20/05/2026
#ความงามแบบจิบลิ [ตอนที่ 51]
“ยามเย็นแสงรอนอ่อนโยน
ฝูงนกผกโผน
เด็กเด็กเล่นน้ำทะเล”
กาพย์ฉบังบทนี้ผมเขียนไว้เมื่อเมษายน 2556 ช่วงอบรมข้าราชการก่อนทำงานปีแรก กลับไปอ่านอีกครั้งพบว่ามันคือ ghibli vibe ชัด ๆ แสดงว่าผมชอบความงามแบบจิบลิมานานแสนนานแล้ว ความงามดังกล่าวมีส่วนผสมดังนี้
1. บทกวีไฮกุ ผมคิดว่าความงามแบบญี่ปุ่นดั้งเดิมสังเกตได้จากบทกวีไฮกุสมัยท่านบาโช ผมเคยซื้อหนังสือบทกวีญี่ปุ่นมาอ่านพบว่าตนชอบ vibe เช่นนี้มาก กลิ่นอายคล้ายกวีนิพนธ์วารีดุริยางค์ของ อ.เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ บรรยายฉากธรรมชาติสงบงามเรียบง่ายที่ส่องสะท้อนโลกภายในของกวี
2. Nostalgia ความงามแบบโศกซึ้ง อาลัยอาวรณ์ หวนคิดถึงอดีตแสนหอมหวาน ผมชอบบทเพลงเปียโนที่สื่ออารมณ์เช่นนี้ตั้งแต่สมัย ม.1 ผมโตมากับ 1st impression เพลง new age ละคร Autumn in My Heart และดนตรีของท่าน Yiruma เป็นท่วงทำนองเดียวกับเพลงประกอบหนังจิบลิที่แต่งโดยท่าน Joe Hisaishi ซึ่งมักมีเปียโนบรรเลงร่วมด้วยเสมอ แต่ sound ของท่านจะหม่นเศร้า เหงาแต่อบอุ่นเด่นชัดกว่า ความงามแบบ nostalgia ฉบับจิบลิจึงดูเศร้า ๆ ตรงข้ามกับฝั่งดิสนีย์โดยสิ้นเชิง
3. Ma หรือความสงบงามในช่วงจังหวะหยุดพักหายใจ บางคนอาจไม่ชอบหนังจิบลิเพราะรู้สึกว่าเนิบช้ายืดยาดเกินไปในบางฉาก แต่ผมกลับชอบฉากเช่นนี้มาก เป็นช่วงเวลาที่ตัวละครได้หยุดพักดื่มด่ำธรรมชาติ ฉากรวงข้าวพลิ้วไหวไปตามสายลม ฉากหั่นสับปะรด ฉากทอดไข่ดาวและเบคอน ฉากธรรมดาเช่นนี้แทบไม่พบในฝั่งดิสนีย์เลยเพราะมันอาจดูน่าเบื่อในสายตาของเด็ก ต้องกระชับฉับไวคอยลุ้นอยู่เสมอ แต่ผู้กำกับท่านมิยาซากิตั้งใจใส่ฉากเรียบง่ายเช่นนี้เข้ามาเพื่อให้ผู้ชมได้หยุดพักใจคลายสมองก่อนเข้าฉากตื่นเต้นต่อไป
4. Beauty of Nature ความงามของธรรมชาติ เช่น แสงแดดลอดผ่านใบไม้อยู่ไหว ๆ ต้นไผ่เริงระบำไปตามสายลม สายฝนโปรยปรายตกกระทบหลังคาสังกะสีดังเปาะแปะ นกบินกลับรังยามอาทิตย์อัสดง เหล่านี้พบบ่อยมากในหนังจิบลิ ท่านมิยาซากิถึงขั้นต้องลงมือวาดเองทุกขั้นตอนเพื่อสื่อความรู้สึกให้ผู้ชมสัมผัสได้จริง ๆ เหมือนที่เขารู้สึก จะให้คนอื่นวาดก็ไม่ถูกใจเสียที
5. Wabi Sabi ศิลปะญี่ปุ่นรวมถึงหนังจิบลิมักสอดแทรกความงามแบบวะบิซะบิ เช่น จักรยานคันเก่าขึ้นสนิมเอนพิงผนังไม้เก่าแก่ ใบเมเปิ้ลสีแดงดั่งเปลวเพลิงปลิดขั้วร่อนลงพื้นดินอย่างสง่างาม ซากุระอันบอบบางปลิวไปตามสายลมอ่อน ๆ รอยยิ้มย่นบนหน้าผากคุณย่าแสนใจดี มันคือความงามที่สัมผัสได้ถึงอนิจจัง ความเปลี่ยนแปลงที่ร่วงโรยราไปทีละนิด แฝงความเศร้าหน่อย ๆ ทว่าอาบรอยยิ้มที่กำลังยอมรับความไม่จีรังนั้นได้
6. Hasui Kawase (1883-1957) ในบรรดาศิลปินญี่ปุ่น ท่าน Kawase คือที่หนึ่งในใจเสมอมา ภาพของท่านเป็นแรงบันดาลใจให้ท่านมิยาซากิแน่ ๆ vibe ทุกอย่างหลอมรวมกลมกลืนกันเป็นหนึ่ง ทั้ง beauty of nature, ma, nostalgia, wabi sabi จึงไม่แปลกที่เวลาผมเห็นผลงานของท่านครั้งแรกก็หลงรักเต็มหัวใจ
ส่วนผสมทั้ง 6 นี้จึงอธิบายได้ว่าทำไมผมถึงรู้สึกอินกับ ghibli vibe มันคือความสุขแบบเรียบง่าย สงบงาม เชื่อมโยงธรรมชาติ เป็นโมเมนต์เล็ก ๆ ดีต่อใจ เศร้านิด ๆ เหงาหน่อย ๆ แต่อบอุ่นหัวใจนั่นเอง