31/07/2026
“Hán Cung Thu Nguyệt” (漢宮秋月) (Tạm dịch: Trăng thu trên cung điện nhà Hán) là bức tranh lụa do họa sĩ Viên Diệu vẽ vào năm Nhâm Thân (1752) triều Thanh (trên tranh có đề dòng chữ “Hán Cung Thu Nguyệt Nhâm Thân Sơ Đông Hàn Thượng Viên Họa”). Bức tranh có kích thước 129 x 61,3cm, có triện đề tên và tự của ông là “Viên Diệu” và “Chiêu Đạo”.
Không giống với “Sơn Thủy Tứ Điêu Bình” được lấy cảm hứng từ các danh lam thắng cảnh ở Dương Châu, “Hán Cung Thu Nguyệt” là tác phẩm được ông lấy cảm hứng dựa trên điển tích “Chiêu Quân xuất tái”. Các bức tranh được Viên Diệu lấy cảm hứng từ các tích xưa có thể kể tới: “Cửu Thành Cung Đồ”, “Sơn Vũ Dục Lai Đồ”, “Cung A Phòng”,...
Theo phân tích của tác giả Phó Đông Quan trong bài Viên Diệu Hán Cung Thu Nguyệt Đồ Trục trên trang web của Bảo tàng Cố cung Bắc Kinh, Viên Diệu chọn chủ đề cung điện vì ông muốn miêu tả sự tráng lệ của kiến trúc.
So với những bức tranh Giới hoạ khác, phần thiên nhiên núi non được giản lược đi nhiều. Không gian trống trải phủ một lớp sương mờ hư ảo, thấp thoáng những dãy hành lang đều tăm tắp, những mái ngói cung điện nhấp nhô ẩn hiện như kéo dài đến vô tận. Bầu trời có vầng trăng cao thật bao la rộng lớn, đối nghịch với khoảnh sân vắng nằm lọt thỏm giữa các bức tường và hàng cột xa hoa lộng lẫy. Sự đối nghịch trong tranh dường như đang tạo nên sự đối trọng giữa thế giới trong cung và thế giới bên ngoài.
Hai cung nhân trong xiêm áo lụa là đang ngắm trăng trò chuyện. Ánh trăng soi rọi trong màn đêm mờ mịt như chút niềm vui nhỏ bé giữa cung cấm tráng lệ mà lạnh lùng. Chiếc cổng lớn đóng kín nghiêm trang ngăn kẻ ra người vào, mà như giam cầm cả nỗi buồn không thể giãi bày của người cung phi. Cảm xúc mơ hồ ấy phải chăng là tâm sự của nàng Vương Chiêu Quân, khiến cho lâu đài điện ngọc nguy nga cùng thành ra lạc lõng quạnh hiu.
Vào năm 2017, tác phẩm từng được trưng bày như một hiện vật trong triển lãm với chủ đề “Thưởng thức tranh đề tài trăng thu thời Minh – Thanh trong bộ sưu tập bảo tàng”.
Vào năm 2021, trong sự kiện “Gấm vóc Trung Hoa”– Trình diễn trang phục di sản phi vật thể Trung Quốc 2021” tại Nhai Châu, Hải Nam, các nhà thiết kế đã lấy cảm hứng từ nhiều bức tranh truyền thống Trung Quốc bao gồm cả bức “Hán Cung Thu Nguyệt”
Tác phẩm nổi tiếng nhất của chủ đề này có lẽ là khúc “Hán Cung Thu Nguyệt”, được xem là một trong thập đại danh khúc Trung hoa. Đây là một bản nhạc tỳ bà thuộc phái Sùng Minh. Bản nhạc mang giai điệu u uất miêu tả cảnh phi nữ và cung tần trong một đêm thu tĩnh lặng nhớ về quá khứ đồng thời than thở về số phận. Bản cổ cầm còn có tên “Hán cung thu” (漢宮秋) hay tên đầy đủ là “Phá u mộng cô nhạn Hán cung thu” (破幽夢孤雁漢宮秋) do Mã Trí Viện sáng tác vào thời nhà Nguyên dựa trên cuộc đời Vương Chiêu Quân.
----------------------------
🌸Tên tranh: Hán Cung Thu Nguyệt.
🥸Tác giả: Viên Diệu.
📍Kích thước tranh gốc: 129 x 61,3cm.
----------------------------
Bài viết đầy đủ về Viên Diệu và các tác phẩm của ông sẽ sớm có mặt đầy đủ tại: https://dadh.hoata.art/blog/ . Mời các bạn đón đọc.