12/05/2026
องค์ความรู้พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ชาวนาไทย
เรื่อง “พิธีแรกนาขวัญ กับรัฐสุพรรณภูมิ”
พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ทางราชการจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในเดือน ๖ (ตามปฏิทินทางจันทรคติ) เพื่อสร้างขวัญและกำลังใจให้แก่ชาวนาและเกษตรกรไทย เป็นสัญลักษณ์ที่สื่อถึงการเริ่มต้นเพาะปลูกพืช
วันพืชมงคลในปีพุทธศักราช ๒๕๖๙ นี้ ตรงกับวันพุธที่ ๑๓ พฤษภาคม ในโอกาสนี้ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ชาวนาไทย ขอนำเสนอโบราณวัตถุสำคัญที่จัดแสดง ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ชาวนาไทย จังหวัดสุพรรณบุรี ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับการทำนาในสมัยโบราณเมื่อหลายร้อยปีมาแล้ว และอาจเกี่ยวพันกับพิธีแรกนาขวัญ โบราณวัตถุที่กล่าวถึงนี้ คือ ชิ้นส่วนภาชนะดินเผาเนื้อแกร่งไม่เคลือบ (Unglaze stoneware) ที่มีการตกแต่งลายกดประทับแสดงภาพบุคคลสวมเครื่องประดับศีรษะที่คล้ายกระบังหน้าและสวมกุณฑลอยู่ในท่าทางกำลังจับคันไถที่ใช้ในการไถนาหรือพรวนดินเพื่อจะทำการเพาะปลูกพืช พร้อมด้วยภาพวัวคู่ ชิ้นส่วนภาชนะดินเผานี้พบจากการขุดค้นทางโบราณคดีที่แหล่งเตาเผาภาชนะดินเผาบริเวณบ้านบางปูน ริมฝั่งแม่น้ำท่าจีนหรือแม่น้ำสุพรรณบุรี ในพื้นที่หมู่ ๓ ตำบลพิหารแดง อำเภอเมืองฯ จังหวัดสุพรรณบุรี (อยู่ใกล้กับวัดชีสุขเกษม) ช่วงปี พ.ศ. ๒๕๒๙-๒๕๓๐ นับเป็นหลักฐานสำคัญที่แสดงให้เห็นถึงการทำนาปลูกข้าวโดยใช้วัวควายเป็นแรงงานในการไถนาในสมัยโบราณ ผลการศึกษาค้นคว้าเรื่องเกี่ยวกับเครื่องปั้นดินเผาในปัจจุบันสามารถกำหนดอายุภาชนะดินเผาที่ผลิตจากแหล่งเตาบ้านบางปูน อยู่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๑๙ ถึงประมาณต้นพุทธศตวรรษที่ ๒๐ เป็นอย่างช้า หรือเมื่อประมาณ ๖๐๐-๗๐๐ ปีมาแล้ว โดยนักโบราณคดีได้ค้นพบภาชนะดินเผาของเตาบ้านบางปูนอยู่ตามแหล่งโบราณคดีและเมืองโบราณในพื้นที่ต่าง ๆ หลายแห่งในช่วงระยะเวลาร่วมสมัยสุโขทัยและสมัยอยุธยาตอนต้น รวมทั้งยังได้พบอยู่ในแหล่งเรืออับปางใต้ทะเลในอ่าวไทยด้วย
ภาพบุคคลสวมเครื่องประดับศีรษะและกุณฑลที่ปรากฏบนชิ้นส่วนภาชนะดินเผาที่พบจากเตาบ้านบางปูน คงไม่ใช่สามัญชนหรือคนธรรมดาเป็นแน่ แต่น่าจะหมายถึงชนชั้นผู้นำหรือผู้ปกครองของรัฐสุพรรณภูมิ ภาพดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าผู้ปกครองของรัฐสุพรรณภูมิซึ่งเป็นรัฐโบราณบนแผ่นดินไทยได้ให้ความสำคัญกับเรื่องเกษตรกรรม/การเพาะปลูกข้าว สะท้อนให้เห็นว่า ข้าวเป็นอาหารหลักที่เลี้ยงปากเลี้ยงท้องผู้คนที่อาศัยอยู่บนแผ่นดินไทยมาเป็นระยะเวลานานหลายร้อยปีมาแล้ว
เอกสารอ้างอิงประกอบการค้นคว้า
- กรมศิลปากร. พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ชาวนาไทย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, ๒๕๓๗. กรมศิลปากรจัดพิมพ์ในวโรกาสสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ชาวนาไทย ๒๙ สิงหาคม ๒๕๓๗.
- กรมศิลปากร. นครรัฐไทยบนแผ่นดินสุวรรณภูมิ. นครปฐม: บริษัท รุ่งศิลป์การพิมพ์ (๑๙๗๗), ๒๕๖๒. กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม จัดพิมพ์เนื่องโอกาสจัดนิทรรศการพิเศษเนื่องในวันอนุรักษ์มรดกไทย พุทธศักราช ๒๕๖๒ ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร.
- จารึก วิไลแก้ว. แหล่งเตาเผาบ้านบางปูน. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, ๒๕๓๑.
- ณัฏฐภัทร จันทวิช. “เครื่องถ้วยเตาเผาบ้านบางปูน.” ใน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สุพรรณบุรี. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, ๒๕๔๖. จัดพิมพ์ขึ้นเนื่องในวโรกาสสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สุพรรณบุรี เมื่อวันที่ ๑ กันยายน ๒๕๔๖.
- ปริวรรต ธรรมาปรีชากร, สว่าง เลิศฤทธิ์ และกฤษฎา พิณศรี. ศิลปะเครื่องถ้วยในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: บริษัท โอสถสภา จำกัด, ๒๕๓๙.
- รุ่งนภา สงวนศักดิ์ศรี. วัวในวัฒนธรรมไทย. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, ๒๕๖๗.
- สายันต์ ไพรชาญจิตร์. โบราณคดีเครื่องถ้วยในสยาม แหล่งเตาล้านนาและสุพรรณบุรี. กรุงเทพฯ : โครงการศิลปากรพัฒนาเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, ๒๕๕๔.
สำนักศิลปากรที่ 2 สุพรรณบุรี กรมศิลปากร กลุ่มเผยแพร่ฯ กรมศิลปากร กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดสุพรรณบุรี @แฟนตัวยง
ชิ้นส่วนภาชนะดินเผาเนื้อแกร่งไม่เคลือบ
ผลิตจากแหล่งเตาเผาบ้านบางปูน ตำบลพิหารแดง อำเภอเมืองสุพรรณบุรี จังหวัดสุพรรณบุรี
พุทธศตวรรษที่ ๑๙-๒๐ หรือเมื่อประมาณ ๖๐๐-๗๐๐ ปีมาแล้ว
ตกแต่งลายกดประทับเป็นภาพบุคคลสวมเครื่องประดับศีรษะที่อาจหมายถึงผู้ปกครองหรือชนชั้นสูงที่เป็นกลุ่มผู้นำ กำลังจับคันไถ พร้อมด้วยภาพวัวคู่ ภาพนี้อาจหมายถึงพิธีแรกนาขวัญ แสดงถึงการให้ความสำคัญในเรื่องการปลูกข้าวหรือเกษตรกรรมของผู้ปกครองรัฐสุพรรณภูมิในช่วงเวลานั้น
