10/05/2026
จารึกฐานพระพุทธรูปพระเจ้าบุญมาเมือง
เจ้าผู้ครองนครลำพูนองค์ที่ ๒
ปัจจุบันจัดแสดง ณ ห้องจัดแสดงที่ ๒ หริภุญไชย ศูนย์รวมความศรัทธาแห่งล้านนา
พระพุทธรูปปางมารวิชัย เม็ดพระศกมีขนาดเล็ก พระพักตร์กลม พระวรกายมีขนาดเล็กกครองจีวรห่มเฉียง
ชายสังฆาฏิขนาดเล็กยาวจรดพระนาภีปลายทำเป็นสองแฉก ประทับนั่งขัดสมาธิรราบบนฐานบัวซึ่งมีกลีบขนาดใหญ่ รองรับด้วยฐานเขียง มีจารึกอักษรธรรมล้านนา ลพ. ๔๑ จำนวน ๖ บรรทัด ความว่า
"จุลศักราช ๑๑๙๐ ตัว ปีเปิกไจ้ เดือน ๑ ออก ๗ ค่ำ เม็งวัน ๗ ไทยกาบสี ปฐมมหามูลศรัทธา
สมเด็จบรมบพิตราพระองค์พระเจ้ามหาหริภุญชัยราชสุริยศักดิ์ เอกอัครธิบดี ศรีภิรมย์ราไชยสวรรค์เจ้า
สถิตคามเขตประเทศ ราชธานีศรีมหาสถาน บังเกิดด้วยปุพภาคเจตนาอันยิ่ง
จิ่งได้คิดล่ำสร้างแปงหล่อยังพระพุทธรูปเจ้าองค์นี้ด้วยน้ำทองอันบริสุทธิ์หนัก ๑๔๐๐๐
เพื่ออันจักไว้ค้ำชูโชฏกวรพุทธศาสนา ให้เป็นที่บูชาแก่นรานรเทพคณาเจ้าทั้งหลาย
ตราบต่อเท่า ๕,๐๐๐ พระวัสสา
สพฺพญฺญุญาณํ ทินฺนํ นิพฺพานปจฺจโย โหนฺตุ โน
ขอจงเป็นปัจจัยแก่ประยาสัพพัญญุตญาณ กับด้วยพระองค์ แลเป็นเจ้าในการอันจักมาภายหน้าแท้ดีหลีเทอะ"
พระพุทธรูปองค์นี้สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๓๗๑ โดยพระเจ้าบุญมาเมืองหรือเจ้าศรีบุญมา
เจ้าผู้ครองนครลำพูนองค์ที่ ๒ เป็นราชบุตรองค์สุดท้ายของเจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว เป็นหนึ่งในกลุ่มพี่น้องเจ้าเจ็ดตน
ซึ่งก่อตั้งราชวงศ์ทิพย์จักราธิวงศ์ มีบทบาทในการช่วยฟื้นฟูบ้านเมืองล้านนาจากการปกครองของพม่า
และได้เข้าสวามิภักดิ์ต่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑
ต่อมารับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเจ้าอุปราชนครลำพูน ในสมัยเจ้าคำฝั้น เป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูนองค์แรก
เมื่อพระเจ้ากาวิละถึงแก่พิราลัย เจ้าหลวงคำฝั้นได้เลื่อนขึ้นเป็นเจ้าอุปราชนครเชียงใหม่ ส่วนเจ้าศรีบุญมา
เจ้าอุปราชนครลำพูนเลื่อนเป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูน มีพระนามตามที่จารึกในพระสุพรรณบัฏที่ได้รับพระราชทาน
จากพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ ว่า
“พระเจ้ามหาหริภุญไชยอภัยราชสุริยศักดิ์ เอกอัครอธิบดีศรีภิรมย์ราไชยสวรรค์
เจ้าเขื่อนขัณฑ์คามเขตประเทศราชธานีศรีมหาสถาน”
เมื่อ พ.ศ. ๒๓๗๑
ได้สร้างพระพุทธรูปองค์นี้ถวายไว้กับวัดพระธาตุหริภุญชัยก่อนที่จะถึงแก่พิราลัยในปีเดียวกันนี้เอง
พระพุทธรูปองค์นี้นับว่าเป็นพระพุทธรูปโลหะสำริดในศิลปะล้านนาเพียงกี่องค์ที่หล่อขึ้นในสมัยที่ล้านนาปกครองด้วยราชวงศ์เจ้าเจ็ตดน คงมีการสืบทอดรูปแบบและเทคนิคการหล่อพระพุทธรูปโลหะจากสมัยล้านนา ซึ่งอาณาจักรล้านนาหลังสิ้นสุดการปกครองโดยราชวงศ์มังราย และอยู่ภายใต้การปกครองของพม่า ในระยะนี้การหล่อพระพุทธรูปด้วยโลหะสำริดลดน้อยลง แทนที่ด้วยการสร้างพระพุทธรูปไม้ หรือพระพุทธรูปบุเงิน นิยมจารึกตัวอักษรที่ฐานเป็นอักษรธรรมล้านนาที่มีข้อความเป็นจำนวนมาก ประกอบด้วยวันเดือนปี นามผู้ถวาย ต่อท้ายด้วยการปรารถนาถึงพระนิพพาน แตกต่างจากพระพุทธรูปสำริดในสมัยล้านนาที่นิยมจารึกจุลศักราชเพียงอย่างเดียว ซึ่งพระพุทธรูปสำริดองค์นี้ก็ปรากฏรูปแบบจารึกอักษรธรรมล้านนาแบบพระพุทธรูปไม้ที่นิยมสร้างขึ้นในยุคที่ร่วมสมัยกัน
อ้างอิง
ก่องแก้ว วีระประจักษ์ (และคนอื่นๆ). จารึกล้านนา ภาค ๒ เล่ม ๑-๒ : จารึกจังหวัดเชียงใหม่ ลำปาง ลำพูน และแม่ฮ่องสอน. กรุงเทพฯ :กรมศิลปากร, ๒๕๕๑.
พิเชษฐ์ ตันตินามชัย. เจ้าหลวงลำพูน. เชียงใหม่: วิทอินดีไซน์, ๒๕๕๘.
