17/11/2025
📢ต้องบอกว่าช่วงนี้ “มารยาทในการชมงานศิลปะ” กำลังเป็นประเด็นร้อนแรงไปทั่วโลก ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะเมืองไทย สื่อต่างประเทศจำนวนมากตั้งคำถามถึงพฤติกรรมการถ่ายภาพเกินพอดีในพื้นที่ศิลปะ
🔺 The Art Newspaper ถึงขั้นออกบทความว่า “ถึงเวลาที่พิพิธภัณฑ์ต้องจัดการปัญหาเซลฟี่หรือยัง?” ส่วน The Telegraph ก็แรงไม่แพ้กันกับพาดหัวว่า “ควรแบนเซลฟี่ออกจากพิพิธภัณฑ์ทั้งหมด พวกนี้ไม่สมควรได้ชมศิลปะ” ซึ่งสะท้อนถึงความอึดอัดของคนทำงานศิลปะที่อยากเห็นการให้เกียรติพื้นที่มากกว่านี้
ONCE ชวนไปสำรวจต้นตอและความท้าทายที่อาร์ตสเปซทั่วโลก—including ไทย—กำลังเผชิญกันอยู่ ว่าทำไมเรื่องนี้ถึงเป็นปัญหาใหญ่ได้ขนาดนี้ 👇
Celia Walden นักเขียนชาวฝรั่งเศส เคยวิจารณ์ว่าหลายครั้งเธอมองงานศิลปะแทบไม่เห็น เพราะถูกบังด้วยมือถือที่ผู้ชมยกขึ้นถ่ายตลอดเวลา จนทำให้เธอสนับสนุนการ “แบนเซลฟี่” เพื่อให้คนหันมาให้เกียรติงานและผู้ชมรอบตัวมากขึ้น
🔺ปัญหานี้เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าเพราะผู้คนอยากได้ภาพสวยกับงานศิลปะ จนลืมว่าธรรมเนียมพื้นฐานที่สุดของการเข้าพื้นที่ศิลปะคือ “การให้คุณค่ากับผลงานตรงหน้า” ไม่ใช่เพียงฉากหลังสำหรับรูปถ่าย
ในเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา ภาพวาดของ Anton Domenico Gabbiani ที่ Florence’s Uffizi Galleries ได้รับความเสียหายจากการที่มีคนพยายามเข้าใกล้เพื่อถ่ายเซลฟี่ ทางแกลเลอรีออกแถลงการณ์ตำหนิอย่างหนักว่าเป็นพฤติกรรมที่ไม่ควรยอมรับ
🔺ขณะที่ The Frick Collection ในนิวยอร์กก็ออกกฎ “ห้ามถ่ายรูปโดยเด็ดขาด” พร้อมเหตุผลว่าที่ผ่านมาแม้จะผ่อนปรนให้ถ่ายได้ แต่ผู้ชมก็ยังละเมิดกฎซ้ำๆ จนพิพิธภัณฑ์ต้องกลับมาใช้มาตรการแข็งที่สุด
ทั้งหมดนี้สะท้อนปัญหาใหญ่ในยุคที่วงการศิลปะเติบโต นักสะสมและผู้ชมหน้าใหม่ไหลเข้าสู่โลกศิลปะมากขึ้น แต่ความรู้พื้นฐานเรื่องมารยาทการชมผลงานกลับตามไม่ทัน ทั้งที่งานศิลปะคือสิ่งที่มีคุณค่าทั้งเชิงวัตถุและจิตใจ และต้องการการดูแลอย่างเข้าใจร่วมกัน
🔺หันมามองในไทย ปี 2567 “บางกอก คุนส์ฮาเลอ” จัดงาน Nostalgia for Unity ของ กรกฤต อรุณานนท์ชัย ซึ่งคนเข้าชมอย่างล้นหลาม และแน่นอนว่ามีทั้งคนที่ตั้งใจมาดูงานจริงๆ และคนที่มาถ่ายรูปลงโซเชียล ความตึงเครียดระหว่างกลุ่มผู้ชมเริ่มชัดเจน แกลเลอรีจึงตัดสินใจออกมาตรการ “ห้ามถ่ายรูปทุกวันพุธ” เพื่อให้คนที่อยากดื่มด่ำงานแบบจริงจังได้มีพื้นที่ของตัวเอง
🔺อีกตัวอย่างคือ ATT 19 ย่านเจริญกรุง ที่ต้องออกมา call out ถึงพฤติกรรมของผู้ชมที่มักเข้ามาถ่ายวิดีโอเชิงพาณิชย์ ขยับชิ้นงานเอง หรือทำคอนเทนต์โดยไม่คำนึงถึงผลกระทบ จนสร้างความเสียหายทั้งต่อผลงานและความตั้งใจจริงของอาร์ตสเปซ
🔺แน่นอนว่าโซเชียลมีเดียก็มีข้อดี แกลเลอรีจำนวนไม่น้อยยอมรับว่ารูปถ่ายจากผู้ชมช่วยสร้างกระแสและทำให้พื้นที่ศิลปะมีชีวิตชีวา แต่ปัญหาเริ่มเกิดเมื่อบางคนให้ความสำคัญกับ “รูปสวย” มากกว่าคุณค่าของงานจริงๆ จนกลายเป็นการรบกวนหรือเสี่ยงทำลายผลงานโดยไม่รู้ตัว ซึ่งหลายอาร์ตสเปซกังวลว่าจะกลายเป็นปัญหาระยะยาว ถ้าผู้ชมยังขาดจิตสำนึกพื้นฐานเช่นนี้
🔺ความท้าทายจึงอยู่ที่ว่า วงการศิลปะจะสร้างความเข้าใจเรื่องมารยาทและจิตสำนึกของผู้ชมได้อย่างไร? พิพิธภัณฑ์หลายแห่งเลือกใช้มาตรการ “ห้ามถ่ายรูป” แบบเด็ดขาด แต่สำหรับแกลลอรีหรืออาร์ตสเปซเพื่อธุรกิจ คำตอบกลับไม่ง่าย เพราะการห้ามถ่ายรูปก็เท่ากับตัดช่องทางโปรโมตในโลกออนไลน์
📌ท้ายที่สุด หากผู้ชมให้เกียรติงานและพื้นที่ ชื่นชมผลงานด้วยความตั้งใจ ไม่ใช่เข้ามาเพื่อหา “ภาพลงโซเชียล” เพียงอย่างเดียว ปัญหาเหล่านี้อาจไม่รุนแรงเช่นที่กำลังเป็น แต่เมื่อภาพถ่ายยังสำคัญกว่าประสบการณ์ทางศิลปะ คำถามคือ…เราได้ภาพถ่ายสวยๆ มา แต่กำลังเสี่ยงสูญเสียอะไรไปหรือเปล่า?
เรื่อง : ณัฐนนท์ จันทร์ขวาง
—-----------------------
Your ART in everyday life.
You only live ONCE, make it happen!
