30/08/2026
ขวดยาสีอำพันของหมอหวาน รอดม่วง
เพื่อการถนอมรักษาสรรพคุณของยาไทย
ขวดโหลแก้วปากกว้างสีอำพันในภาพนี้ เป็นขวดลักษณะหนึ่งที่พบได้เสมอในตู้ยาของร้านขายยาแผนโบราณในประเทศฝั่งตะวันตกในช่วงปีค.ศ. ๑๘๐๐ - ๑๙๐๐ ตอนปลาย เนื่องจากช่วงศตวรรษที่ ๑๙ วิชาเคมีและเภสัชศาสตร์ได้พัฒนาไปอย่างรวดเร็ว นักวิทยาศาสตร์เริ่มเข้าใจปรากฏการณ์การเปลี่ยนแปลงของสารเคมีเมื่อได้รับแสง (photochemical decomposition) จึงเกิดการผลิตขวดแก้วสีอำพันขึ้น เพื่อกรองแสงยูวีและแสงช่วงสั้นสีม่วง-น้ำเงิน ที่เป็นสาเหตุในการเร่งปฏิกิริยาทางเคมีของสาร และเก็บรักษายาหรือเคมีภัณฑ์ในขวดแก้วสีอำพันนี้
ขวดแก้วในภาพ มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของปากขวด ๑๒.๕ ซม. และสูง ๓๐ ซม. ขวดที่มีลักษณะใหญ่เช่นนี้ใช้สำหรับบรรจุยาและเครื่องยา เพื่อตั้งแสดงไว้ในตู้หลังเคาน์เตอร์ปรุงยา เมื่อต้องการจำหน่ายยาหรือปรุงยาจึง ตักยาออกมาตามปริมาณที่ต้องการใช้ ขวดที่มีปากกว้างแบบนี้ เรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า Saltmouth bottle ใช้บรรจุยาเม็ดหรือเครื่องยาที่เป็นผงหรือของแห้ง เพราะสะดวกแก่การตักแบ่ง
ในยุคของหมอหวาน รอดม่วง ซึ่งมีชีวิตอยู่เมื่อกว่า ๑๐๐ ปีที่แล้ว โดยเฉพาะในช่วงปลายรัชกาลที่ ๕ ถึงรัชกาลที่ ๗ มีการนำเข้าภาชนะแก้ว เครื่องมือเภสัชกรรม และเวชภัณฑ์จากต่างประเทศเข้ามาจำหน่ายจำนวนมาก จึงมีความเป็นไปได้ว่า ขวดแก้วใบนี้จะผลิตและนำเข้าจากประเทศในยุโรปหรือสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นประเทศที่มีอุตสาหกรรมการผลิตแก้วคุณภาพสูง
การที่ขวดแก้วในร้านขายยาโบราณมีความสวยงามในรูปทรง และรูปลักษณ์ เนื่องจากการใช้งานของขวด ที่ไม่เพียงเพื่อการเก็บรักษายาแล้ว ยังใช้เป็นเครื่องเรือนประจำร้าน (Shop furniture ware) หรือใช้เพื่อตกแต่งชั้น (Shelf ware) ภายในตู้ยาอีกด้วย
*คำว่า Shop furniture ware หรือ Shelf ware เป็นคำเรียกขวดแก้วที่ใช้ตั้งเรียงบนชั้นหลังเคาเตอร์ภายในร้านขายยาโบราณ ของกลุ่มอุตสาหกรรมผู้ผลิตแก้วในปลายคริสต์ศตวรรษที่ ๑๙
#ขวดยาโบราณสีอำพัน #หมอหวาน #บำรุงชาติสาสนายาไทย
