14/05/2026
Có 2 cách để mài hoàn thiện một bức tranh Sơn Mài truyền thống: “Toát Kít” và “Phủ Mài Ra”
Với Toát kít, bức tranh sẽ được mài ra lấy đẹp, sau đó sẽ được “toát” (phủ) lên trên 1 lớp sơn cánh gián rất loãng và mỏng. Khi sơn đã khô, hoạ sỹ sẽ dùng giấy ráp siêu mịn ( #3000 grit cũ) mài nhẹ nhàng đều toàn bộ rồi xoa bóng bằng tay. Công đoạn mài này chỉ mài trên bề mặt lớp sơn toát, không xuyên qua. Với cách này, ưu điểm là dễ mài, dễ bóng đều và luôn có 1 lớp sơn phủ bên ngoài để bảo vệ các lớp sơn bên trong. Nhược điểm lớn nhất của cách này là chính lớp sơn toát đó làm cho màu sắc bên dưới bị đục đi phần nào, dù có bóng nhưng lại kém trong; và quan trọng hơn là lớp sơn này làm cho các mảng miếng chất liệu nó bóng đều gần như nhau, giảm tính tương phản chất liệu.
Phủ - Mài Ra: với cách này, hoạ sỹ sẽ phải tính toán độ cao thấp, dày mỏng của các chi tiết trên bức tranh thật kỹ, phần sáng phải vẽ cao lên, phần tối phải lõm xuống. Khác với Toát, bước Phủ tranh sẽ sử dụng sơn cánh gián loại cực phẩm, độ loãng vừa phải (chỉ mềm mại chứ không loãng toẹt như toát) và phủ dày lên bức tranh. Lớp sơn này rất dày (dày nhất có thể mà không bị răn).
Với cách thức này, thay vì sơn nằm trên bề mặt để bảo vệ các lớp màu thì sơn sẽ thẩm thấu sâu vào từng lớp màu, màu sẽ tối đi và đằm hơn, các lớp màu sẽ sáng dần theo thời gian theo sự trong ra của sơn cánh gián. Với cách này thì hoạ sỹ sẽ phải đối đầu với một công đoạn mài vô cùng phức tạp. Mài ra bằng đá để lấy phẳng. Sự tính toán cao thấp trước khi phủ sẽ lộ ra ở đây, tính sai là khỏi sửa. Sau khi đã phẳng, muốn xoa bóng được tranh thì cần “phá xước” của đá mài bằng rất nhiều loại giấy ráp ( #800 , #1000, #1500, #2000, #3000 …).
Khi mài giấy ráp, sơn phủ cũng sẽ mòn đi rất nhiều nên hoạ sỹ lại phải tính xem khi nào bắt đầu mài giấy ráp. Chứ để đẹp rồi mới mài giấy ráp thì sau ngần đó bước mài thì cái đẹp đó đi xa đến tận phương trời khác rồi. Và trong cả quá trình mài, không để 1 hạt sạn nào làm xước bề mặt tranh. Mài xong thì xoa bóng bình thường.
Ưu điểm lớn nhất của cách làm này là tạo được độ bóng và độ sâu trên từng bề mặt chất liệu, màu sắc. Mảng màu này có thể không bóng bằng mảng màu khác, mảng chất răn có thể bóng hơn mảng chất trứng … Chính điều này mang đến tương phản chất liệu rất thú vị. Nhược điểm thì nhiều vô cùng: đau lưng, rủi ro cao, không sửa được, có thể không bền bằng toát nếu mài quá tay … Nhưng lại cực trong và đẹp nếu làm được.
