24/11/2025
Giáo sư ĐH Harvard cùng nhà thơ Việt với dự án dịch Truyện Kiều sang tiếng Anh
Trong chuỗi các hoạt động hướng tới Lễ kỷ niệm 260 năm năm sinh Đại thi hào Nguyễn Du (1765 - 2025), vừa qua, Sở VHTT & DL Hà Tĩnh phối hợp với Quỹ Nguyễn Du và HĐGT họ Nguyễn Tiên Điền tổ chức buổi Tọa đàm khoa học “Dịch Truyện Kiều”, với khách mời là giáo sư John Stauffer, giảng viên khoa Văn ĐH Harvard, nhà thơ - dịch giả Nguyễn Đỗ và nhà thơ Mỹ Paul Hoover. Đây là 3 dịch giả chính của dự án dịch Truyện Kiều sang tiếng Anh do nhà thơ Nguyễn Đỗ chủ biên.
'Truyện Kiều' là một tác phẩm văn học kinh điển của Việt Nam đã được nhiều dịch giả dịch sang tiếng Anh, nhưng một nhà thơ Việt, một giáo sư Mỹ và một nhà thơ Mỹ vẫn quyết định bỏ công sức để thực hiện dự án dịch tác phẩm này.
Nhà thơ Nguyễn Đỗ cho biết mong muốn thực hiện dự án do nhận thấy một số bản dịch tiếng Anh hiện hành chưa thật sự chính xác. Một số ấn phẩm dừng lại ở việc tóm tắt cốt truyện, chưa lột tả được tính mỹ học của nguyên tác. "Điều này khiến độc giả nước ngoài, do rào cản ngôn ngữ, có thể hiểu sai bối cảnh hoặc cảm thấy nhân vật hành xử thô lỗ" - ông Nguyễn Đỗ nhận định. Khác biệt về tư duy ngôn ngữ, thể thơ và bối cảnh văn hóa của Truyện Kiều khiến quá trình dịch mất nhiều thời gian. Việc chuyển tải nhịp điệu thơ lục bát đặc trưng của Việt Nam sang tiếng Anh mà vẫn giữ được sự mềm mại là bài toán khó. Bên cạnh đó, tác phẩm chứa dày đặc các điển cố, điển tích và khái niệm Nho giáo. Nếu dịch quá sát nghĩa, văn bản dễ trở nên khô cứng, còn phóng tác quá đà sẽ làm mất phong vị cổ điển.
Chia sẻ những cảm nhận về Truyện Kiều, giáo sư John Stauffer cho hay: "Vẻ đẹp lớn nhất của tác phẩm Truyện Kiều nằm ở ngôn ngữ, một thứ ngôn ngữ đầy tính nhạc và yếu tố mỹ học, có sức mạnh biến đổi người đọc, khiến ta suy nghĩ về bản thân theo cách mới và mở rộng khả năng thấu cảm với người khác". Giáo sư nhấn mạnh dịch Truyện Kiều không đơn thuần là chuyển đổi từ vựng, mà là "chuyển dịch nỗi đau" từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Ông cho rằng bản thảo thành công phải giữ được tính nhạc và khiến độc giả quốc tế cảm nhận được vẻ đẹp nhân văn, tinh thần vượt lên nghịch cảnh của người Việt. Tác phẩm mang tinh thần của một thiên anh hùng ca, kể về quá trình con người vượt qua trở ngại, đau khổ và những bi kịch của số phận để hướng đến xã hội tốt đẹp. Với ông, giá trị lớn nhất của tác phẩm nằm ở khả năng của ngôn từ trong việc mở rộng sự thấu cảm, khiến người đọc nhìn lại bản thân và cuộc sống ở góc độ mới.
Trong buổi tọa đàm về việc dịch thuật Truyện Kiều, tác giả Nguyễn Đỗ cho biết dự án khởi động vào ngày 16/3, hiện hoàn thiện khoảng 60-70% dung lượng tác phẩm sau hơn tám tháng, dự kiến cuốn sách hoàn thành sau hai năm.