29/05/2026
ครั้งหนึ่งเมื่อร้อยกว่าปีก่อน ประเทศไทย หรือ สยาม ในเวลานั้น เคยมีโอกาสเข้าร่วมงานสำคัญระดับสากลอันแสดงให้เห็นถึงความรุ่มรวยทางศิลปวัฒนธรรมของชาติที่สั่งสมมาอย่างยาวนาน นั่นคือ งานแสดงนิทรรศการสินค้าโลก ชื่องาน เวิลด์ โคลัมเบียน เอ็กซ์โปซิชัน 1893 (World’s Columbian Exposition 1893) หรือเอกสารทางราชการไทยเวลานั้นเรียกว่า “งานแสดงพิพิธภัณฑ์ เวิลด์โคลัมเบียนเอ็กซ์ฮิบิชัน” ณ นครชิคาโก ประเทศสหรัฐอเมริกา ตรงกับพุทธศักราช 2436 เป็นครั้งแรกที่มีการเชิญสตรีจากนานาชาติส่งผลงานศิลปหัตถกรรมเพื่อแสดงในนิทรรศการดังกล่าว คณะกรรมการเตรียมงานฝ่ายไทยได้พิจารณาสิ่งของที่สมควรจัดส่งไปร่วมงาน แบ่งเป็น 3 กลุ่มใหญ่ ได้แก่ ผลิตผลจากการเพาะปลูก ผลิตผลจากป่าไม้ และงานฝีมือต่าง ๆ
ด้วยพระปรีชาสามารถในทางศิลปกรรมและงานหัตถศิลป์อันเป็นที่ประจักษ์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงไว้วางพระราชหฤทัยให้ สมเด็จพระศรีสวรินทิรา บรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ขณะดำรงพระอิสริยยศ สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี ทรงบริหารจัดการงานที่เกี่ยวข้องกับหัตถกรรมสตรีเพื่อส่งไปร่วมแสดงในนิทรรศการนี้ ทรงเตรียมงานอย่างรอบคอบ ทันสมัย มีการประชุมกรรมการฝ่ายสตรี เรียกว่า “การประชุมกรรมสัมปาทิกาผู้หญิง” ประกอบด้วยบรรดาสตรีที่เป็นชายาเจ้านาย ภริยาข้าราชการผู้มีฝีมือหรือความรู้ในงานศิลปหัตกรรม เพื่อระดมความคิดและแบ่งงานกันไปตามความถนัดของแต่ละบุคคล
สิ่งของประเภทงานหัตถกรรมสตรีที่ส่งไปจัดแสดง อาทิ งานเย็บปักถักร้อย สิ่งทอต่าง ๆ งานเครื่องหอม งานดอกไม้แห้ง งานร้อยลูกปัด งานทำหมอนแบบไทย เครื่องแช่อิ่ม ลูกกวาดและเครื่องฉาบต่าง ๆ
ผลงานสตรีไทยที่ส่งไปครั้งนั้นได้รางวัลทั้งหมดถึง 101 รางวัล มีผลงานฝีพระหัตถ์และสิ่งของในพระนามาภิไธยสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้ารวมอยู่ด้วยจำนวน 22 รายการ
(ประมวลจากหนังสือ สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้ากับนครสีขาว The Queen Grandmother and The White City โดยมูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า)
