02/04/2026
✍️ Để có thể sân khấu và biến hát văn thành một loại hình nghệ thuật biểu diễn được Nhà nước cấp phép không hề dễ dàng. Vì như mọi người đều biết, hát văn gắn liền với đạo Mẫu - tín ngưỡng bản địa của dân tộc ta, mà từ rất lâu đã có nhiều người lợi dụng tín ngưỡng nhằm phục vụ cho mục đích không lành mạnh, cụ thể là trục lợi bằng việc buôn thần bán thánh; nên kể cả khi tôi xin được cấp phép biểu diễn rồi thì vẫn còn nhiều ý kiến phản đối vì lo ngại sẽ cổ súy cho mê tín dị đoan.
Có những sai lệch là do một số cá nhân làm sai lệch đi; nếu cứ vì những thứ biến tướng đó mà cấm đoán, mà hạn chế hát văn thì sẽ chỉ càng làm cho cái xấu trở nên lộng hành mà thôi. Thay vì như vậy, hãy để mọi người được hiểu, được biết, được thưởng thức để có thể tiếp cận với hát văn một cách đúng đắn. Có như vậy mới có thể bảo tồn và phát huy được giá trị cốt lõi của văn hóa dân tộc.
Một bản nhạc hay sẽ có người khác đạo. Một anh ăn trộm thì không thể tự nhận mình là ăn trộm, mà sẽ tạo cho mình vỏ bọc của một người tử tế. Nhưng một bản nhạc đạo sẽ không bao giờ có được cái hồn của bản nhạc gốc. Một kẻ côn đồ giả danh người tử tế thì trước sau gì cũng sẽ bại lộ mà thôi. Sự biến tướng tín ngưỡng là điều không tránh khỏi, nhưng tất cả những biến tướng ấy không thể tồn tại lâu, theo thời gian, theo sự hiểu biết và phát triển của dân trí, mọi thứ sẽ trở về đúng giá trị thật ban đầu. Chỉ cần chúng ta kiên trì gìn giữ thì những giá trị tốt đẹp ấy sẽ trường tồn.
Lần đầu tiên hát văn có một cuốn “sổ đỏ” - cách tôi gọi vui về giấy phép phát hành chính - là lúc CD “Xuân Hinh với Văn ca Thánh Mẫu” ra đời, vài năm sau thì quay hình tác phẩm này. Mà việc ghi hình một sản phẩm hát văn cũng không hề đơn giản. Môi trường trình diễn hát Văn từ xưa tới nay đều gắn liền với các giá đồng trong đền, phủ. Việc quay hình môi trường ấy là điều gần như không khả thi. Mà đã hướng đến việc phát hành, nhân rộng loại hình nghệ thuật này thì không thể không quay hình được. Thế là, tôi lại sân khấu hóa, lịch sử hóa hát văn lên thành một sân khấu, có hát, có múa…, miễn đảm bảo được và phát huy được những cái hay, cái đẹp của nghệ thuật hát văn. Và thế là hát văn trở thành như một môn nghệ thuật biểu diễn không chỉ thu hẹp ở trong không gian đền, phủ nữa.
Cho tới bây giờ, khi nhìn thấy hát văn được đông đảo khán giả yêu thích, lòng tôi vẫn không khỏi xúc động, tự hào. Điều đó càng khẳng định sức hấp dẫn của nghệ thuật dân tộc, bởi một môn nghệ thuật tưởng chỉ gắn liền với một đức tin tâm linh lại có thể trở thành món ăn tinh thần cho cả người ngoại đạo. Càng theo đuổi nhiều loại hình nghệ thuật dân tộc, càng dấn sâu vào hát văn, tôi càng có niềm tin mãnh liệt rằng nghệ thuật truyền thống không hề nhàm chán hay lạc hậu. Ngược lại, nghệ thuật dân tộc là kho tàng vô cùng phong phú và quý giá dành tặng những tâm hồn có khát khao muốn tìm hiểu, khai phá. Nghệ thuật dân tộc là cánh đồng trĩu nặng phù sa, luôn cho phép nghệ sĩ được thỏa sức cày cuốc, gieo những hạt giống đầy màu sắc, để mang về những vụ mùa bội thu.
✍️Từ sách Xuân Hinh - Kẻ Chọc Cười Dân Dã
[Admin]: Một số sản phẩm băng đĩa về hát văn của NS Xuân Hinh
