10/05/2026
KHOẢNG GIỮA - IN BETWEEN
A solo display by Nguyen Hong Phuong
“Có những thứ càng nhìn càng rõ.
Cũng có những thứ chỉ có thể hiểu được khi đã đi qua rất xa.”
“Khoảng Giữa” là một trưng bày được hình thành từ trạng thái lưng chừng — giữa quá khứ và hiện tại, giữa đo đạc và cảm giác, giữa những điều có thể gọi tên và những thứ chỉ còn tồn tại như dư âm.
Trong nhiều năm, Nguyễn Hồng Phương làm việc với nhiều chất liệu và hình thức khác nhau như: sơn dầu, sơn mài, sắp đặt, kính, giấy, vật thể cũ, in độc bản… Nhưng ở triển lãm này, mọi chất liệu không còn đứng riêng như những lựa chọn tạo hình, mà trở thành những lớp ký ức chồng lên nhau. Kính phản chiếu ánh sáng và bóng người. Mica giữ lại những hình thể mong manh như dấu vết. Giấy xuyến chỉ và bút mực như một sự tiếp nối âm thầm của văn hoá phương Đông. Những công thức toán học, ký hiệu vật lý, sơ đồ hình sin hay những dòng thơ cũ xuất hiện như các tín hiệu đang cố vượt qua nhiễu loạn để hiện lên.
Điều đặc biệt của “Khoảng Giữa” nằm ở cách nó từ chối trạng thái cố định. Các tác phẩm không khép kín trong không gian trắng của phòng tranh mà mở ra giữa nhà và vườn, giữa bên trong và bên ngoài. Cây cối phía sau lớp kính trở thành một phần của bố cục. Ánh sáng thay đổi theo thời gian khiến hình ảnh liên tục biến chuyển. Người xem khi bước ngang qua sẽ nhìn thấy bóng mình nhập vào tác phẩm, rồi tan đi cùng những lớp phản quang của lá cây và bầu trời.
Ở đây, thiên nhiên không đóng vai trò làm phông nền mà nó tham gia trực tiếp vào quá trình tạo hình. Những đường tín hiệu màu xanh chạy xuyên qua khu vườn giống như một nỗ lực đo nhịp thở của cây cối, độ ẩm của không khí hay chuyển động vô hình của thời gian. Nhưng càng đo đạc, mọi thứ càng trở nên bất định. Các công thức dày đặc trên mặt tranh không tạo cảm giác của tri thức chính xác, mà giống một cơn mưa ký hiệu đang tan chảy giữa ký ức và trực giác.
Trong nhiều tác phẩm, hình người xuất hiện mờ nhòe, thiếu hụt hoặc chỉ còn lại đôi chân để bước đi. Những cơ thể ấy không mang chân dung cụ thể mà giống như trạng thái tồn tại của con người khi đi qua đời sống: luôn thiếu một phần nào đó, luôn ở giữa hiện diện và biến mất. Một chiếc kiệu lơ lửng phía trên như đang mở ra bầu trời ký ức. Từ đó, công thức hóa học, ký hiệu vật lý và con chữ rơi xuống như mưa, phủ lên những hình ảnh dân gian phía dưới. Tri thức, thơ ca và tâm thức phương Đông hòa vào nhau trong cùng một dòng chảy. Mọi thứ vừa hỗn loạn vừa mềm mại, như thể ký ức của một con người cuối cùng luôn tan vào ký ức của cộng đồng.
'Khoảng Giữa' diễn ra ở một giai đoạn đặc biệt trong đời sống của anh. Theo tinh thần phương Đông, khi con người bước qua tuổi năm mươi — “ngũ thập tri thiên mệnh” — cũng là lúc bắt đầu nhận ra những quy luật sâu kín của tự nhiên và số phận. Sau nhiều chuyển động của đời sống và sáng tạo, Nguyễn Hồng Phương dường như không còn nhìn ký ức như một điều cần giữ chặt hay thoát khỏi, mà như một phần của dòng chảy đã tạo nên chính mình. Vì thế không chỉ là một sự nhìn lại, mà còn là trạng thái chiêm nghiệm của anh khi bắt đầu hiểu được nhịp điệu riêng của cuộc đời, của mất mát, của thời gian và của sự tiếp nối.
Ẩn phía dưới toàn bộ trưng bày này là hình bóng của người cha. Không hiện ra trực diện, cũng không được kể bằng cảm xúc bi lụy, ký ức về ông nằm lẫn trong những lớp mực tàu, những bài thơ cũ và các ký hiệu khoa học chằng chịt trên mặt tranh. Khi còn trẻ, nghệ sĩ từng đi ngang qua thơ của cha như một điều quen thuộc của đời sống. Chỉ khi thời gian lùi xa, anh mới nhận ra trong những dòng chữ ấy là một thế giới khác — nơi có lòng tự trọng, những khát vọng không thành lời và sự cô độc của một con người đi qua cuộc đời theo cách riêng của mình.
Người cha ấy không hiện lên như một biểu tượng hoàn hảo. Ông có những đứt gãy, những bất lực và những đoạn đời chênh vênh như nhiều người đàn ông trong thế hệ cũ. Nhưng càng nhìn lại, nghệ sĩ càng nhận ra phía sau những thiếu sót đời thường là một chiều sâu tinh thần âm thầm tồn tại suốt nhiều năm. Trong tranh, ông hiện ra vừa trần trụi vừa đáng ngưỡng mộ — như một thi sĩ thất lạc giữa cuộc đời, và là một “ông vua không ngai” trong lòng anh. Không phải biểu tượng của quyền lực, mà là một di sản tinh thần được hình thành từ thơ ca, lòng tự trọng, những đổ vỡ, những trải nghiệm và cả những điều không thể gọi tên.
“Khoảng Giữa” không tạo ra cảm giác của một trưng bày cần được giải thích. Nó giống một vùng chuyển động chậm, nơi người xem đi qua các lớp phản chiếu của thiên nhiên, dữ liệu, ký ức và chính mình.
_Q.Hoa
