05/06/2026
ศิลปินไทยจะตายก่อน... หรือ “ซอฟต์พาวเวอร์” จะโตก่อน?
คำว่า "ศิลปินไส้แห้ง" ไม่ใช่เพียงวลีประชดประชันขำ ๆ ในสังคมไทย แต่มันคือบาดแผลเรื้อรังที่สะท้อนความจริงอันเจ็บปวด ในขณะที่เรากำลังตื่นตัวและฝันหวานกับคำว่า "Soft Power" ที่จะขับเคลื่อนประเทศไปสู่ระดับโลก
แต่ในความเป็นจริง กลุ่มคนทำงานศิลปะและนักสร้างสรรค์ที่เป็นดั่งฟันเฟืองสำคัญ กลับต้องเผชิญกับความเครียดในชีวิต ประคองตัวเองให้อยู่รอดไปวัน ๆ และต้องนั่งคิดไม่ตกว่าจะหาเงินจากไหนมาจ่ายค่าเช่าห้องในเดือนถัดไป
หากลองไปมองความสำเร็จในต่างแดน ประเทศไอร์แลนด์เคยสร้างปรากฏการณ์ที่ทำให้วงการศิลปะทั่วโลกต้องหันมามอง ด้วยการทำลายกรอบเดิม ๆ แล้วมอบเงินสนับสนุนรายสัปดาห์ให้แก่คนทำงานสร้างสรรค์อย่างไร้เงื่อนไข เพื่อให้พวกเขาสามารถโฟกัสกับการเจียระไนผลงานได้อย่างเต็มที่*
ผลลัพธ์ที่ได้นั้นคุ้มค่าอย่างมหาศาล เพราะนอกจากจะช่วยลดสภาวะความเครียดและโรคซึมเศร้าในกลุ่มคนทำงานสร้างสรรค์แล้ว มันยังคืน "เวลา" และ "พลังชีวิต" ให้พวกเขาสร้างสรรค์งานได้อย่างไร้กังวล โดยไม่ต้องวิ่งรอกทำอาชีพเสริมจนหมดไฟ เพราะเขาเชื่อมั่นว่า ศิลปินคือผู้แต่งแต้มจิตวิญญาณและยกระดับสติปัญญาให้แก่ประเทศชาติ
กลับมาที่ประเทศไทย วงการศิลปะบ้านเรายังคงขับเคลื่อนด้วยระบบ "ตัวใครตัวมัน" คนทำงานศิลปะส่วนใหญ่มีสถานะเป็นฟรีแลนซ์ที่เข้าไม่ถึงสวัสดิการขั้นพื้นฐาน ไม่มีประกันสังคม ไม่มีรายได้ที่มั่นคง หากวันใดวันหนึ่งเจ็บป่วยหรือเงินขาดมือ ทางเลือกเดียวคือการพับเก็บความฝัน ละทิ้งพู่กัน วางกีต้าร์และไอเดียเจ๋ง ๆ เพื่อไปทำงานอื่นประทังชีวิต
ยิ่งไปกว่านั้น เม็ดเงินสนับสนุนจากภาครัฐที่อ้างว่าทำเพื่อ Soft Power มักให้กับเจ้าเดิม ๆ โดยมาในรูปแบบของงบประมาณรายโครงการ ที่พ่วงมาด้วยเอกสารราชการกอง และกรอบกติกาที่จำกัดอิสระทางความคิด ซึ่งสวนทางกับธรรมชาติของงานศิลปะที่ต้องการเสรีภาพในการเบ่งบาน
ความจริงที่สุดคือ ถ้าท้องยังไม่อิ่ม สมองย่อมไม่มีพลังไปสร้างสรรค์ผลงานระดับโลก แม้ไทยจะยังไม่สามารถลอกเลียนแบบโมเดลมอบเงินให้คนทำงานศิลปะของไอร์แลนด์ได้ในทันที แต่บทเรียนนี้กำลังบอกเราว่า สังคมที่ไม่สามารถโอบอุ้มคุณภาพชีวิตของคนทำงานศิลปะได้ สุดท้ายจะสูญเสียอัตลักษณ์และรากเหง้าทางวัฒนธรรมไป
และตราบใดที่ภาครัฐและสังคมยังมองศิลปะเป็นเพียงเรื่องฟุ่มเฟือยหรือความบันเทิงยามว่าง โดยไม่เหลียวแลปากท้องของคนทำงานศิลปะ คำว่า Soft Power ของไทยก็คงเป็นได้แค่ภาพลวงตาที่ฉาบฉวย และรอวันโรยราไปพร้อมกับลมหายใจของศิลปิน
บทวิพากษ์โดย: กองบรรณาธิการ หอศิลป์ Society
ที่มา:
*รัฐบาลไอร์แลนด์ไฟเขียว จ่ายสัปดาห์ละ 1.4 หมื่นบาท ยาว 3 ปี
เดินหน้าโครงการถาวร มุ่งสร้างความมั่นคงให้คนทำงานสร้างสรรค์และบัณฑิตจบใหม่
รัฐบาลไอร์แลนด์ประกาศยกระดับโครงการ "Basic Income for the Arts" หรือ BIA สู่โครงการถาวรอย่างเป็นทางการ โดยมอบเงินสนับสนุนรายสัปดาห์จำนวน 325 ยูโร หรือราว 1,413 ยูโรต่อเดือน ให้แก่ศิลปินและคนทำงานสร้างสรรค์รวม 2,000 คน เพื่อขจัดความไม่แน่นอนทางการเงิน และเปิดโอกาสให้บุคลากรเหล่านี้มีเวลาและพื้นที่ในการสร้างสรรค์ผลงานได้อย่างเต็มที่
สำหรับโครงการในรูปแบบถาวรนี้จะดำเนินการเป็นรอบ รอบละ 3 ปี โดยรอบปัจจุบันเริ่มตั้งแต่ปี 2026 ถึง 2029 เพื่อเปิดโอกาสให้หมุนเวียนความช่วยเหลือไปยังศิลปินกลุ่มอื่นได้อย่างทั่วถึง
นอกจากนี้ ศิลปินยังสามารถรับเงินช่วยเหลือนี้ควบคู่ไปกับสวัสดิการสังคมอื่น ๆ ได้ โดยจะมีการประเมินรายได้เป็นรายบุคคล และที่สำคัญยังมีการจัดสรรโควตาพิเศษเพื่อโอบอุ้มกลุ่มผู้ที่เพิ่งสำเร็จการศึกษาด้านศิลปะ ให้สามารถเริ่มต้นเส้นทางอาชีพได้อย่างมั่นคง
อ้างอิง:
https://www.bbc.com/news/articles/c5yv389dnk5o
https://www.theguardian.com/world/2026/feb/10/ireland-basic-income-for-the-arts-scheme-becomes-permanent
https://www.artnews.com/art-news/news/ireland-basic-income-artists-program-permanent-1234756981/
#ศิลปินไส้แห้ง #สวัสดิการศิลปิน #หอศิลป์Society
