17/07/2026
“Ülkemizde “Tirhandil” ya da Bodrum ağzında söylendiği gibi “Tırhandıl” denilen tekneye, Yunanistan’da “Trechandiri” denilmektedir. Trechandiri sözcüğünün, koşu-koşucu anlamına gelen ‘trechei’ kelimesinden türediği düşünülmektedir.
Yunanlı akademisyen Kostas Damianidis, 1989 yılında tamamladığı “Vernacular Boats and Boatbuilding in Greece” [“Yunanistan Yöresel Tekneler ve Tekne İnşası”] başlıklı doktora tezinde, başı-kıçı bir tekne türleri sınıfında yer alan tirhandilin kökeninin 17. yüzyılda Adriyatik Denizi kıyılarında üretilen “Trabaccolo”ya dayandığını belirtmiştir.
Teknenin, Yunanca adının “trikandini” olduğu ve bunun da üçe bir anlamına gelen “triakena” dan türetildiğini belirten kimi görüşler de vardır. Bu görüşlere, teknenin eninin boyuna oranının yaklaşık olarak üçte bir olması neden olmuş olabilir. Bu genel bir söylem olsa da her tirhandil ustasının kendisine sakladığı bir en-boy oranı vardır.
Bu güzel efsanevi kız, bir diğer özelliği olan ve ustalar arasında kullanılan “iki başı bir” tabirinden de anlaşılacağı gibi, başı ve kıçı simetrik, hilal şeklinde bodoslamalarıyla geniş bir karın ve yuvarlak bir gövdeye sahiptir. Alçak omurgası ve kavisli gövde yapısı, tekneye estetik bir duruş ve denizci olma özelliği katar. Tam anlamıyla bir yelken teknesi olan tirhandil, ilk üretim yıllarında tek direkli ve latin yelken donanımlıydı. Seyir ve kullanım avantajları nedeniyle, günümüzde latin yelken tercih edilmezken, tirhandillerde randa ve marconi yelkenler yer almaya başladı. Erol Ağan da yaptığı tirhandilleri gözleri parlayarak şöyle anlatıyor: “9-10 metre bir tirhandilde posta aralığı olarak en fazla yirmi santim bırakırdık. Reçineli, başında durarak kestirdiğimiz çamdan yapılan omurga ne yüke ne fırtınalara karşı bana mısın demez böyle olunca”
1. Fotoğraf: Ziya Güvendiren atölyesi, sağdan 2. Ziya Güvendiren, 6. Mustafa Denizaslanı.
2. Fotoğraf: Engin Denizaslanı, Mustafa Denizaslanı, Ali Kemal Denizaslanı.
3. Fotoğraf: Önder Erener’in Kalita tirhandili, Yapımcı Kıvırcık lakaplı Mustafa Cengiz
Saner Gülsöken, “Bodrum’un Gayıkları”, Bodrum Deniz Müzesi Yayınları, 2021 (2. Baskı)