12/03/2026
CÁC LOẠI SƠN TRONG SƠN MÀI
1. Sơn ta (Việt Nam)
- Nguồn gốc: Sơn ta là nhựa cây sơn Rhus succedanea (họ Anacardiaceae), được khai thác bằng cách rạch thân cây để lấy nhựa.
- Thành phần hóa học: Nhựa sơn chứa nhiều hợp chất catechol (khoảng 60–65%), cùng nước, protein và enzyme laccase. Các hợp chất catechol trong sơn ta chủ yếu là laccol (chất gây dị ứng cho da đối với những người chưa quen sơn), có chuỗi carbon dài khoảng 17 nguyên tử. Nhờ enzyme laccase, sơn không “khô” theo nghĩa bay hơi dung môi mà polymer hóa trong môi trường ẩm, tạo thành lớp nhựa cứng như plastic tự nhiên.
- Thời gian khô: 4-5 ngày / 1 lớp sơn (khô bề mặt), 10-20 ngày khô hoàn toàn. Nếu nhiều lớp dày chồng lên nhau có thể mất vài tháng.
- Đặc tính vật lý: Bề mặt sơn mềm, độ bóng sâu, màu trầm đặc trưng, lớp sơn có độ dẻo và đàn hồi, chịu nước, axit, kiềm và nhiệt tốt, càng lâu càng bền.
2. Sơn Nhật Urushi (漆)
- Nguồn gốc: Urushi là nhựa cây Toxicodendron vernicifluum, loài cây sơn phổ biến tại Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc.
- Thành phần hóa học: Hoạt chất chính là urushiol – một loại catechol có chuỗi carbon 15 nguyên tử.
Urushiol polymer hóa khi gặp: oxy, độ ẩm, enzyme laccase (tương tự sơn ta)
- Thời gian khô: 4-5 ngày / 1 lớp sơn (khô bề mặt), 10-20 ngày khô hoàn toàn.
- Đặc tính vật lý: Bề mặt rất cứng, độ bóng cao, chống nước và hóa chất rất tốt,có thể tồn tại hàng nghìn năm.
3. Sơn Nhật Cashew (hay gọi là cánh gián nhật)
- Nguồn gốc: Cashew lacquer là loại sơn công nghiệp tổng hợp, xuất hiện khoảng thế kỷ 20 như một vật liệu thay thế urushi. Nó được sản xuất từ cashew nut shell liquid (CNSL) – dầu từ vỏ hạt điều.
- Thành phần hóa học: CNSL được xử lý thành cardanol resin, sau đó trộn với: nhựa phenolic, alkyd resin, chất xúc tác kim loại. Do đó, đây không phải nhựa cây tự nhiên.
- Đặc tính: khô nhanh trong 1- 2 ngày, giá rẻ, dễ sử dụng, không cần buồng ẩm. Tuy nhiên độ bền thấp hơn, lớp sơn mang tính “sơn công nghiệp”, ít độ sâu thị giác.
Hiện nay được các nghệ sĩ sử dụng nhiều nhất vì tốc độ làm việc nhanh, tối ưu trong chi phí.