Phimai National Museum:พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พิมาย

04/05/2026

วันฉัตรมงคล
๔ พฤษภาคม ๒๕๖๙

ขอพระองค์ทรงพระเจริญ
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ขอเดชะ

ข้าพระพุทธเจ้า ข้าราชการและเจ้าหน้าที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พิมาย

02/05/2026

ปัจจุบันการขุดตรวจโบราณสถานกู่ปราสาทหินทราย (บุถ้ำ) ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา ได้เสร็จสิ้นลงแล้ว สำนักศิลปากรที่ 10 นครราชสีมา เชื่อว่าข้อมูลจากการศึกษาในครั้งนี้จะนำไปสู่การเติมเต็มข้อมูลเรื่องราวในอดีตของเมืองนครราชสีมาต่อไปค่ะ

01/05/2026

หลายท่านอาจทราบข่าวการค้นพบแท่นฐานรูปเคารพ จากการขุดตรวจโบราณสถานกู่ปราสาทหินทราย (บุถ้ำ) ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา เมื่อวันที่ 27 เมษายน 2568 กันมาบ้างแล้ว
วันนี้แอดมินจะพาไปชมเรื่องราวของ "ฐาน" กันค่ะ

ฐาน ตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๕๔ แปลว่า
"ที่ตั้ง หรือ ที่รองรับ" ลักษณะของฐานแต่ละรูปแบบสามารถบ่งบอกได้ถึงลักษณะสถาปัตยกรรม อิทธิพลทางศิลปะและวัฒนธรรม บางครั้งยังสามารถบอกเล่าทางประวัติศาสตร์ได้อีกด้วย ลักษณะของฐานตาม "ศัพทานุกรมโบราณคดี" สามารถแบ่งออกได้เป็นหลายประเภท ได้แก่

1. ฐานเขียง เป็นฐานที่อยู่ชั้นล่างสุดคล้ายเขียง นิยมใช้ได้ทั่วไป เพื่อยกระดับพื้น หรือเทินฐานอื่นให้สูงขึ้น ทำหน้าที่รองรับองค์ประกอบอื่นของเจดีย์ หรือสิ่งก่อสร้างอื่น มักมีลักษณะเรียบง่าย อาจสร้างขึ้นตั้งฉากเรียบ หรือมีเส้นลวดประดับให้เกิดรูปทรง

2. ฐานย่อเก็จ เป็นฐานที่มีลักษณะตรงส่วนด้านหน้ายื่นออกมา ส่วนที่ยื่นออกมาอาจย่อมุมด้วย

3. ฐานชุกชี หรือฐานจุกชี เป็นแท่นฐานที่สร้างขึ้นสำหรับประดิษฐานองค์พระพุทธรูปในอาคารทางพุทธศาสนา มีความสูงไม่มากนัก และส่วนด้านหน้ามักจะย่อเก็จ เพื่อใช้พื้นที่ตรงส่วนที่ยื่นออกมาสำหรับวางสิ่งของ เช่น กระถางธูป กระถางน้ำมนต์ หรือราวเทียน

4. ฐานเชิงบาตร นำแบบอย่างมาจากเชิงบาตรของสงฆ์ เป็นฐานที่รองรับส่วนสำคัญของสิ่งก่อสร้าง มักทำเป็นรูปฐานบัว ฐานเชิงบาตรที่มีความสวยงาม เช่น ฐานเชิงบาตรครุฑแบก วัดราชบูรณะ

5. ฐานทักษิณ สันนิษฐานว่าชื่อฐานมาจากคำว่า “ประทักษิณ” หมายความว่า การเวียนขวา ฐานนี้ใช้รองรับอาคารที่มีความสำคัญ โดยจะมีทางเดินรอบเพื่อประโยชน์ในการเดินเวียนขวารอบเพื่อบูชาสิ่งที่รองรับนั้นตามชื่อที่เรียก

6. ฐานไพที จะเป็นฐานขนาดใหญ่ รองรับอาคารหลายหลัง คล้ายการถูกยกให้สูงขึ้น ซึ่งคำว่า ไพที มาจากคำว่า เวที แปลว่าที่รอง หรือแท่น

7. ฐานแว่นฟ้า เป็นฐานชุดที่มีฐานซ้อนกันขึ้นไป มักจะจับคู่ฐาน และซ้อนกันขึ้นไป หรืออาจซ้อนฐานเดี่ยว ๆ ก็ได้

8. ฐานสิงห์ หรือฐานเท้าสิงห์ นิยมใช้ในลำดับศักดิ์ชั้นสูง ใช้สำหรับฐานรับสิ่งที่มีควรสักการะ เช่น ฐานพระพุทธรูป พระเจดีย์ หรือฐานบัลลังก์ มักมีฐานเขียงยกขึ้นก่อน หรืออาจจัดวางแทรกสลับกับฐานชนิดอื่น ๆ ฐานสิงห์เป็นฐานหลักที่ทำเป็นรูปเท้าสิงห์ที่มุมสุดทั้งสองด้าน ส่วนต่าง ๆ ของฐานสิงห์ก็มีองค์ประกอบเช่นเดียวกับฐานบัว แต่ตำแหน่งบัวคว่ำที่เคยใช้เรียกในฐานบัวนั้นเปลี่ยนเป็นบัวหลังสิงห์
ฐานสิงห์ได้รับความนิยมตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงรัตนโกสินทร์ โดยลักษณะของขาสิงห์ ยังสามารถบ่งบอกพัฒนาการของฐานและสามารถระบุอายุสมัยได้อีกด้วย

9. ฐานบัว นิยมใช้กับสิ่งควรบูชา โดยแท่นฐานหลักประกอบด้วยบัวคว่ำ และบัวหงาย คั่นกลางด้วยส่วนที่เรียกว่า “ท้องไม้” อาจเป็นท้องไม้เรียบ ๆ หรือมีลวดบัวอื่น ๆ ประกอบ เช่น ลวดบัวลูกแก้ว ลูกฟัก หรือองค์ประกอบศิลป์อื่น ๆ ที่ไม่ทำให้เสียรูปทรงเดิมไป รูปทรงของบัวเอามาจากลักษณะของกลีบบัวหลวงที่กำลังบาน กลีบบัวนี้จะเป็นแบบผิวเรียบ หรือมีลวดลายก็ได้ โดยรูปแบบของฐานบัวยังสามารถจำแนกรูปแบบสถาปัตยกรรมหรือศิลปะได้ เช่น

- ฐานบัวคว่ำ-บัวหงาย

- ฐานบัวลูกแก้ว ฐานบัวที่มีบัวลูกแก้วปิดประดับอยู่ที่ท้องไม้

- ฐานบัววลัย เป็นลักษณะของฐานบัวที่มีบัวลูกแก้วขนาดใหญ่ มีส่วนท้องไม้ที่นิยมทำเป็นช่องเพื่อประดับประติมากรรม มักพบในอาคารวัฒนธรรมทวารวดี หรืออาคารที่ได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมอินเดียสมัยแรกๆ เช่น อาคารในศิลปะเขมรโบราณสมัยก่อนเมืองพระนคร ศิลปะชวาภาคกลาง ศิลปะจาม ศิลปะศรีเกษตรและพุกาม

- ฐานบัวลูกแก้วอกไก่ เป็นฐานบัวที่มีแถบนูนเป็นสันแหลม คาดประดับท้องไม้ แถบนูนดูคล้ายอกไก่ โดยในศิลปะล้านนานิยมลักษณะฐานบัวยืดท้องไม้สูง ประดับท้องไม้ด้วยลวดบัวลูกแก้วอกไก่ 2 เส้น

- ฐานบัวลูกฟัก ฐานบัวที่มีบัวลูกฟักปิดประดับอยู่ที่ท้องไม้ หน้ากระดานโค้งนูนเป็นขอบหน้ากระดาน รูปทรงของลูกแก้วที่เชื่อมต่อกันจะคล้ายกับผลของฟัก จึงเรียกฐานบัวลูกแก้วนี้ว่า ฐานบัวลูกฟัก นิยมใช้มากในศิลปะเขมรโบราณสมัยเมืองพระนครเป็นต้นมา

** สำหรับแท่นฐานรูปเคารพที่พบ สามารถเปรียบเทียบได้กับแท่นฐานในงานสถาปัตยกรรมประเภทฐานบัวลูกฟัก ซึ่งนิยมในศิลปะเขมรโบราณสมัยเมืองพระนครลงมา (ศิลปะเขมรโบราณสมัยก่อนเมืองพระนคร นิยมฐานชนิดที่เรียกว่า ฐานบัววลัย) โดยเริ่มนิยมมากตั้งสมัยแปรรูป (ต้นพุทธศตวรรษที่ 16) ซึ่งนิยมเป็นบัวลูกฟักขนาดใหญ่ ต่อมาในสมัยคลัง (กลางถึงปลายพุทธศตวรรษที่ 16) บัวลูกฟักจึงเริ่มมีขนาดเล็กลงไม่เต็มท้องไม้ ดังนั้นรูปแบบฐานรูปเคารพที่พบจากโบราณสถานกู่ปราสาทหินทราย (บุถ้ำ) ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา จึงสามารถเปรียบเทียบได้กับลักษณะฐานบัวลูกฟักในช่วงระยะเวลาพุทธศตวรรษที่ 16 เป็นต้นมา หรือเมื่อประมาณ 1,000 ปีมาแล้ว และยังสามารถเปรียบเทียบรูปแบบได้กับฐานรูปเคารพจากปราสาทพิมาย (จารึกปราสาทพิมาย 4) ซึ่งมีอายุอยู่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 17 หรือเมื่อประมาณ 900 ปีมาแล้ว **

อ้างอิง
- กรมศิลปากร.(2561).ฐานานุศักดิ์ในงานสถาปัตยกรรมไทย(พิมพ์ครั้งที่1).บริษัท ไทภูมิ พับลิชชิ่ง จำกัด
- สำนักโบราณคดี กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม.(2550).ศัพทานุกรมโบราณคดี(พิมพ์ครั้งที่1).บริษัท รุ่งศิลป์การพิมพ์(1977) จำกัด
- สมใจ นิ่มเล็ก.(2544).ฐานอาคารสถาปัตยกรรมไทย.หน้าจั่ว ว่าด้วยสถาปัตยกรรม การออกแบบ และสภาพแวดล้อม,18,17. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/NAJUA-Arch/article/view/45810/37885
- สันติ เล็กสุขุม

(จัดทำข้อมูล/กราฟิกโดย
- นางสาวนัยนา มั่นปาน ภัณฑารักษ์ชำนาญการ
- นางสาวเบญจภา แซ่ปึง นักศึกษาฝึกประสบการณ์ คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร)

01/05/2026

ข่าวประชาสัมพันธ์ 📣 ขอเชิญร่วมตอบแบบสำรวจความพึงพอใจของประชาชน ต่อการให้บริการตามคู่มือสำหรับประชาชน "ทุกความเห็นมีความหมาย เพื่อบริการภาครัฐที่ดีกว่า"🍂

28/04/2026

ประกาศพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พิมาย
เรื่อง การขึ้นบัญชีผู้สอบแข่งขันได้เพื่อจ้างลูกจ้าง จ้างเหมาพนักงานโสตทัศนูปกรณ์ จำนวน 1 อัตรา

28/04/2026

สวัสดีทุกท่านค่ะ
วันนี้แอดมินมีเรื่องราวความเป็นมาเมืองพิมาย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งในนิทรรศการถาวรโฉมใหม่ของพิพิธภัณฑ์มาอุ่นเครื่องเตรียมพร้อมให้รับชมกันค่ะ

ท่านใดคิดถึงพิพิธภัณฑ์ (และแอดมิน) อดใจรออีกนิดดดดดด ไม่นานเกินรอเราจะมีเซอไพรส์ครั้งใหญ่แน่นอนค่ะ กดติดตามเพจไว้ได้เลยน้าา

(จัดทำข้อมูล/กราฟิกโดย
นางสาวเบญจภา แซ่ปึง นักศึกษาฝึกประสบการณ์ คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร)

27/04/2026

21/04/2026

#หนังสือกรมศิลป์น่าอ่าน 📖✨ วันนี้ขอนำเสนอหนังสือเรื่อง " #จารึกตำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร"
เปิดขุมทรัพย์ “ #ตำรายาไทยโบราณ” สมัยรัชกาลที่ 3
เป็นวิทยาการโบราณ หายาก ทรงคุณค่า และเต็มไปด้วยภูมิปัญญาบรรพชน
💊 รวบรวม–เรียบเรียงโดยผู้เชี่ยวชาญกรมศิลปากร
💊 ทั้งความรู้ด้านภาษา วรรณกรรม และการแพทย์แผนไทย
เหมาะสำหรับสายสุขภาพ นักวิชาการ และผู้สนใจภูมิปัญญาไทย
เล่มเดียว ได้ทั้งความรู้และคุณค่าทางวัฒนธรรม
ร่วมสืบสานมรดกไทยให้คงอยู่สืบไปอย่างยั่งยืน
ผู้สนใจอ่านได้ที่ 📍 #ห้องค้นคว้า ชั้น 2 หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ ร.๙ นครราชสีมา นะคะ หรืออ่านได้เลยที่ 👉 https://mobile.nlt.go.th/ebook-detail/378608
บรรณานุกรม
กรมศิลปากร. จารึกตำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร. กรุงเทพฯ: ศิลปากร, 2545.
เลขเรียกหนังสือ: ศก 615.11593 ศ528จ
แนะนำโดย นางแพรว ธนภัทรพรชัย เจ้าพนักงานห้องสมุดชำนาญงาน
กราฟิกโดย นายพีรยุทธ กษิติบดินทร์ชัย บรรณารักษ์ปฏิบัติการ

#แพทย์แผนไทย #วัดราชโอรสาราม #ภูมิปัญญาไทย #เอกสารโบราณ #กรมศิลปากร #องค์ความรู้ #หนังสือแนะนำ #หนังสือน่าอ่าน #แนะนําหนังสือน่าอ่าน #หนังสือดีบอกต่อ

20/04/2026

ประกาศพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พิมาย 📣📣📣📣📣📣📣📣📣📣📣📣
เรื่อง รายชื่อผู้มีสิทธิ์คัดเลือกเพื่อการจ้างบคคลเป็นลูกจ้าง จ้างเหมา พนักงานงานโสตทัศนูปกรณ์ และ เรื่องขอเลื่อนการสอบคัดเลือกเพื่อจ้างบุคคลเป็นลูกจ้าง จ้างเหมาพนักงานโสตทัศนูปกรณ์

10/04/2026

ประกาศ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พิมาย
รับสมัครคัดเลือกบุคคลเพื่อจ้างเหมา ตำแหน่งพนักงานโสตทัศนูปกรณ์ จำนวน 1 อัตรา เพื่อปฏิบัติงานประจำ ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พิมาย ตำบลในเมือง อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา เปิดรับสมัครตั้งแต่วันที่ 10 เมษายน พ.ศ.2569 - 19 เมษายน พ.ศ.2569 #โดยไม่เว้นวันหยุดราชการ ตั้งแต่เวลา 08.30 น - 16.30 น
โทร 044-471167

10/04/2026

“กรมศิลป์” ชวนแต่งชุดไทยเข้าวัด “สงกรานต์วัดไชยฯ ปีใหม่ไทยอยุธยา”
https://www.topnews.co.th/news/1541462

08/04/2026