20/03/2025
3 ปรมาจารย์แห่งภาควิชาปรสิตวิทยา
3 ปรมาจารย์ แห่งภาควิชาปรสิตวิทยา
“ครู” คือ ผู้ที่มีความสามารถ ให้คำแนะนำ อันเป็นประโยชน์ทางการเรียน สำหรับนักเรียนหรือนักศึกษาในสถาบันการศึกษาต่าง ๆ มีหน้าที่หรือมีอาชีพในการอบรมสั่งสอนวิชาความรู้ การคิดการอ่าน รวมถึงการปฏิบัติและแนวทางในการทำงาน บทความนี้จะขอกล่าวถึงครูบาอาจารย์ 3 ท่าน แห่งภาควิชาปรสิต ซึ่งหลายท่านที่เคยได้มาเข้าชมพิพิธภัณฑ์ปรสิตวิทยา ณ ตึกอดุลยเดชวิกรม ชั้น 2 อาจสังเกตเห็นภาพของอาจารย์ทั้ง 3 ท่าน บริเวณฝั่งประตูทางออก ท่านอาจสงสัยว่า 3 อาจารย์ท่านนี้คือใคร มีความสำคัญอย่างไรกับเรื่องราวในพิพิธภัณฑ์ คำตอบมีอยู่ในบทความนี้ค่ะ
อาจารย์ท่านแรก คือ ศ. นพ.สวัสดิ์ แดงสว่าง สำเร็จการศึกษาแพทย์ศิริราช รุ่นที่ 33 ได้รับทุนส่วนพระองค์สมเด็จพระบรมราชชนกและสมเด็จพระบรมราชินีนาถไปศึกษาต่อระดับปริญญาโทและปริญญาเอก ด้านสาธารณสุข ณ มหาวิทยาลัยมหาวิทยาลัย Johns Hopkins ประเทศสหรัฐอเมริกา ท่านเคยรับตำแหน่งหัวหน้าสาขาวิชาปรสิตวิทยาของศิริราช รวมถึงเคยดำรงตำแหน่งนายแพทย์ใหญ่สาธารณสุข กรมอนามัย รองอธิบดีกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข และอธิการบดีมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์
อ.สวัสดิ์ เป็นที่ยอมรับในหมู่นักวิชาการแพทย์ว่า เป็นผู้เชี่ยวชาญในวิชาปรสิตวิทยา ท่านเริ่มทำวิจัยร่วมกับ ศ.หลวงเฉลิมคัมภีร์เวช (เฉลิม พรมมาส) และได้ค้นพบวงจรชีวิตของ “หนอนพยาธิตัวจี๊ด” ซึ่งก่อให้เกิดประโยชน์ด้านวิชาการแพทย์อย่างมหาศาล ทั้งยังได้ริเริ่มจัดตั้งสมาคมปราบวัณโรคแห่งประเทศไทย จัดตั้งสมาคมปาราสิตวิทยาและอายุรศาสตร์เขตร้อนแห่งประเทศไทยและอื่น ๆ อีกมากมาย นับว่าท่านมีบทบาทในการขยายการศึกษาขั้นอุดมศึกษาไปยังส่วนภูมิภาค อันเป็นประโยชน์ต่อประเทศชาติอย่างมาก ท่านอาจารย์ จึงเป็นที่ยอมรับว่าเป็นผู้ทรงคุณวุฒิ ควรค่าแก่การได้รับพระราชทานปริญญาแพทยศาสตร์ ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ เพื่อเป็นการประกาศเกียรติคุณสืบไป
อาจารย์ท่านถัดมา คือ ศ. นพ.อานนท์ ประทัตสุนทรสาร ท่านเข้าเรียนเตรียมแพทย์ที่จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัยและได้ศึกษาต่อที่คณะแพทยศาสตร์และศิริราชพยาบาล เป็นแพทย์ศิริราช รุ่นที่ 48 อาจารย์เคยทำงานสาขาพยาธิวิทยาถึง 4 ปี ต่อมาได้ย้ายมาทำงานสาขาปรสิต เมื่อ พ.ศ.2494 อ.อานนท์ได้ทุนไปเรียนที่เวชศาสตร์ป้องกันและโรคเขตร้อน ที่มหาวิทยาลัย Tulane เป็นเวลา 2 ปี จากนั้นกลับมาสอนที่ศิริราช ช่วยอบรมอาจารย์ใหม่และเป็นอาจารย์สอนปรสิตวิทยาหลายแห่ง รวมถึงที่คณะแพทยศาสตร์และศิริราชพยาบาล อาจารย์สอนเก่งและใจดี ลูกศิษย์แอบเรียกว่า “พระอานนท์” นอกจากนี้ อาจารย์ยังได้ค้นพบพยาธิตัวแบนชนิดใหม่ในตระกูล Raillietina และได้ตั้งชื่อว่า “Raillietina Siriraj”
สำหรับอาจารย์ท่านสุดท้าย คือ ศ. นพ.วิจิตร ไชยพร ท่านศึกษาที่เตรียมแพทย์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จากนั้นบรรจุเข้าทำงานที่แผนกพยาธิวิทยา เมื่อ พ.ศ.2494 อ.วิจิตร เป็นผู้ช่วยสอนวิชาปรสิต และได้รับการถ่ายทอดความรู้ในวิชานี้จากท่าน อ.อานนท์ ต่อมา ท่านได้ทุน I.C.A. (International Cooperation Agency)ศึกษาระดับปริญญาโท ด้านปรสิต ที่มหาวิทยาลัย Harvard อ.พยายามสอนตามหลักสูตรที่ อ.สวัสดิ์ ได้วางแนวทางไว้ อ.วิจิตรยังได้รวบรวมสิ่งแสดงที่ใช้เรียน เช่น หนอนพยาธิตัวกลม หนอนพยาธิตัวแบน สไลด์โปรโตซัวและแมลงต่าง ๆ ไว้ให้นักศึกษาเรียน
ต่อมา อ.วิจิตร ดำรงตำแหน่งหัวหน้าแผนก แรกเริ่มแผนกขาดแคลนอุปกรณ์การเรียน ไม่มีกล้องจุลทรรศน์ อาจารย์ได้บอกบุญเรี่ยไร จนสามารถซื้อกล้องจุลทรรศน์ได้ตามจำนวนพอให้นักศึกษาได้เรียน ท่านตั้งใจและพยายามพัฒนาสาขาปรสิตวิทยาให้มีความเจริญก้าวหน้า จนได้รับประกาศเป็นภาควิชา สังกัดคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล อ.วิจิตร ได้เป็นหัวหน้าภาควิชาปรสิตวิทยาท่านแรก ท่านได้เก็บรวบรวมสิ่งแสดงและหลักฐานทุกอย่างของปรสิตไว้ จัดตั้งเป็นพิพิธภัณฑ์ปรสิตวิทยา จัดแสดงนิทรรศการเรื่องปรสิต ประวัติการสอน อุปกรณ์การสอนและเครื่องมือต่าง ๆ
พิพิธภัณฑ์ปรสิตวิทยา เป็นแหล่งเรียนรู้ที่น่าสนใจแห่งหนึ่งในศิริราช หากท่านสนใจสามารถมาเรียนรู้เรื่องราวเกี่ยวกับหนอนพยาธิ โรคต่าง ๆ จากปรสิต สัตว์มีพิษ และเรื่องราวน่าสนใจอีกมากมาย ที่พิพิธภัณฑ์การแพทย์ศิริราช ชั้น 2 ตึกอดุลยเดชวิกรม เปิดทุกวัน ยกเว้นวันอังคารและวันหยุดนักขัตฤกษ์เวลา 10.00-17.00 น. ปิดจำหน่ายบัตรเข้าชมเวลา 16.00 น.
อ้างอิง
-หนังสือ “ปูชนียาจารย์ 120 ปี โรงเรียนแพทย์ศิริราช”
#พิพิธภัณฑ์ศิริราชมีมากกว่าที่คุณคิด #ปรสิตวิทยา #สวัสดิ์แดงสว่าง #อานนท์ประทัตสุนทรสาร #วิจิตรไชยพร
