11/10/2026
Hoa Mộng Phi Vũ
Khám phá vẻ đẹp của hoa trong hội họa qua ý nghĩa biểu tượng của chúng
Tôi tình cờ đọc lại một bài viết mình từng đăng trên Tạp chí Hội họa Công bút cách đây mười lăm năm, khi còn đảm nhiệm chức Chủ tịch Hội Mỹ thuật Công bút. Bài viết bàn về ý nghĩa biểu tượng của các loài hoa, cũng như cách tình yêu hoa trong cuộc sống thường nhật có thể biến chúng thành những người bạn đồng hành của tinh thần và tâm hồn.
Trong quá trình sắp xếp lại tư liệu, tôi đã tìm lại hình ảnh và bài viết, đăng chúng lên trang web cá nhân ở phía trên, đồng thời chia sẻ lại trên Facebook.
⸻
Hoa Mộng Phi Vũ
Khám phá vẻ đẹp của hoa trong hội họa qua ý nghĩa biểu tượng của chúng
Lời nói đầu
Trong mỹ học phương Tây, ký hiệu học là một lĩnh vực mang ý nghĩa biểu tượng quan trọng. Việc nghiên cứu các ký hiệu và sự biểu đạt của ngôn ngữ luôn được coi trọng trong khoa học xã hội phương Tây. Ở một phương diện nào đó, ký hiệu học là một trong những phương pháp phân tích khoa học. Những tầng nghĩa khác nhau của ký hiệu cũng ảnh hưởng đến cách thức con người biểu hiện trong nhiều hoạt động khác nhau. Vì thế, việc nghiên cứu các ký hiệu và sự biểu đạt của chúng trong văn học nghệ thuật và mỹ học đã trở thành một lĩnh vực học thuật quan trọng.
Nghiên cứu ý nghĩa biểu tượng của ký hiệu giúp chúng ta làm sáng tỏ và thấu hiểu tiến trình phát triển của các hoạt động văn học nghệ thuật của con người, đồng thời nhận diện những hàm nghĩa văn hóa đặc thù. Ở một mức độ nhất định, nghiên cứu ký hiệu còn góp phần xóa nhòa khoảng cách và những đối lập giữa người với người, qua đó làm nổi bật bản sắc văn hóa của mỗi cá nhân.
Bởi vậy, việc suy ngẫm và tìm tòi những tầng ý nghĩa sâu xa của ký hiệu trong sáng tạo nghệ thuật chính là quá trình kiến tạo những giá trị tinh thần. Những giá trị ấy có thể kết nối với hàm ý ẩn sau tác phẩm, đồng thời giúp chúng ta phần nào hiểu được nền tảng văn hóa của người sáng tạo.
Nhân dịp Triển lãm Hoa quốc tế Đài Bắc được tổ chức, bài viết này xin bàn về vẻ đẹp của hoa trong hội họa thông qua ý nghĩa biểu tượng và chất thơ của chúng.
Tứ quân tử: Mai, Lan, Cúc, Trúc
Trong hội họa Trung Hoa, ý nghĩa biểu tượng của Tứ quân tử được xem là một trong những hệ thống biểu tượng sâu sắc nhất trong thế giới hoa cỏ. Dưới ngòi bút của các văn nhân, thi sĩ, mai, lan, cúc, trúc đều được nhân cách hóa thành hình tượng con người. Hoa dường như cũng có thể thấu hiểu lời người; mai, lan, cúc, trúc vì thế trở thành biểu tượng cho phẩm chất của bậc quân tử.
Qua các triều đại, thi nhân thường mượn hoa để ví mình, ngợi ca vẻ đẹp và phẩm hạnh của hoa. Các văn nhân, nhã sĩ và người yêu hoa đều dùng hình tượng Tứ quân tử để gửi gắm những phẩm chất đạo đức mà mình theo đuổi.
Trong muôn hoa, hoa mai là loài được nhắc đến nhiều nhất trong thi ca. Các thi nhân dành cho mai một tình cảm đặc biệt sâu đậm. Giữa tuyết trắng, cốt cách tinh thần của hoa mai càng hiện lên rõ nét, khiến người ngắm hoa không khỏi rung động. Khả năng chịu đựng sương giá, vượt qua giá rét và kiêu hãnh nở rộ giữa muôn loài khiến hoa mai được người đời yêu mến và kính phục.
Chỉ một nhành mai cũng đủ thể hiện khí tiết phi thường. Trong mùa đông hoang lạnh, tĩnh mịch, khi muôn hoa đều phai sắc, hoa mai vẫn một mình đón lấy hơi thở mùa xuân, phá tan giá rét, vươn mình giữa đất trời. Trong bài thơ Mai sớm của Hùng Giảo có câu: “Chỉ trong một đêm đã muốn nở rộ, trăm hoa vẫn còn chưa hay biết!” Câu thơ khiến người đọc cảm nhận được hơi thở của mùa xuân đang đến.
Trong tác phẩm Vạn Ngọc Đồ của Trần Hiến Chương, muôn hoa cùng khoe sắc, nhưng thần thái và phong tư của hoa mai vẫn vô cùng cuốn hút. Vì vậy, hoa mai trở thành sứ giả báo xuân trong thi ca, nở giữa băng tuyết để báo tin mùa xuân đã về với nhân gian.
Bài thơ của Lục Khải, thi nhân thời Nam triều, viết:
“Bẻ hoa gặp người đưa tin nơi trạm dịch,
Gửi tặng người bạn nơi núi Lũng Đầu.
Giang Nam chẳng có gì làm quà,
Đành gửi bạn một nhành xuân.”
Bài thơ kín đáo thể hiện cốt cách của hoa mai, đồng thời phản chiếu những giá trị sâu kín trong thế giới nội tâm của thi nhân, những khát vọng vô hạn và hành trình hoàn thiện nhân cách bản thân.
Một trong những bài thơ nổi tiếng nhất của Lâm Hòa Tĩnh viết về hoa mai trong vườn nhà có câu:
“Bóng thưa nghiêng soi làn nước trong nông,
Hương thầm phảng phất giữa chiều trăng vàng.”
Thơ như có họa, họa như có thơ. Qua bức tranh Ám Hương Sơ Ảnh (Hương thầm, bóng thưa) của Mã Lân, người thưởng lãm cảm nhận được vẻ tao nhã của những cành mai thưa nghiêng bên làn nước trong veo. Tình thơ trong tranh ấy đã trở thành đề tài được các nghệ sĩ qua nhiều thế hệ say mê tái hiện.
Lâm Bô, người tự nhận mình có “mai làm vợ, hạc làm con”, đặc biệt yêu thích vẻ đẹp thanh khiết và tao nhã của hoa mai. Ông sống ẩn dật trong một khu vườn nhỏ trên đảo Cô Sơn, thuộc Tây Hồ, Hàng Châu, trồng mai và nuôi hạc. Ông mượn hương thơm kín đáo của hoa mai để gửi gắm thế giới nội tâm, thậm chí xem hoa mai như đối tượng để mình gửi trao tình cảm. Câu chuyện về vị quân tử ẩn mình giữa rừng cây và giai nhân thanh tú nơi thung lũng vắng đã trở thành một giai thoại được truyền tụng.
Nếu hoa mai nổi bật bởi sức chịu đựng sương giá, thì vẻ đẹp thanh cao, đơn độc của hoa lan lại là hình tượng mà thi nhân Khuất Nguyên đặc biệt yêu thích. Trong tác phẩm Ly Tao, ông viết về việc “lấy lan thu làm vật đeo bên mình”, qua đó gửi gắm nỗi niềm không hợp thời thế, đồng thời khẳng định khát vọng giữ gìn sự thanh sạch giữa chốn ô trọc.
Tương truyền, Khổng Tử từng sáng tác khúc Ỷ Lan Thao. Khi nhìn thấy hoa lan thơm nở rộ đơn độc giữa thung lũng vắng, ông than rằng “hương thơm của bậc vương giả” lại phải sống cùng đám cỏ tầm thường, kín đáo bộc lộ nỗi ngậm ngùi vì sinh ra không gặp thời.
Nhắc đến hoa lan, người ta thường liên tưởng đến hoàn cảnh của người quân tử. Họa gia Trịnh Tư Tiêu thời Tống nổi tiếng với những bức tranh vẽ lan không có rễ. Ông mượn hình ảnh hoa lan mất rễ để tự ví mình, thể hiện cảnh ngộ lưu lạc khắp nơi của những con người mất chốn nương thân.
Trong bức tranh Thu Lan Trán Nhụy Đồ (Hoa lan mùa thu hé nở), vài chiếc lá và nhành hoa đan xen, nghiêng ngả theo những hướng khác nhau, tựa đang múa trong gió. Không gian hội họa mở ra rộng lớn, khoáng đạt, nhưng họa gia cố ý không vẽ phần rễ.
Hình tượng trúc và cúc cũng chứa đựng những tầng ý nghĩa biểu trưng phong phú.
Thân trúc rỗng ruột nhưng có đốt tượng trưng cho sự khiêm nhường, chính trực và nội lực kiên cường. Trong bài thơ Tống Chung Viên Ngoại của Tôn Hiến thời Nam Đường, trúc được ngợi ca:
“Muôn vật đều thanh thoát,
Chỉ trúc cao vượt quần sinh.
Cốt cách bền gan từng vượt tuyết,
Tiết tháo vươn cao muốn chạm mây.”
Các thi nhân và văn nhân thời Đường, Tống như Tưởng Hoán, Tống Chi Vấn và Tô Đông Pha đều dành cho trúc một tình yêu sâu đậm. Trong thơ họ có những câu như: “Tiết tháo vượt sương giá càng thêm sâu sắc, lòng rỗng rang có thể dung nạp vạn vật”; “Một ngày không có người quân tử này sao đành”; hay “Không có trúc, con người trở nên phàm tục”.
Qua đó có thể thấy, khi ngâm vịnh hoa cỏ, các thi nhân thực chất đang gửi gắm tâm tư và khắc họa phẩm cách, khí tiết của chính mình.
Còn hoa cúc không tranh sắc cùng muôn hoa mùa xuân, mà thích khoe sắc giữa sương thu. Tinh thần ẩn dật, xa lánh bụi trần gắn với tư tưởng Đạo gia khiến hoa cúc trở thành hình tượng của người ẩn sĩ an nhiên bên hàng giậu phía đông. Hoa cúc cũng có mối duyên sâu đậm với Đào Uyên Minh, thi nhân nổi tiếng gắn bó với loài hoa này.
Cuộc sống thanh đạm, bình lặng của Đào Uyên Minh trong những năm cuối đời thực sự có thể được tượng trưng bằng ý nghĩa của hoa cúc.
Tâm cảnh thuần hậu, an nhiên của ông có lẽ đã khơi gợi sự đồng cảm trong lòng người đời. Yêu hoa cúc cũng giống như yêu mến và khao khát một cuộc sống thanh nhàn, giản dị như Đào Uyên Minh. Những hàm nghĩa ẩn chứa trong hoa cúc dần trở thành một hình mẫu sống lý tưởng mà con người không ngừng tìm kiếm trong giấc mơ của mình.
Vẻ đẹp của ý nghĩa biểu trưng
Dĩ nhiên, mỗi loài hoa đều mang những đặc trưng biểu tượng riêng, gắn với bối cảnh lịch sử và thời đại nhất định. Ngoài việc Tứ quân tử tượng trưng cho đức hạnh, đạo xử thế và khí chất kiêu hãnh, bất khuất, tình yêu hoa của người Trung Hoa còn thể hiện khát vọng hướng đến sự viên mãn và tốt đẹp của cuộc sống.
Yêu hoa, nhân cách hóa sức sống và ý nghĩa cuộc đời của hoa, xét đến cùng, cũng chính là quá trình con người theo đuổi sự hoàn mỹ trong đời sống tinh thần.
Bởi vậy, trong văn chương thường xuất hiện những thành ngữ tốt đẹp như “hoa đẹp trăng tròn”, tượng trưng cho sự viên mãn và hạnh phúc; “hoa nở phú quý”, biểu trưng cho giàu sang và thịnh vượng; hay “đẹp như hoa, quý như ngọc”. Những cách diễn đạt ấy vừa nói về hoa, vừa dùng hoa để ví von con người.
Hoa tuy có lúc nở, lúc tàn, nhưng chính sự ngắn ngủi ấy càng khiến người yêu hoa biết trân trọng khoảng thời gian và không gian mà hoa hiện diện.
Trong tranh hoa, các họa gia thường say mê khắc họa những loài hoa đẹp như mẫu đơn, ngọc lan, hải đường, tường vi, phù dung, thủy tiên, quang hoa và sen. Sức hấp dẫn của chúng không chỉ nằm ở vẻ đẹp bên ngoài mà còn ở ý nghĩa biểu tượng được tích lũy qua chiều sâu văn hóa.
Mẫu đơn tượng trưng cho phú quý. Ngọc lan gắn với mùa xuân và danh vọng. Hải đường được ví như loài hoa thấu hiểu lòng người. Tường vi gắn với niềm vui và sự thưởng ngoạn. Phù dung được gọi là loài hoa khước từ sương giá. Thủy tiên còn có biệt danh “Lăng Ba Tiên Tử”, gợi hình ảnh tiên nữ duyên dáng lướt trên mặt nước.
Nhà thơ Chu Đôn Di đã bày tỏ tình yêu dành cho hoa sen trong bài Ái Liên Thuyết (Thuyết yêu hoa sen):
“Ta chỉ yêu hoa sen, mọc lên từ bùn lầy mà không nhiễm bẩn, được gột rửa trong làn nước trong mà không trở nên yêu mị; bên trong thông suốt, bên ngoài ngay thẳng, không leo lan, không phân nhánh.”
Trong văn hóa Trung Hoa, chữ “liên” (sen) có cách đọc gần với chữ “hợp” hoặc “hòa”, vì vậy hoa sen được dùng để tượng trưng cho lời chúc “bách niên hảo hợp”, nghĩa là vợ chồng hòa hợp trọn đời. Chữ “ngẫu” trong “ngẫu nhiên” hay “giai ngẫu” cũng gợi liên tưởng đến chữ “ngẫu” trong ngó sen, từ đó mang hàm ý đôi lứa trời sinh, nhân duyên tốt đẹp.
Bởi vậy, hoa sen trở thành đề tài được các văn nhân và họa gia không ngừng sáng tác, khắc họa.
Bức Thái Dịch Phong Hà của Phùng Đại Hữu thời Tống và bức Liên Trì của Lâm Ngọc Sơn thời cận đại đều tái hiện vẻ đẹp của hoa sen nở rộ. Tác phẩm thứ nhất sử dụng lối vẽ truyền thống với đường nét viền kết hợp tô màu thanh nhã; tác phẩm thứ hai lại dùng màu đậm, chồng nhiều lớp để tạo nên vẻ đẹp lộng lẫy mà trang nhã của hoa và lá.
Hai tác phẩm đem đến hai sắc thái khác nhau của cảnh hồ sen. Qua hàng nghìn năm, ý nghĩa và đặc tính của hoa vẫn luôn lay động sâu sắc tâm hồn các văn nhân, mặc khách và nghệ sĩ.
Chất thơ trong hội họa
Trong quá trình tìm hiểu ngôn ngữ biểu tượng của hoa, chúng ta đồng thời cảm nhận được cách các thi nhân dựa vào tinh thần và sức sống của hoa để kiến tạo niềm hy vọng cùng những không gian giàu sức gợi.
Những câu thơ của Dương Vạn Lý thời Tống đã đem đến nguồn cảm hứng:
“Sen nhỏ vừa hé đầu nhọn,
Chuồn chuồn đã đậu lên trên.”
Và:
“Lá sen xanh ngút ngàn nối tận chân trời,
Hoa sen ánh nắng nhuộm đỏ sắc hồng.”
Với khả năng quan sát tinh tế và sự cảm ngộ sâu sắc, thi nhân đã miêu tả sinh động cảnh hồ sen đầu hạ, thể hiện trọn vẹn hình thái và tinh thần của hoa. Hình ảnh đóa sen non vừa nhú lên, chỉ mới để lộ chiếc đầu nhọn, truyền tải hơi thở tươi mới của mùa hè, đồng thời mở ra không gian cảm nhận và tưởng tượng phong phú cho người thưởng thức.
Câu thơ “Lá sen xanh ngút ngàn nối tận chân trời” gợi nên khung cảnh hồ sen giữa mùa hè rực rỡ. Những chiếc lá trải rộng vô biên, dường như nối liền mặt nước với bầu trời. Hoa sen nở rộ dưới ánh mặt trời, sắc đỏ tươi thắm càng làm nổi bật sức sống của cả hồ sen.
Thi nhân dùng ngôn ngữ của hoa để tạo nên thi cảnh, còn họa gia mượn chất thơ để biểu đạt một sắc thái khác của hoa sen qua bút mực.
Trong tranh sen mặc của Trần Hồng Thụ, sự đan xen giữa nét bút, đường viền và những lớp mực loang tạo nên một khung cảnh tự tại, phóng khoáng, mở ra không gian hình tượng để tâm hồn có thể tự do phiêu du.
Hoa sen trong tranh không còn đơn thuần là đối tượng tự nhiên được tái hiện khách quan. Hình dáng của hoa đã thấm đẫm tình cảm chủ quan và cảm xúc riêng của người họa sĩ, tạo nên nét độc đáo và chiều sâu biểu cảm khác biệt.
Lời kết
Từ muôn loài hoa cỏ với đủ hình dáng và sắc màu trong tự nhiên, chúng ta có thể nhìn thấy những cung bậc tình cảm của con người.
Trong thế giới thực vật, hoa có lẽ là hình tượng dễ cộng hưởng và đồng cảm nhất với trái tim con người. Những tình cảm dành cho hoa được gửi gắm chân thành qua từng nét bút của thi nhân.
Hôm nay, khi thưởng hoa, ngắm hoa trong tranh và bàn về ý thơ, ý họa trong không khí của Triển lãm Hoa, chúng ta có thể mượn hoa để biểu đạt phẩm chất thanh cao của con người.
Từ những ý nghĩa biểu tượng của hoa, chúng ta tìm thấy nguồn cảm hứng và sự an ủi cho đời sống tinh thần. Hơn thế nữa, vẻ lãng mạn và chất thơ của hoa còn giúp tâm hồn đạt đến trạng thái tự tại, viên mãn. Qua đó, nghệ thuật sáng tạo cũng mở ra một không gian vô biên, không có điểm tận cùng.
(Tạp chí Hội họa Công bút, số 42, tháng 1 năm 2011)
⸻
Giấc mộng sâu, chuyến du ngoạn xưa: Thế giới nghệ thuật của Lâm Thục Nữ
—————
Dancing Dreams of Flowers
Exploring the Beauty of Flowers in Painting Through Their Symbolic Meanings
I came across an article I wrote for Gongbi Painting Journal fifteen years ago, when I was serving as president of the Gongbi Painting Association. It discusses the symbolic meanings of flowers and how a love of flowers in everyday life can turn them into companions for the spirit and soul.
As I was organizing my materials, I gathered the relevant images and text and uploaded them to my personal website above. I am also sharing them on Facebook.
⸻
Dancing Dreams of Flowers
Exploring the Beauty of Flowers in Painting Through Their Symbolic Meanings
Preface
In Western aesthetics, semiotics occupies an important place in the study of symbols and their meanings. The representation of signs and language has long been valued in Western social sciences. In a sense, semiotics is one of the analytical methods of science. The various meanings carried by signs also influence how human activities take shape and find expression. Consequently, the study of signs and symbols in literature and aesthetics has become an important field of scholarship.
Examining the symbolic meanings of signs helps us clarify and understand the development of human activity in literature and the arts, as well as its distinctive cultural significance. To some extent, semiotic studies can also help bridge the distance and dissolve the opposition between people, while bringing individual cultural characteristics to light.
Thus, reflecting on and investigating the deeper meanings of symbols in artistic creation is a way of constructing spiritual values. Such meanings can be connected with the ideas underlying an artwork, while also allowing us to gain a better understanding of the creator’s cultural background.
Taking the Taipei International Flora Expo as our setting, let us explore the beauty of flowers in painting through their symbolic meanings and poetic spirit.
The Four Noble Plants
In Chinese painting, the symbolic meanings of the Four Gentlemen are among the most profound associated with flowers and plants. In the writings of literati and poets, the plum blossom, orchid, chrysanthemum, and bamboo are personifications of the noble character. Flowers seem capable of understanding human speech, while these four plants have become symbols of the gentlemanly virtues. Throughout history, poets have praised flowers and used them as metaphors for themselves, expressing their admiration for their qualities. Scholars, refined gentlemen, and flower lovers alike have invoked the Four Gentlemen to symbolize moral integrity.
Among the many flowers, the plum blossom has inspired more poems than most. Poets have held a particular affection for it. Its essential spirit becomes even more apparent against the snow, moving those who behold it. Its ability to withstand frost, brave the cold, and stand proudly apart from other blossoms inspires admiration and respect.
Even a single plum blossom embodies a remarkable spirit. In a desolate and silent season, when all other flowers have lost their colors, it alone ushers in the promise of spring, breaking through the depths of winter and reaching boldly into the world. In Xiong Jiao’s poem Early Plum Blossoms, the line “In a single night, they are ready to bloom, while the hundred flowers have yet to know” allows us to feel the breath of spring.
In Chen Xianzhang’s Myriad Jade Blossoms, the flowers bloom in profusion, yet the plum blossom’s charm and bearing remain especially captivating. It has therefore become a herald of spring in poetic imagination, blooming amid ice and snow to announce spring’s arrival upon the earth.
A poem by Lu Kai of the Southern Dynasties reads:
“I plucked a flower and met a messenger at the post station,
Sending it to my friend in the mountains of Longtou.
There is nothing else I can offer from the south of the Yangtze,
So I send you this single branch of spring.”
The poem reveals the plum blossom’s character and reflects the poet’s inner values, boundless aspirations, and pursuit of personal integrity.
One of the best-known poems by Lin Hejing, also known as Lin Bu, describes the plum blossoms in his garden:
“Sparse shadows slant across clear, shallow waters;
A hidden fragrance drifts through the moonlit dusk.”
The poem itself is a painting in words. In Ma Lin’s painting Hidden Fragrance and Sparse Shadows, we can appreciate the elegant charm of the sparse branches slanting across the clear, shallow water. The poetic sentiment embodied in this painting has become a subject that artists throughout the centuries have eagerly revisited.
Lin Bu, who famously regarded plum blossoms as his wife and cranes as his children, deeply cherished their pure and elegant beauty. Living in seclusion in a small garden on Gushan Island in Hangzhou’s West Lake, he planted plum trees and raised cranes. He used their subtle fragrance as a metaphor for his own inner world and even treated the plum blossom as the object of his affection. The story of the hermit among the woods and the graceful beauty of the secluded valley became a celebrated tale.
In contrast to the plum blossom’s endurance against frost and cold, the orchid’s solitary elegance was another favorite of the poet Qu Yuan. In his Li Sao, Qu Yuan wrote of wearing autumn orchids as an ornament, expressing his sense of being out of step with his times and affirming his determination to preserve his purity amid corruption.
According to tradition, Confucius composed The Song of the Orchid. Upon seeing fragrant orchids flourishing alone in a secluded valley, he lamented that the “fragrance of a king” had to grow among ordinary grasses, expressing the sorrow of being born at the wrong time.
The orchid thus evokes the predicament of the virtuous gentleman. The Song-dynasty painter Zheng Sixiao famously painted orchids without their roots, using them as a metaphor for himself and the plight of a rootless people wandering in exile.
In the Song-dynasty painting Orchids in Autumn in Bloom, several orchid leaves and blossoms intersect, lean dramatically in different directions, and sway in the wind. The pictorial world feels boundless, yet the artist deliberately omits the roots.
Bamboo and chrysanthemum also carry rich and varied symbolic meanings.
Bamboo’s hollow interior and distinct joints symbolize humility, integrity, and inner strength. In the Southern Tang poet Sun Xian’s poem Seeing Off Official Zhong, bamboo is praised in these words:
“Among all things, it is graceful and free;
The tall bamboo stands apart from the multitude.
Its steadfast form has braved the snow,
Its noble joints aspire to reach the clouds.”
Poets and writers across the Tang and Song dynasties, including Jiang Huan, Song Zhiwen, and Su Shi, were deeply attached to bamboo. Their verses include the sentiments “Its frost-defying integrity is profound, and its empty heart responds to the world,” “How could one go a single day without this gentleman?” and “Without bamboo, one becomes vulgar.”
These words reveal how poets use flowers and plants to express their innermost thoughts and make their moral character and personal integrity unmistakable.
The chrysanthemum, meanwhile, does not compete with spring blossoms for attention. Instead, it delights in opening amid the autumn frost. Its association with the Daoist ideal of withdrawal from worldly affairs has made it an emblem of the reclusive scholar, content to live quietly beside an eastern hedge. It is also inseparably linked with Tao Yuanming, the poet most closely associated with chrysanthemums.
The tranquil and unassuming life Tao Yuanming led in his later years can truly be symbolized by the chrysanthemum. His serene state of mind may foster a sense of empathy, leading people to love chrysanthemums as they admire and yearn for the poet’s simple, peaceful way of life. The symbolic meanings of the chrysanthemum have thus become an ideal of living that people continue to seek in their dreams.
The Beauty of Symbolism
Of course, every flower carries its own symbolic characteristics shaped by its historical period and cultural context. Beyond the Four Gentlemen, which represent virtue, principles for conducting oneself in the world, and a proud independence of spirit, the Chinese appreciation of flowers also reflects a desire to symbolize the fullness and beauty of life.
By loving flowers and personifying their life and vitality, people are, in essence, pursuing spiritual perfection. This is why literary expressions such as “flowers in full bloom and the full moon,” symbolizing completeness and happiness; “blossoming flowers bring wealth and honor”; and “beautiful as a flower and precious as jade” convey auspicious meanings. These expressions describe flowers while also serving as metaphors for people. Although flowers bloom and fade, their fleeting existence teaches those who love them to cherish the time and circumstances in which they flourish.
In paintings of flowers, artists frequently depict peonies, magnolias, crabapple blossoms, roses, hibiscus, narcissus, and lotuses, among other beautiful plants. Their appeal lies not only in their appearance but also in the symbolic meanings embedded in their cultural heritage.
The peony symbolizes wealth and honor. The magnolia is associated with spring and distinction. The crabapple is affectionately known as a flower that understands human feelings. The rose is associated with pleasure and delight, while hibiscus is known as the flower that resists frost. Narcissus is also called the “Immortal Maiden of Lingbo,” evoking a graceful figure gliding over the water.
The poet Zhou Dunyi expressed his love of the lotus in On the Love of the Lotus:
“I love only the lotus, which emerges from the mud yet remains unstained, is washed by clear ripples yet is never alluringly seductive, has a hollow center and a straight stem, neither spreading vines nor branching out.”
The Chinese words for lotus and harmony are associated through their sounds, making the lotus a symbol of marital harmony and a union lasting a hundred years. The word for lotus root also echoes the word for a partner, suggesting a match made in heaven. As a result, the lotus has become a favorite subject among literati painters and artists.
In the Song-dynasty painting Lotuses in the Imperial Taiye Pond in the Breeze by Feng Dayou, and the more recent Lotus Pond by Lin Yushan, the beauty of blooming lotuses is vividly portrayed. The former employs the traditional technique of outlining and filling with delicate colors, while the latter uses rich pigments applied in successive layers to create flowers and leaves of luxurious elegance. Each presents a distinctive vision of the lotus pond.
For thousands of years, the meanings and characteristics of flowers have profoundly moved the hearts of scholars, poets, and artists.
Poetic Sentiment in Painting
As we explore the symbolic language of flowers, we also discover how poets draw on their vitality and spirit to create a sense of hope and an evocative imaginative world.
The Song-dynasty poet Yang Wanli offers inspiration in these lines:
“A tiny lotus has just revealed its pointed tip,
And already a dragonfly has alighted upon it.”
And:
“Lotus leaves stretch endlessly into the sky, an infinite green,
While lotus blossoms reflect the sun in extraordinary shades of red.”
Through keen observation and profound insight, the poet vividly portrays a lotus pond in early summer, revealing both the flowers’ appearance and their spirit. The newly emerged lotus, with its tip just beginning to show, conveys the freshness of early summer and opens up new possibilities for the viewer’s perception and imagination.
The imagery of lotus leaves stretching endlessly into the sky evokes the vast expanse of a midsummer pond. Countless leaves merge visually with the sky and water, while the fully opened lotus blossoms glow in brilliant red beneath the sunlight, lending the entire pond a vibrant spirit.
Poets use the language of flowers to create poetic landscapes, while painters draw upon poetic sentiment to express another dimension of the lotus through ink and brush. In Chen Hongshou’s lotus paintings, the interplay of ink, brushwork, outlines, and washes creates an atmosphere of freedom and ease, opening up a world of imagery in which the spirit can wander.
The lotus in these paintings is no longer merely an objective representation of nature. Its form is infused with the artist’s subjective emotions and personal sensibility, making the work distinctive and deeply expressive.
Conclusion
From flowers and plants of every shape and color in the natural world, we glimpse the many forms of human affection and love. Flowers are perhaps the plants most capable of resonating with the human heart. Their emotional significance flows sincerely through the brushwork of poets.
Today, as we admire flowers, contemplate blossoms in paintings, and discuss the poetic sentiment of art during the Flora Expo, we can use flowers as metaphors for noble character. The symbolic meanings of flowers inspire us, comfort our spiritual lives, and offer a sense of inner fulfillment through their romance and poetry. In doing so, they also open up an artistic realm that is boundless and without end.
(Gongbi Painting Journal, Issue 42, January 2011)
⸻
Deep Dreams and Old Journeys: The Artistic Imagination of Lin Shunü
————-
“看到十五年前在擔任工筆畫學會理事長時，工筆畫刊裡寫的一篇文，對花的寓意及生活中愛花成爲精神與心靈陪伴的使者。整理中，找了圖及文，放置在上面個人網站上，臉書也分享一下
————————————————————
//花夢飛舞
～由花的語符意蘊觀繪畫中花卉之美
前言
語符學在西方美學的詞彙中是有其象徵意義，符號及語言的表徵在西方社會科學研究中是受重視的，某種意義上語符學是分析科學的方法之一，語符的各種意義也影響到人類在諸多活動中的形式表現，因而文藝及美學上的語符表徵亦成為一種顯學。
研究語符的象徵意涵可以釐清，並了解人類在文藝美學上的活動軌跡，還有其特殊的文化意涵，同時語符的研究在某種程度上也消解人與人間的疏離和對立的關係，彰顯個人的文化特質。
因此藝術創作中，反思與探究語符意蘊的深層意義，即是在建構一種精神價值，
它可以與作品背後的意涵相連結，並適度了解創作者的文化底蘊。
今藉台北國際花博開展的時空中，由花的語蘊與詩情，談畫中花卉之美。
四君子花
中國繪畫中，四君子花所象徵的語符意蘊，可堪稱是花植物中之最，在文人詩者的筆下，梅蘭菊竹四君子花等同是人的化身，花能解語，梅、蘭、菊、竹成為君子的語符象徵，歷代詩人詠花自喻，頌讚其名，文人雅士及愛花者，莫不以四君子，隱喻其德。
在百花中詠梅之詩最多，詩人對梅花情有獨鍾，梅在雪中更顯精神的本質，讓人望之而移情，其耐冰霜，衝寒雪，傲然出群的性格，使人傾心與敬佩。
半點梅花真精神，能在荒寒寂寥、群芳失色的季節中，獨領春意，衝破寒冬，直奔天地間。熊皎《早梅》中「一夜欲開盡，百花猶未知！」讓人領受春的氣息。
陳憲章〈萬玉圖〉百花齊放，看到梅花的神韻與風姿，十分迷人，因此梅花成為詩人語蘊的報春使者，在冰雪交加中開花，爆出春臨大地的訊息；中國南北朝陸凱的詩：「折花逢驛使，寄子隴頭人，江南無所有，聊贈一枝春。」隱顯梅花的性情，反映了詩人內心世界所潛藏的價值觀與無限憧憬，及自我人格的完成，其中最著名的林和靖山園小梅詩：「疏影橫斜水清淺，暗香浮動月黃昏」詩中有畫，由馬麟
的〈暗香疏影〉圖，領受到畫中疏影橫斜水清淺的逸趣，這畫中詩的情意，逐成為歷代藝術家競相描繪的題材。
以「梅妻鶴子」自居的林逋，深愛梅的素麗清雅，獨自隱居杭州西湖孤山一小園中植梅養鶴，以梅的暗香隱喻自我，更把梅花作為愛戀的對象。林間隱君子與空谷佳人相依，一時也傳為佳話。
相對於耐霜寒的梅花，蘭的孤芳自賞也是詩人屈原的最愛，在離騷賦中屈原以「秋蘭以為佩」隱喻自己的「不合時宜」，並突顯自己獨排眾穢自清芳的心聲。
相傳孔子曾作猗蘭操，見「隱谷之中，香蘭獨茂」，歎息「王者之香」與「眾草」為伍，暗示出「生不逢時」的感慨。
看到蘭花就聯想到君子處境的問題，因此宋人鄭思肖畫蘭不畫根，自喻為失根的蘭花，四處飄泊的困境最為經典。
宋人〈秋蘭綻蕊圖〉由幾片蘭葉與花，大幅度交錯傾斜、隨風舞動，在畫境裡，天地自寬廣，卻也刻意不畫根。而竹菊的隱喻與象徵，更是多元；
竹的虛心有節，讓其語符成為是剛毅有內涵的表徵，南唐孫峴〈送鍾員外〉「賦竹」詩說：「萬物中瀟灑，修篁獨逸群，貞姿曾冒雪，高節欲凌雲。」對竹的個性讚賞不已。
唐代蔣渙、宋之問，宋代蘇軾都曾為它傾心，各有詩云：「為深凌霜節，能虛應物心。」、「何可一日無此君」、「無竹令人俗」⋯足見詩人詠花思心，以顯其品格情操，表露無疑。
而菊不在春花中爭豔，卻喜在秋霜中展顏，道家的消極隱逸性格，使菊花儼然成為東籬邊下自適的隱者。也與菊花關係最深的陶淵明結了不解之緣。
陶淵明晚年的恬淡生活，真正是可以用菊花的語符意蘊象徵。
他的淳然心境，也許是同理心的催化與影響，世人愛菊花，宛如喜愛及嚮往陶淵明恬淡的生活，菊花內涵的意蘊，幾成為世人尋夢的一種生活典範。
寓意之美
當然，所有花的語符皆有其象徵特質與時空背景，除了四君子花象徵了德行、處世之道及隱顯一種孤傲不遜的質性外，中國人愛花的美，用花象徵生命的圓滿與美好，喜愛花，將花的生命意涵擬人化，實質上，都是在追求一種精神的完美，因而，文學詞句中常呈現出所謂的「花好月圓」、「花開富貴」、「如花似玉」•••等美好的詞彙，用在花的語韻上，也比喻在人，雖然，花有開謝，但卻也讓愛花人更珍惜它存在的時空。
從花的圖象中，常見畫家對牡丹、玉蘭、海棠、薔薇、芙蓉、水仙、光花、蓮荷⋯••等美麗的花爭相描繪，無一不是因其語符底蘊中所含的象徵意義：如牡丹象徵富貴，玉蘭名望春，海棠雅號解語，薔薇稱買笑，芙蓉名拒霜，水仙別號凌波仙子，愛花詩人如周敦頤的《愛蓮說》：「予獨愛蓮之出淤泥而不染，濯清漣而不妖，中通外直，不蔓不枝，香遠益清。」
以荷的諧音「合」或「和」象徵「百年好合」，更用「藕」諧音「偶」意指「佳偶天成」，使荷花成為文人畫家爭相描繪及創作的題材。宋人馮大有〈太液風荷〉、近人林玉山〈蓮池〉的荷花，無不描繪荷花盛開的美；前者以傳統鉤勒填彩的淡雅設色表現，後者則以重彩層層深染，花葉表現華麗典雅，兩者所展現的荷塘風情各異其趣，千百年來花的意涵與特質，真實的牽動文人墨客與藝術家的心弦。
畫中詩情
在探究花的語符的同時，也欣賞到詩人藉花的精神與生命力，創造一種希望與情境空間，由宋詩人楊萬里詩中「小荷才露尖尖角，早更蜻蜓立上頭。」、「接天蓮葉無窮碧，映日荷花別樣紅。」得到啟發。
詩人以敏銳的觀察與體悟，將初夏時的荷塘生動描繪、荷花意態與精神，形神畢露，藉小荷初發「才露尖尖角」傳遞初夏的氣息，讓觀者更清新的感受與想像空間。
而「接天蓮葉無窮碧」詩的情境，將盛夏荷池的景象；以無邊無際的荷影，與水天相連，盛開的荷花紅得嬌豔，映照著荷塘，使花葉更顯精神。
詩人藉花語營造荷塘詩意，畫家畫荷卻藉詩情，將筆下荷花的另一種墨情意態舒發出來，如陳洪綬的墨葉荷花，筆墨鉤染，繪畫出一個悠遊自在的情境與意象空間，所畫荷花已非客觀下的自然，荷花樣貌有著主觀的情意在其中，真是與眾不同。
結語
由自然界中各形色花草，看到人間的愛戀。而最能和人心相通與共感的植物是花，花的情意糾纏在詩人筆意中真情流露。今賞花，看畫裡花，談畫意詩情，在花博開展的同時，藉花寓意人的高潔品德，由花的語符意蘊中得到啟發，讓人的精神生活得到慰藉，更由花的浪漫與詩情，獲得心境上的一種自足與完滿，實也成就了藝術創作空間的無邊無境。（2011/-1工筆畫刊第42期）
//深夢舊遊～林淑女藝想世界”
