03/01/2026
ก่อนอื่นเลยนะ ฟัง GU นะเฃมนคนอีสานคือคนไทยจ๊ะ ไม่ใช่ลาว #ผ้าทอกับสถานะทางสังคมของชาวอยุธยา
ในคำให้การขุนหลวงวัดประดูทรงธรรมระบุว่า กรุงศรีอยุธยามีตลาดขายผ้าต่างๆ หลายแห่ง
….ย่านท่าทรายมีร้านขายผ้าปักเชิงปูม
ผ้าลายกรุษราชยำมะวาด
สมปักเชิง สมปักล่องจวน สมปักริ้ว
แลผ้ากราบใหญ่น้อย….
ชาวอยุธยายังรู้จักการเย็บเสื้อหลายแบบ เช่น เสื้อจีบเอว เสื้อสวมหัว เสื้อ ผ่าหน้าที่เรียกสมัยนั้นว่าเสื้อฉีกอก รู้จักการเย็บกางเกงและนิยมนุ่งกางเกง ซึ่งน่าจะเป็นการรับวัฒนธรรมต่างชาติเข้ามาใช้
ชาวอยุธยา ทอผ้าเพื่อใช้เองและเป็นสินค้าสำคัญ มีทั้งผ้าพื้นเมืองที่ทอจากฝ้ายและไหมย้อมสีธรรมชาติ เช่น ผ้าลายดอกโสน (เอกลักษณ์จังหวัด) และ ผ้าไหมยกทอง (ศิลป์แผ่นดิน) รวมถึงผ้าทอที่นำเข้าจากต่างประเทศ (อินเดีย, เปอร์เซีย) เป็นที่นิยมมาก โดยผ้าสมัยอยุธยาเป็นเครื่องบ่งบอกฐานะ และมีอิทธิพลต่อการแต่งกายไทยในยุคหลัง.
ลักษณะผ้าและการทอสมัยอยุธยา:
วัสดุและเทคนิค: ทอจากฝ้ายและไหม ใช้การจก (ยกดอก) ทำเป็นลวดลาย เช่น ลายดอกจัน ลายมะเขือผ่าโผง.
สี: ใช้สีธรรมชาติจากพืช เช่น คราม (น้ำเงิน), มะเกลือ (ดำ), ครั่ง (แดง), คำแสด (แดงส้ม).
ลวดลายและเอกลักษณ์:
ผ้าลายดอกโสน: ลายประจำจังหวัดที่ได้รับแรงบันดาลใจจากดอกโสน (ดอกไม้พื้นถิ่น).
ผ้าไหมยกทอง: ศิลปะการทอที่สูงค่า โดยช่างทอในปัจจุบันสืบสานจากภูมิปัญญาดั้งเดิม.
ผ้าลายอย่าง: ผ้าพิมพ์ลายจากอินเดีย (คุชราต) ที่นำมาใช้กันแพร่หลาย ทั้งในราชสำนักและสามัญชน.
การใช้งาน: ใช้เป็นเครื่องนุ่งห่ม ประดับบ้านเรือน ตกแต่งพาหนะ และใช้ในพิธีกรรมต่างๆ.
ความสำคัญทางเศรษฐกิจและสังคม:
สินค้าส่งออก: อยุธยาเป็นศูนย์กลางค้าผ้า แลกเปลี่ยนกับต่างชาติ (จีน, อินเดีย, ยุโรป) ส่งออกผ้าพื้นเมืองและผ้าต่างประเทศ.
เครื่องแสดงฐานะ: ผ้ามีราคาและชนิดต่างกันตามฐานะ ทำให้รู้ว่าใครรวยใครจน แม้จะแต่งกายคล้ายกัน.
ความเชื่อ: มีความเชื่อเรื่องสีผ้าตามวันเกิด (เทวดาสัปตเคราะห์) และฤกษ์ในการตัดเย็บผ้าใหม่ เพื่อความเป็นสิริมงคล.
การสืบทอด:
ภูมิปัญญาการทอผ้ายังคงอยู่ โดยกลุ่มชาวบ้านในอยุธยา (เช่น บ้านบึงกระสังข์) และกลุ่มศิลปาชีพ ยังคงสืบทอดการทอผ้าไหม ยกทอง ผ้าพื้นเมือง เพื่อสร้างรายได้และรักษาเอกลักษณ์ของจังหวัดจนถึงปัจจุบัน.
First of all, listen to me. Khmer. The People from Isan region are Thai, not Lao. and Social Status in Ayutthaya Society
According to The Testimony of Khun Luang Wat Pradu Song Tham, the Kingdom of Ayutthaya had many markets selling various kinds of textiles.
…In the Tha Sai quarter, there were shops selling embroidered cloth with patterned borders,
royal-patterned fabrics (krutsaratcha yamawat),
embroidered border cloths, embroidered longitudinal cloths, striped embroidered cloths,
as well as large and small ceremonial fabrics…
The people of Ayutthaya were familiar with sewing garments in many styles, such as fitted waist-bloused garments, pullover shirts, and front-opening shirts, which at the time were called “suea chik-ok” (split-front shirts). They also knew how to sew trousers and commonly wore them, which was likely the result of adopting foreign cultural influences.
Ayutthaya people wove textiles both for personal use and as important trade goods. These included local fabrics woven from cotton and silk dyed with natural colors, such as Dok Sano patterned cloth (a provincial identity) and gold brocade silk (yok thong, regarded as a national craft). In addition, imported textiles from abroad (India and Persia) were highly popular. Textiles in the Ayutthaya period served as indicators of social status and strongly influenced Thai dress in later eras.
Characteristics of Textiles and Weaving in the Ayutthaya Period
Materials and Techniques:
Woven from cotton and silk, using supplementary weft or brocade techniques (jok or yok dok) to create patterns such as star motifs (dok chan) and split-eggplant motifs (makhuea pha phong).
Colors:
Natural dyes derived from plants, such as indigo (blue), ebony fruit (maklua, black), lac (khrang, red), and sappanwood (kham saet, reddish orange).
Patterns and Distinctive Features
• Dok Sano Patterned Cloth: A provincial signature pattern inspired by the sano flower, a local plant.
• Gold Brocade Silk (Phra Yok Thong): A highly valued weaving art, with modern weavers continuing the craft based on traditional wisdom.
• Patterned Printed Cloth (Pha Lai Yang): Printed textiles imported from India (Gujarat), widely used by both the royal court and commoners.
Uses
Textiles were used for clothing, home decoration, vehicle adornment, and in various rituals and ceremonies.
Economic and Social Significance
Export Goods:
Ayutthaya was a major textile trading hub, exchanging goods with foreign nations such as China, India, and Europe, exporting both local textiles and imported fabrics.
Markers of Social Status:
Different types and values of cloth reflected social rank, making it possible to distinguish wealth and poverty even when styles of dress appeared similar.
Beliefs:
There were beliefs regarding auspicious fabric colors based on one’s day of birth (the seven planetary deities) and auspicious timing for cutting and sewing new garments to bring good fortune.
Transmission and Continuity
Traditional textile knowledge has been preserved by local weaving groups in Ayutthaya (such as Ban Bueng Krasang) and by royal handicraft foundations. These groups continue to produce silk, gold brocade, and local textiles, generating income while preserving the province’s cultural identity up to the present day.
