30/07/2026
Viết về “Ông già Tình báo” Anh hùng LLVT Đại tá Nguyễn Văn Tàu (Tư Cang).
Sáng nay, ngày 30/7/2026, bầu trời và khí hậu tại Tp HCM rất mát mẻ, cũng là những ngày cuối của tháng Bảy, Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh và gia đình Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh đã có cuộc hẹn gặp với người chỉ huy tình báo năm xưa, Đại tá Nguyễn Văn Tàu (Tư Cang).
Thật tình cờ để gợi lại câu chuyện về người chỉ huy tình báo. Đó là một người bạn đồng niên, người đồng chí, đồng đội trong cả cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và cuộc chiến tranh Biên giới với cha đẻ của tôi (Trung tướng Vũ Chính, nguyên Tổng cục Trưởng TC Tình báo)…
Trên đường đến nhà riêng của bác, bác dặn “Nhà bác có cây me to ở trước nhà”. Khi đến là tôi tìm được ngay, số 818/19, đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, p.Thạnh Mỹ Tây, TPHCM. Bác đã ngồi chờ sẵn như rất nóng lòng để được gặp lại cô cháu gái từ năm xưa đã gặp nhiều lần ở Hà Nội (trước năm 1975) và sau ngày giải phóng. Tôi chỉ ít gặp bác sau năm 2000 do công việc, gia đình tôi trở lại Hà Nội, nhưng vẫn biết tin về bác vì cha tôi và chồng tôi thường hay gặp bác vào những buổi họp mặt hay ngày truyền thống của Ngành...
Tôi thật cảm động, khi hai bác cháu đã kể lại những câu chuyện từ rất xa xưa, thập niên những 70, bác ra Hà Nội và thường hay đến thăm mấy mẹ con tôi ở Khu tập thể cơ quan mẹ tôi là Ban Nông nghiệp TW, số 13 Thụy Khuê, ăn với gia đình những bữa cơm đạm bạc thời bao cấp, nhưng tình cảm thì thật sâu nặng. Từ chiến khu ra miền Bắc bác đã mang thư, quà của cha tôi, khi trở lại chiến trường, bác lại mang quà của mẹ con tôi vào cho cha. Bác còn chụp ảnh cho mấy chị em tôi, nhưng bác dẫn chúng tôi ra vườn hoa Lý Tự Trọng, chụp cho đẹp để mang vào cho cha tôi. Cứ như vậy, đó là những kỷ niệm khó quên của hai bác cháu…
Ôn lại những kỷ niệm với những người đồng đội của bác và cha tôi, đó là các bác Hai Trung, Hai Nhạ, Năm Thúy, Ba Quốc… Đều là “Những Ông già Tình báo” kỳ cựu trong lòng địch hay bác Mười Hương, Sáu Trí, bác Xuân Mạnh, bác Tư Văn … Đều là những người chỉ huy tình báo tài tình, hay như cha tôi là người huấn luyện tình báo và sau này cũng là người lãnh đạo tình báo trong công cuộc đổi mới và xây dựng CNXH.
Tôi đã ngồi nói chuyện với bác rất lâu, nhắc lại câu chuyện bác là một “…Xạ thủ súng ngắn”, tôi biết bác đã tham gia CM từ rất sớm, từ năm 1945. Bác sinh ngày 30/10/1928, tại Xã Long phước, Tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu. Trong phong trào Thanh niên tiền phong, từ năm 1945-1954, là chiến sĩ quân báo của Việt Minh ở tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu, bác có biệt tài, chuyên lừa lính Pháp để lấy tiền và tin tình báo.
Năm 1954 bác tập kết ra miền Bắc, lấy tên là Trần Văn Quang và là trung đội trưởng trinh sát kiêm chính trị viên đại đội đặc công, Sư đoàn 338.
Năm 1961, bác quay lại hoạt động tại chiến trường miền Nam. Đầu năm 1961, cụm tình báo quân sự A18 (tiền thân của cụm H.63) ra đời, đóng tại căn cứ Bời Lời, Tây Ninh. Tất cả để phục vụ điệp viên nổi tiếng Hai Trung (X6 - Phạm Xuân Ẩn). Đằng sau những tin tức, tài liệu bác Hai Trung chuyển về, là cả hệ thống phục vụ, cả trong nội đô và ngoài căn cứ. Thời kỳ đầu, H.63 là bộ phận địch tình của Thành ủy Sài Gòn. Khi Hai Trung (Phạm Xuân Ẩn) từ Mỹ trở về, hoạt động giữa Sài Gòn với tư cách phóng viên báo nước ngoài, ông Mười Nho (Xuân Mạnh, Nguyễn Qúy Nho – cán bộ Cục Tình báo) là người trực tiếp chỉ đạo.
Năm 1962, ông Mười Nho bị bệnh, không thể chỉ huy H.63. Cả mạng lưới với một điệp viên đã nằm sâu trong lòng địch như Hai Trung, cần một chỉ huy giỏi và mưu trí. Bác Tư Cang là người được ông Ba Trần, Thủ trưởng Phòng tình báo miền lúc bấy giờ lựa chọn. Tháng 5 năm 1962, Bác Tư Cang chính thức được giao nhiệm vụ chỉ huy cụm H.63. Sau chiến tranh, "bộ máy" H.63 đã 2 lần được phong danh hiệu Anh hùng LLVT (với những điệp viên tiêu biểu như: Tư Cang, Hai Trung, Tám Thảo, Mười Nho, Nguyễn Thị Ba...).
Tháng 11 năm 1973 với quân hàm trung tá, bác và bác Nguyễn Văn Khiêm - lúc bấy giờ là thượng tá, là hai thành viên của Phòng Tình báo miền (J22) có mặt trong nhóm 20 sĩ quan cấp tá được chọn tập kết ra Bắc học tập, chuẩn bị cho các chiến dịch lớn. Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975 bác Tư là Chính ủy Lữ đoàn 316 đặc công biệt động, đơn vị tấn công cầu Rạch Chiếc.
Vào những ngày cuối tháng 4 năm 1975, Bác được nhận nhiệm vụ chỉ điểm những vị trí đóng quân của quân ngụy ở trong thành phố Sài Gòn cho mũi tiến công của Quân đoàn 3, phòng trường hợp chính quyền Dương Văn Minh không đầu hàng Quân giải phóng thì sẽ pháo kích, đánh chiếm từng đường phố.
Năm 2005, ông được phong danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, là một trong những cụm trưởng cụm tình báo tiêu biểu và đặc biệt xuất sắc.
Đó là cuộc đời hoạt động CM của bác, tôi thấy thật tự hào khi được đến thăm bác và ôn lại những kỷ niệm của bác và cha mình cùng đồng đội vào những ngày tháng Bảy tri ân này (bác cũng là Thương binh trong kháng chiến chống Mỹ).
Hai bác cháu đã trao tặng cho nhau những cuốn sách viết về bác và những đồng đội. Bác nói với tôi, Vịnh đã đến tận nhà bác để ký tặng bác cuốn sách “Người Thầy” , bác cảm thấy thương tiếc cho một người nối gót được cha ông mình mà ra đi sớm quá, tôi đã lặng lẽ nghe bác lại kể về những cuộc gặp gỡ nhiều lần với anh. Cuộc đời là thế, số phận đã mang anh đi nhưng tình cảm vẫn còn mãi bên những ngươi ở lại.
Hôm nay tôi mang tặng bác cuốn sách “Sứ mệnh không thể né tránh” của anh viết về khắc phục hậu quả chiến tranh mà cụ thể là những gì Đảng, Nhà nước, Quân đội và những đồng đội đã làm cho đất nước, cho các Cựu chiến binh, cho các gia đình nạn nhân da cam. Cuốn sách sẽ ra mắt tại TPHCM vào sáng ngày 2/8/2026 cùng Lễ Kỷ niệm 65 năm Thảm họa da cam Việt Nam.
Bác tặng tôi hai cuốn sách “Sài gòn Xuân Mậu thân năm 1968” và cuốn “Tình báo kể chuyện”. Trong cuốn “Tình báo kể chuyện”, tôi biết khá nhiều nhân vật, vì đời thường họ là những người bạn tri kỷ, thân quen của gia đình tôi… Sau khi đọc cuốn cách này tôi mới hiểu tường tận về câu chuyện huyền thoại về bác Tư Cang bắn súng giỏi là thế nào? (trang 129 - Kỷ niệm vui của một xạ thủ súng ngắn - Sách “Tình báo kể chuyện”).
Tôi cũng mong những cuốn sách của bác sẽ là những trang sử sống, bạn đọc sẽ tìm kiếm đọc nhiều hơn, tự hào về cha ông, về lịch sử của dân tộc mình. Đó cũng là mong muốn của những người yêu Việt Nam, yêu hòa bình, nhất là sau những ngày kỷ niệm A50, A80 thì tinh thần ấy còn cao hơn và mãi mãi còn vang lên, ai cũng hiểu đó là sức mạnh đoàn kết của cả một dân tộc anh hùng “Không có gì quý hơn Độc lập, Tự do” luôn là chân lý phải bảo vệ và giữ gìn.
Thay mặt Bảo tàng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, gia đình cố Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh, chúng cháu xin kính chúc bác có nhiều sức khỏe, hạnh phúc. Xin trân trọng cám ơn bác đã dành cho chúng cháu có một buổi gặp mặt thật ý nghĩa, được nghe lại những câu chuyện chiến trường năm xưa, nhất là vào những ngày này của tháng Bảy tri ân.../.