15/09/2026
NGHĨA KHÍ GIA PHONG VÀ DÒNG MÁU CÁCH MẠNG TRONG MÁI NHÀ BÀ NGUYỄN THỊ CÚC (1918 - 1980).
Lịch sử dân tộc Việt Nam không chỉ ghi dấu bằng những chiến công vang dội nơi tiền tuyến hay những trang sử chói lọi tên tuổi các bậc anh hùng. Ẩn sau vầng hào quang ấy là sự hy sinh thầm lặng, là những "căn cứ lòng dân" kiên trung và những người phụ nữ gánh trên vai cả một phần di sản của lịch sử. Bà Nguyễn Thị Cúc, người bạn đời thủy chung của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, người mẹ kính yêu của Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh, là một tượng đài bình dị nhưng cao cả như thế. Cuộc đời bà là sự giao thoa kết tinh giữa dòng máu nghĩa khí gia phong và ngọn lửa cách mạng đã qua nhiều thế hệ.
Mái nhà Phú Lễ và tấm lòng chở che.
Có những tuổi thơ không chỉ được nuôi dưỡng bằng tiếng ru ả ời của mẹ, mà được tắm mát trong bầu không khí hừng hực lý tưởng của những nhà cách mạng tiền bối. Bà sinh năm 1918, lớn lên ở làng Nam Dương, trước thuộc xã Quảng Vinh huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, bà Cúc là cháu nội của cụ ông Nguyễn Hữu Nhiếp (vị quan nhỏ thời vua Thành Thái) và cụ bà Trần Thị Quảng (Mệ Sành). Tiếp nối nếp nhà nho phong, cha bà - cụ Ấm Hoàng (Nguyễn Hữu Hoàng) cùng mẹ là cụ Lê Thị Yến - đã chọn bãi chợ Phú Lễ (trước thuộc xã Quảng Phú, huyện Quảng Điền) làm nơi mở hiệu thuốc Bắc mưu sinh và bốc thuốc cứu người.
Nhưng tiệm thuốc nhỏ giữa lòng đô thành Huế ấy không đơn thuần là chốn mưu sinh. Giữa những năm tháng đen tối của chế độ thực dân phong kiến, nơi đây đã trở thành một "căn cứ lòng dân" ấm áp và gan góc. Khoảng năm 1925, khi cụ Phan Bội Châu bị thực dân Pháp bắt rồi đưa về an trí tại Huế, cụ Ấm Hoàng với tấm lòng nghĩa khí đã bất chấp mọi nguy hiểm, thường xuyên qua lại thăm hỏi, chăm sóc thuốc men và gửi em trai là Nguyễn Hữu Quế theo học nhà chí sĩ lớn.
Chính tấm lòng sắt son ấy đã khiến cụ Phan Bội Châu cảm kích và hoàn toàn tin cậy. Đến năm 1929, cụ Ấm Hoàng nhận lời gửi gắm của cụ Phan, đứng ra nhận trách nhiệm đón cụ Cả Khiêm (Nguyễn Sinh Khiêm) và cụ Nguyễn Thị Thanh, hai người chiến sĩ cách mạng bị thực dân Pháp lưu đày tại Huế về đùm bọc. Cụ Cả Khiêm ở cùng gia đình cụ Ấm Hoàng tại Phú Lễ, còn cụ Thanh về Nam Dương nương tựa nơi Mệ Sành. Sự che chở kiên trung ấy kéo dài suốt hơn một thập kỷ, giữa ngổn ngang mật thám bủa giăng, trở thành minh chứng ngời sáng cho tinh thần "vì nghĩa lớn quên mình" của một gia đình nho học. Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, Hồ Chủ tịch đọc Bản Tuyên ngôn độc lập thì gia đình cụ Ấm Hoàng mới hay tin, hai người chiến sĩ cách mạng được mình chăm sóc chính là anh, chị ruột của Hồ Chủ tịch.
Cô bé liên lạc 10 tuổi và ngọn lửa trao truyền qua các thế hệ.
Sớm hít thở bầu không khí yêu nước, khi chỉ mới 10 tuổi, cô bé Cúc nhỏ nhắn đã mang trên vai sứ mệnh đặc biệt: ngày ngày đi chợ, nấu cơm, giặt giũ phục vụ cụ Phan Bội Châu, vừa làm người giao liên tin cậy nối liền thông tin giữa cha và cụ Phan. Bước chân thơ dại nhưng gan dạ ấy chính là sự khởi đầu cho một cuộc đời tận tụy, hy sinh không ngừng nghỉ vì nghĩa lớn.
Sống cùng gia đình, cụ Cả Khiêm đã thắp lên ngọn lửa yêu nước cho thế hệ trẻ trong nhà. Ngọn lửa ấy về sau bùng cháy thành những đóng góp vô giá cho độc lập, tự do của Tổ quốc: Nhà khoa học Nguyễn Hữu Chí: Em trai bà Cúc, người đã đóng góp trí tuệ quan trọng vào việc nghiên cứu, cải tiến tên lửa SAM-2, vũ khí chiến lược quật ngã "siêu pháo đài bay" B-52 trong những ngày đêm Hà Nội rực lửa của trí tuệ và bản lĩnh Việt Nam, trong chiến tranh phá hoại tại miền Bắc của Mỹ. Anh hùng Liệt sĩ Nguyễn Hữu Đà: Cháu ruột cụ Ấm Hoàng, người chiến sĩ tình báo quả cảm đã kiên cường giữ vững khí tiết và hy sinh anh dũng tại "địa ngục trần gian" Chín Hầm (Tỉnh Thừa Thiên Huế).
Tình nghĩa giữa gia đình và các bậc tiền bối sâu thẳm đến mức, khi gia đình ra Việt Bắc, dừng chân tại Nghệ An, cụ Cả Khiêm vẫn tìm tới hết lòng chăm sóc, coi bà Cúc và gia đình như những người thân thiết ruột thịt.
Bà Cúc là điểm tựa lặng lẽ của vị tướng huyền thoại Nguyễn Chí Thanh.
Nền tảng gia phong giàu nghĩa khí cùng một tuổi thơ được tôi luyện chính là cội nguồn tạo nên bản lĩnh kiên định mà vô cùng dung dị của bà Nguyễn Thị Cúc. Đồng hành cùng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, vị tướng huyền thoại của Quân đội nhân dân Việt Nam, bà không chỉ là hậu phương vững chắc, mà còn là người đồng chí, là tri kỷ, chia sẻ trọn vẹn những gian khổ, thiếu thốn và lý tưởng cách mạng cao đẹp cùng Đại tướng. Trong những năm tháng ông hoạt động và trải qua những ngục tù thực dân thì bà cũng dấn thân vào con đường hoạt động bí mật, tích cực trong công tác phụ nữ và chung thủy đợi chờ. Ngọn lửa yêu nước và nhân cách ngời sáng ấy tiếp tục được bà trao truyền trọn vẹn cho thế hệ sau. Bà là người mẹ thân yêu đã nuôi dưỡng, rèn đúc nên Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh, một nhà chiến lược, vị tướng tình báo tài ba, bản lĩnh và đầy tâm huyết của Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhìn lại toàn bộ hành trình cuộc đời bà Nguyễn Thị Cúc, ta thấy ở bà một sự trầm tĩnh, tận tụy và bao dung vô bờ bến. Đó không chỉ là phẩm chất cao quý của người phụ nữ Việt Nam, mà là sự tiếp nối tự nhiên từ dòng máu của một gia đình giàu nghĩa khí - nơi từng là điểm tựa ấm áp cho các bậc đại tiền bối cách mạng và là cái nôi nuôi dưỡng những nhân tài kiệt xuất cho đất nước.
