27/07/2026
⏰ เมื่อเวลา 15.03 น. ของวันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2569 ที่ผ่านมา คณะกรรมการมรดกโลก ขององค์การยูเนสโก ได้มีมติขึ้นทะเบียน “วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดนครศรีธรรมราช” เป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรมแห่งใหม่ โดยถือเป็นแหล่งที่ 9 ของไทย และเป็นแหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรมแห่งแรกที่ตั้งอยู่ในภาคใต้ของประเทศไทยอีกด้วย 🏦
📌 ทั้งนี้ วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร ได้รับการบรรจุรายชื่อในบัญชีชั่วคราว (Tentative List) ตั้งแต่ พ.ศ. 2555 โดย วธ.ในฐานะคณะอนุกรรมการมรดกโลกทางวัฒนธรรมได้มอบหมายกรมศิลปากรให้คำปรึกษาแนะนำการปรับปรุงเอกสารนำเสนอขอขึ้นทะเบียนมรดกโลก (Nomination Dossier) ของแหล่งวัดพระมหาธาตุฯ อย่างใกล้ชิด ในการปรับเปลี่ยนและเลือกคุณค่าโดดเด่นระดับสากล (Outstanding Universal Value หรือ OUV) ที่แสดงถึงคุณค่าความสำคัญในระดับโลกของวัดพระมหาธาตุฯ ซึ่งได้ส่งร่างเอกสารไปขอรับการตรวจสอบความถูกต้องของรูปแบบและความครบถ้วนของเอกสารจากศูนย์มรดกโลก เมื่อเดือนกันยายน พ.ศ. 2567 📑
😎 สำหรับวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิด วรมหาวิหาร ตั้งอยู่ใจกลางมืองนครศรีธรรรมราช บริเวนนี้เป็นสันทรายที่ทอดยาว ในแนวเหนือ-ใต้ เรียกว่า “หาดทรายแก้ว” ในสมัยโบราณเรียกวัดแห่งนี้ว่า “วัดพระบรมธาตุ” หรือ “วัดพระธาตุ” เป็นพุทธสถานกลางของเมือง และถือว่าเป็นเขตพุทธาวาส ไม่มีพระสงฆ์จำพรรษา แต่ได้กำหนดให้พระสงฆ์ที่จำพรรษาในวัดต่างๆ ที่ตั้งอยู่รายรอบ ทำหน้าที่ดูแลพระมหาธาตุเจดีย์ โดยเจ้าผู้ครองนครร่วมกับพระเถระผู้ใหญ่ซึ่งเป็นที่เคารพนับถือของประชาชนจะช่วยกันบูรณปฏิสังขรณ์เป็นครั้งคราว 🤓
👑 จนกระทั่ง พ.ศ. 2458 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จประพาสเมืองนครศรีธรรมราช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลทิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ อุปราชมณฑลปักษ์ใต้ นิมนต์พระครูวินัยธร (นุ่น) จากวัดเพชรจริกมาเป็นเจ้าอาวาสวัด นับแต่นั้นมาจึงมีเจ้าอาวาสและพระสงฆ์อยู่ประจำที่วัด ในการนี้ได้พระราชทานนามวัดว่า “วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร” 🧳
💍 สันนิษฐานว่า พระมหาธาตุเจดีย์นครศรีธรรมราช คงสร้างขึ้นตั้งแต่สมัยเมืองโบราณพระเวียง โดยตั้งอยู่ห่างจากแนวกำแพงเมืองโบราณพระเวียงมาทางทิศเหนือประมาณ 500 เมตร และอาจเคยทำหน้าที่เป็นวัดอรัญวาสีที่อยู่นอกกำแพงเมืองตามคติที่ได้รับสืบทอดมาจากลังกาก็เป็นได้ ต่อมาเมืองโบราณนครศรีธรรมราชที่ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของเมืองโบราณพระเวียงเติบโตขึ้นมาแทนที่ ทำให้พระมหาธาตุเจดีย์อยู่ภายในเขตเมืองโบราณนครศรีธรรมราช ซึ่งทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางตั้งแต่สมัยอยุธยาเป็นต้นมา และมีฐานะเป็นเมืองสำคัญของกรุงศรีอยุธยาอีกด้วย 🏰
🏖 เนื่องจากสถานที่ตั้งของวัดอยู่บนแนวสันทรายลักษณะแคบยาวที่ทอดยาวตามแนวทิศเหนือ-ใต้ ดังนั้นสิ่งก่อสร้างหลักของวัดในยุคต้นจึงถูกสร้างตามแนว เหนือ-ใต้ ตามสภาพภูมิประเทศ ในสมัยอยุธยา พระมหาธาตุเจดีย์และผังบริเวณโดยรอบมีพัฒนาการอย่างเห็นได้ชัด ได้แก่ การสร้าง และบูรณะศาสนสถานหลายหลังตามคตินิยมของ สถาปัตยกรรมอยุธยา อาทิ วิหารพระทรงม้า วิหารเขียน วิหารธรรมศาลา ระเบียงคด เจดีย์ราย พระวิหารหลวง รวมทั้งการบูรณปฏิสังขรณ์พระมหาธาตุเจดีย์ โดยพระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา 🫅
🪔 วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร เป็นแหล่งมรดกโลก ภายใต้เกณฑ์คุณค่าความโดดเด่นอันเป็นสากล (OUV) คือเป็นหลักฐานการหลอมรวมศาสนาพราหมณ์ ฮินดู พุทธศาสนามหายาน และเถรวาท ในเอเชียกลางและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แสดงถึงศิลปะและสถาปัตยกรรม ประเพณีทางศาสนาและท้องถิ่นที่ส่งอิทธิพลให้กับอาคารสิ่งก่อสร้างในภูมิภาคมีคุณสมบัติตามเกณฑ์ของมรดกโลก (Criterion) ได้แก่ เกณฑ์ข้อที่ 2 วัดพระมหาธาตุฯ แสดงถึงอิทธิพลของศาสนาพราหมณ์ ฮินดู พุทธศาสนามหายาน และพุทธศาสนาเถรวาท ที่มีต้นแบบมาจากศิลปะปาละในนาลันทา ชวาภาคกลาง ลังกา และมอญจากภาคใต้ของเมียนมาร์ และส่งอิทธิพลให้กับศาสนสถานในประเทศไทย มาเลเซีย และแหล่งอื่นๆ 🪄
🎥 และเกณฑ์ข้อที่ 6 วัดพระมหาธาตุฯ เป็นประจักษ์พยานของระบบความเชื่ออันหลากหลายและเป็นศูนย์กลางทางจิตวิญญาณของนครศรีธรรมราช เป็นแหล่งประเพณีทางศาสนาที่ยังคงดำเนินอยู่ มีความโดดเด่นระดับสากลในทางศิลปะและวรรณกรรม อาทิ การแสดงโนรา และตำนานท้องถิ่น แสดงถึงความสัมพันธ์ระหว่างแหล่งศักดิ์สิทธิ์และชุมชนโดยรอบ สร้างแรงบันดาลใจให้ศาสนสถานและชุมชนต่างๆ ในไทย โดยเฉพาะในคาบสมุทรภาคใต้ เช่น พระบรมธาตุสวี จังหวัดชุมพร, พระบรมธาตุเจดีย์เขียนบางแก้ว จังหวัดพัทลุง, พระสุวรรณมาลิกเจดีย์ศรีรัตนมหาธาตุ วัดพะโคะ จังหวัดสงขลา และพระเจดีย์วัดช้างให้ จังหวัดปัตตานี เป็นต้น 😇
📚 ข้อมูลจาก :
- https://www.matichon.co.th/local/arts-culture/news_5821382
- https://www.silpa-mag.com/history/article_165168
- https://www.silpa-mag.com/history/article_165174
- https://www.silpa-mag.com/art/article_165152
- https://www.silpa-mag.com/history/article_13401
#มรดกโลก
#นครศรีธรรมราช
#วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร
#กรมศิลปากร
