankia, Ankroët, Cam Ly,
qua Sré Dăng, qua những cánh rừng Đapla,
những địa danh hôm nay đã trở nên quen thuộc,
nhưng khi ấy, mỗi cái tên đều là một câu hỏi.
Tôi đứng giữa gió Lang Biang, giữa rừng Bidoup,
cố hình dung một người thanh niên mới ngoài ba mươi tuổi
hơn một thế kỷ trước đã nhìn khoảng trời ấy thế nào.
Có lẽ niềm vui khi ấy rất giản dị:
mình đã đến được đây, đã nhìn thấy nơi này
sau những ngày dài vượt rừng, vượt núi.
Và rồi, sau này, trên một ngọn đồi nhỏ ở Suối Dầu,
Yersin nằm lại giữa màu xanh của núi rừng.
Ông nằm sấp, ôm lấy đất Việt,
và đất, núi, rừng, biển trời Nam cũng ôm lấy ông.
Tôi đã đến thăm mộ Yersin và tự hỏi:
một người phải sống thế nào
để sau rất nhiều năm, những người không cùng quê hương,
không cùng ngôn ngữ, không cùng huyết thống
vẫn tìm đến thắp một nén nhang?
Có lẽ không cần những điều quá lớn lao.
Chỉ cần sống đủ tử tế
và dành đủ nhiều năm tháng của đời mình
làm những điều có ích cho người khác.
Hôm nay, Yersin không chỉ còn lại trong những cuốn sách.
Ông vẫn hiện diện ở rất nhiều nơi.
Ở Nha Trang, có những người yêu mến ông
cùng nhau gìn giữ ký ức về một cuộc đời đặc biệt.
Ở Sài Gòn cũng có những người tiếp tục nhắc nhớ tên ông.
Ở Hà Nội, tên ông còn trên phố, trong những ngôi trường,
trong những câu chuyện được kể lại qua nhiều thế hệ.
Hơn một thế kỷ đã qua.
Những cánh rừng ông từng đi qua
nay đã có những con đường rộng mở.
Lang Biang không còn là miền đất lạ,
và những căn bệnh ông từng đối mặt
đã có thêm nhiều phương thuốc.
Nhưng những “miền đất lạ” chưa bao giờ mất đi.
Chúng vẫn ở đó, trong khoa học và công nghệ,
trong y học, giáo dục và những chân trời mới,
trong những câu hỏi mà đất nước này
vẫn đang kiếm tìm lời giải.
Việt Nam hôm nay vẫn cần những con người
mang trong mình tinh thần Yersin.
Không nhất thiết phải là những nhà bác học lớn,
chỉ cần đủ tò mò để hỏi điều chưa ai hỏi,
đủ can đảm để đi con đường chưa ai bước,
đủ kiên nhẫn để làm một công việc khó,
và đủ rộng lòng để sống có ích cho người khác.
Tôi đã đi qua nhiều nơi có dấu chân ông,
nhưng càng đi, tôi càng hiểu
dấu chân thật sự của Yersin
không nằm trên một con đường nào.
Nó nằm trong cách một con người chọn sống:
đi về phía chưa biết và làm điều cần làm,
biết nhiều mà vẫn giản dị,
đi thật xa mà vẫn gần với con người.
Biển Nha Trang ngày ngày vẫn sóng vỗ,
gió Lang Biang vẫn thổi qua những triền cỏ.
Và ở đâu vẫn còn những con người
dám khám phá, dám cống hiến, dám phụng sự,
ở đâu vẫn còn những con người
chọn sống không chỉ cho riêng mình,
thì ở nơi ấy,
Yersin vẫn còn ở lại.
Nguyễn Cảnh Bình
17.9.2026

13/09/2026

Mời các bạn quét mã QR

07/09/2026

Alexandre Émile John Yersin (1863 – 1943) là một bác sĩ, nhà vi khuẩn học người Pháp gốc Thụy Sĩ, nổi tiếng với việc phát hiện mầm bệnh dịch hạch (Yersinia pestis).

Ông cũng là một nhà thám hiểm, người đã khám phá Cao nguyên Lâm Viên (Lang Biang - Ðà Lạt) và vạch ra một con đường bộ từ Trung Kỳ sang Cao Miên (Campuchia), cũng là người thành lập và là hiệu trưởng đầu tiên của Trường Y khoa Hà Nội (tiền thân của Đại học Y Hà Nội ngày nay).

Ông sinh ra tại Thụy Sĩ, trong một gia đình Tin Lành Cải cách và mồ côi cha từ trước khi ra đời. Trưởng thành dưới sự nuôi dưỡng của mẹ tại Morges, Yersin bắt đầu theo học ngành Y khoa tại Lausanne, sau đó sang Marburg (Đức) rồi tới Pháp. Năm 1886, ông gia nhập viện nghiên cứu của Louis Pasteur tại Trường Sư phạm Paris, tham gia phát triển huyết thanh ngừa bệnh dại. Sau khi nhận bằng Tiến sĩ Y khoa ở tuổi 25, ông sang Berlin học vi trùng học kỹ thuật từ Robert Koch, sau đó nhập quốc tịch Pháp vì chỉ có công dân Cộng hòa Pháp mới được hành nghề y. Ông gia nhập Viện Pasteur ở Paris mới được thành lập vào năm 1889 làm người cộng tác với Roux, hai người cùng khám phá ra độc tố bạch hầu (do trực khuẩn Corynebacterium diphtheriae tạo ra).

Năm 1890, Yersin quyết định từ bỏ tương lai xán lạn để đến Đông Dương làm bác sĩ trên các tuyến tàu biển Sài Gòn – Manila và Sài Gòn – Hải Phòng (thời ấy chưa có tuyến đường bộ nối liền hai miền Nam- Bắc). Khi dừng chân ở Vịnh Nha Trang, Vẻ đẹp của nơi này đã mê hoặc ông, bên bờ vịnh Nha Trang lúc này là một vùng đất hoang sơ với mảng thực vật trên đất liền đẹp rực rỡ, bên trên sừng sững những đỉnh núi mây mù chưa từng ai đặt chân đến, cũng chưa hề được vẽ bản đồ, vì thế đã thúc đẩy ông chọn nơi đây làm căn cứ cho các chuyến thám hiểm.

Năm 1891, Alexandre Yersin rời hãng tàu và đến sống tại Nha Trang. Ông dựng một ngôi nhà gỗ ở Xóm Cồn, mở phòng khám và trở thành bác sĩ người châu Âu đầu tiên hành nghề tại vùng này. Ông thường chữa bệnh miễn phí cho người nghèo, đồng thời đi nhiều vùng núi xa xôi để khám phá, nghiên cứu và chữa bệnh cho đồng bào địa phương.

Từ năm 1892 đến 1894, Yersin thực hiện ba cuộc khảo sát lớn xuyên qua dải núi rừng Trường Sơn: chuyến đi đầu tiên mở đường từ Ninh Hòa lên Tây Nguyên sang Campuchia, chuyến thứ hai vào tháng 6 năm 1893 giúp ông phát hiện ra Cao nguyên Lâm Viên – mốc lịch sử tiền đề để Toàn quyền Paul Doumer cho thiết lập thành phố Đà Lạt sau này, và chuyến thứ ba thăm dò vùng đất rộng lớn từ Nam Trung Bộ sang Nam Lào rồi ra Đà Nẵng. Trang nhật ký của Yersin ghi lại: “…Đường đi thật là khủng khiếp. Trong 4 ngày liên tiếp, chúng tôi phải vượt qua một vùng núi hiểm trở, trèo xuống, leo lên, cứ đơn điệu như thế mãi làm cho chúng tôi rất mệt mỏi. Cây cối chen chúc. Không có đường mòn. Chúng tôi phải khòm lưng chui qua các bụi tre. Vì trời mưa nên rừng có nhiều vắt không thể tả được. Những người Việt Nam đi cùng với chúng tôi bị sốt rét mặc dù đã uống thuốc ngừa..."

Tháng 5 năm 1894, khi đại dịch hạch bùng phát dữ dội tại Hồng Kông, Yersin được cử đến nghiên cứu. Dù làm việc trong điều kiện thiếu thốn tại một lán tre thô sơ, ông đã độc lập xác định được trực khuẩn gây bệnh dịch hạch vào tháng 6 năm 1894 và chứng minh trực khuẩn ở chuột bệnh và người bệnh là một, làm rõ phương thức lây truyền của căn bệnh nan y này. Trở về Paris cùng các đồng nghiệp bào chế thành công huyết thanh chống dịch hạch, Yersin quay lại Đông Dương và trở thành người thầy thuốc đầu tiên dùng huyết thanh cứu sống một bệnh nhân dịch hạch tại Quảng Châu vào năm 1896.

Sau những thành công vang dội, Yersin chọn sống ẩn dật tại Nha Trang để cống hiến cho khoa học ứng dụng và cộng đồng. Ông sáng lập Viện Pasteur Nha Trang (1898) và Trại chăn nuôi Suối Dầu để sản xuất huyết thanh.

Ông cho trồng cây cà-phê Liberia, các loại cây thuốc, cây coca để sản xuất cô-ca-in sử dụng trong ngành dược, tuyển chọn nhiều loại thực vật và động vật từ khắp nơi trên thế giới để nuôi trồng tại đây, biến nó thành một cộng đồng nông nghiệp và khoa học với một trạm xá phục vụ cư dân trong vùng. Trong thời gian này, sản xuất huyết thanh chống dịch cho bò là nguồn thu nhập chính của Yersin. Trung tâm thí nghiệm này về sau trở thành viện thú y đầu tiên ở Đông Dương.

Ông cũng là người đầu tiên nhập giống cây cao su về trồng tại Việt Nam, phát triển đồn điền lấy lợi tức nuôi sống Viện Pasteur. Bên cạnh đó, ông di thực nhiều loài động thực vật tại Hòn Bà, trồng thử nghiệm cây canh-ki-na để sản xuất thuốc ký ninh chữa bệnh sốt rét, và lắp đặt thiết bị đo điện khí quyển để dự báo giông bão giúp đỡ ngư dân Xóm Cồn.

Năm 1902, theo lời mời của Paul Doumer, ông ra Hà Nội thành lập Trường Y khoa Hà Nội (tiền thân của Đại học Y Hà Nội) và đảm nhiệm vị trí Hiệu trưởng đầu tiên. Ông thiết lập giáo trình theo hình mẫu đại học Pháp - sáng khám bệnh ở bệnh viện, chiều dành cho lý thuyết – đích thân ông giảng dạy trong các giờ vật lý, hóa học, và phẫu thuật.

Yersin qua đời ngày 1 tháng 3 năm 1943 tại nhà riêng ở Nha Trang, ông để lại di chúc:

“Tôi muốn được chôn ở Suối Dầu. Hãy chôn tôi nằm úp xuống. Yêu cầu ông Bùi Quang Phương giữ tôi lại tại Nha Trang, đừng cho ai đem tôi đi nơi khác. Mọi tài sản còn lại xin tặng hết cho Viện Pasteur Nha Trang, và những người cộng sự lâu năm. Đám táng làm giản dị, không huy hoàng không điếu văn."

Dù vậy, rất đông người tìm đến để đưa tiễn ông về nơi an nghỉ cuối cùng. Nhiều người dân Xóm Cồn và Nha Trang than khóc và để tang cho ông. Đoàn người đưa tang dài đến hơn ba cây số.

Để ghi nhận những cống hiến vĩ đại của ông, tên của ông được đặt cho loài trực khuẩn Yersinia pestis, nhiều con đường, công viên và trường học lớn. Quần thể mộ Yersin và Bảo tàng Yersin tại Nha Trang đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, trường hợp đặc biệt duy nhất dành cho một người nước ngoài tại Việt Nam. Năm 2014, ông được Chính phủ Việt Nam truy tặng danh hiệu "Công dân Việt Nam danh dự".

18/07/2026

CHỨNG KIẾN NẠN BÀI DO THÁI:

Châu Âu vào nửa sau thế kỷ 19 có sự bài xích Do Thái mạnh mẽ, trong đó có nước Đức. Nguyên nhân sâu xa là nỗi ám ảnh của người Đức luôn cho dân tộc mình có nguồn gốc thượng đẳng trong khi người Do Thái bị coi là hạ đẳng, nhưng trong thực tế, bằng trí thông minh vượt trội của mình, người Do Thái ở Đức lại tỏ ra vượt trội, nổi bật cả trong học vấn lẫn lĩnh vực kinh doanh, thương mại. Những cuộc diễn thuyết có đông đảo người tham gia với chủ đề cần loại bỏ người Do Thái trong đời sống xã hội.

Vào năm 1880, ở Berlin đã xảy ra những "Đêm thủy tinh": các hiệu kinh doanh của người Do Thái bị đập vỡ kính, của cải bị vơ vét, nhà thờ Do Thái bị tàn phá, người Do Thái đi ở đường cũng bị hành hung. Cuộc bài Do Thái này cũng xảy ra trong các trường Đại học vì thời gian ấy có 10% sinh viên là người Do Thái. Thậm chí khi xảy ra mâu thuẫn, không có sinh viên nào chịu nhận lời thách đấu với sinh viên Do Thái vì coi họ là giống hạ đẳng.

Thật ra tệ bài xích người Do Thái ở châu Âu đẫ có từ trước mà Yersin được nghe lại ngay trên quê hương mình. Đó là vào năm 1348, khi nạn dịch hạch lớn kinh hoàng xảy ra, những người Do Thía ở thị trấn Villeneuve giàu có, hầu hết là những thương gia đã bị buộc tội là reo rắc bệnh dịch hạch. Nhiều người Do Thái bị thiêu sống ở lâu đài Crillon, phía Đông hồ Léman. Ở xứ Vãu, quê hương của Yersin, người Do Thái cũng bị tàn sát vì bị kết tội đã đầu độc các giếng nước để reo rắc bệnh dịch hạch.

Được chứng kiến nạn bài xích Do Thái ở Marburg, đặc biệt là xảy ra ngay trong trường học, chàng trai trẻ Yersin rất đỗi ngạc nhiên, bất bình. Anh vẫn có bạn là sinh viên Do Thái, coi đây là chuyện rất bình thường. Thậm chí bà chủ nhà cho Yersin thuê trọ đã khẩn khoản yêu cầu Yersin cắt đứt quan hệ với những sinh viên Do Thái, nhất là xuất hiện trên đường phố cùng với họ. Nhưng Yersin từ chối yêu cầu này mà vẫn gặp gỡ, trò chuyện với những người bạn Do Thái như không có chuyện gì xảy ra.

Chuyên mục mỗi ngày một câu chuyện về Alexandre Yersin...to be continued

17/07/2026

NHỮNG SỞ THÍCH ĐẦU TIÊN:

Ngay khi 15 tuổi, còn học ở quê nhà, cậu bé Yersin đã sớm bộc lộ khuynh hướng về khoa học tự nhiên, đặc biệt là yêu thích sưu tầm các loại côn trùng (do cha Yersin là một nhà giáo và một nhà côn trùng học nổi tiếng). Trong một lá thư gửi cho chị khi 15 tuổi, Yersin viết:

"Morges, ngày 8 tháng 4 năm 1878:

Chị thân mến, em đang tập trung cho thi cử... Hôm qua em có một bài chính tả tiếng Pháp và một bài luận văn, em được 8 điểm về bản dịch ngược (em quả không có khiếu về chính tả). Về bài luận văn em còn chưa có kết quả. Chúng em đã có đề tài: "Thôn quê sau cơn mưa", đề tài mà em vừa mới làm trong lớp! Hôm nay em làm bài dịch ngược từ tiếng Đức, em nghĩ sẽ được điểm 8... Ngày mai, ồ khiếp đảm thật, em có các bài dịch bằng tiếng Hy Lạp và La Tinh. Em sợ đến phát khiếp... Em không biết mẹ có nói với chị rằng em đã trở lên căn gác thượng của mình và mỗi sáng em đều ngắm cảnh mặt trời mọc tuyệt đẹp chưa? Em có khoảng 80 loại côn trùng cho bộ sưu tập của em. Em rất thích nếu chị có thể bắt cho em vài con. Người ta nhúng chúng trong dung dịch ethanol khoảng 12 giờ rồi đặt chúng lên một tờ giấy thấm từ 1-2 giờ để làm khô. Sau đó xuyên một cây kẹp ngang qua thân chúng như thế này (trên điểm A, chứ không phải trên điểm B. Mỗi ngày chị kéo chân chubgs dang ra (C); chúng sẽ giữ nguyên tư thế như thế này, sau đó chị ghim chúng vào trong một cái hộp rồi mang về cho em. Em sẽ rất thích thú nếu như chị thực hiện được chuyện này".

Yersin cũng yêu âm nhạc. Nếu chị Emille thích chơi đàn piano thì cậu bé Yersin lại thích chơi sáo dọc cổ. Trong thời gian học ở Marburg, cậu yêu cầu mẹ gửi cây sáo cổ bỏ quên trong phòng lên cho mình.

Ngày 21 tháng 7 năm 1883, Yersin tốt nghiệp bằng tú tài văn chương ở trường trung học của Thụy Sỹ. Nhưng sau đó lại hướng vào học Y khoa do ý thích đặc biệt về côn trùng và giải phẫu học.

Theo lời cô cháu gái của Yersin, bà Yvonne Bastardot Yersin thì "Ý thích về khoa học của ông đến mức trở thành niềm say mê, ông sử dụng thời gian rảnh rỗi làm thực nghiệm để quan sát. Một bài thi tỏ rõ sự phát triển sớm của ông: đó là bài nghiên cứu về chất Ozon, được giới giáo chức đánh giá là khá độc đáo, có thể cho đăng trên tạp chí khoa học vào thời kỳ này...

Năm lên 8, tình cờ Yersin phát hiện được một số vật dụng linh tinh của cha trong một cái rương, trong số này có một con dao mổ thật sắc, trước khi được nhà vạn vật học dùng vào việc thực hiện các mẫu cắt khoa học. Kể từ việc khám phá này, Yersin chỉ còn mong ước đến một chuyện: đến lượt mình được sử dụng dụng cụ tuyệt diệu kia..."

Quả thật, sự nghiệp khoa học của Yersin sau này còn mang rất rõ nét những dấu ấn sở thích từ thuở ấu thơ....

To be continued... mỗi ngày một câu chuyện

Alexandre Yersin

22/09/2026

20/09/2026

13/09/2026

07/09/2026

18/07/2026

17/07/2026

Address

Telephone

Website

Alerts

Contact The Museum

Shortcuts

Share

Category

Listing takedown request