24/09/2026
🪨🪨 รู้หรือไม่ ?โรงไฟฟ้าถ่านหิน ผลิตไฟฟ้าได้อย่างไร
โรงไฟฟ้าถ่านหิน คือ โรงไฟฟ้าพลังความร้อนที่ใช้ ถ่านหินเป็นเชื้อเพลิง ในการผลิตกระแสไฟฟ้า โดยอาศัยหลักการเปลี่ยนรูปพลังงานจาก พลังงานเคมีที่สะสมอยู่ในถ่านหิน → พลังงานความร้อน → พลังงานกล → พลังงานไฟฟ้า
กระบวนการผลิตไฟฟ้าเริ่มจากการนำถ่านหินมาเผาไหม้เพื่อสร้างความร้อน ความร้อนที่ได้จะนำไปต้มน้ำให้กลายเป็นไอน้ำแรงดันและอุณหภูมิสูง จากนั้นไอน้ำจะไปขับกังหันไอน้ำที่เชื่อมต่อกับเครื่องกำเนิดไฟฟ้า ทำให้เกิดกระแสไฟฟ้า และส่งต่อเข้าสู่ระบบไฟฟ้าเพื่อจ่ายให้แก่ผู้ใช้ไฟฟ้า
🪨 1. การรับและจัดเก็บถ่านหิน
ถ่านหินจะถูกลำเลียงมายังโรงไฟฟ้าและจัดเก็บไว้ในพื้นที่ที่ออกแบบสำหรับการจัดเก็บเชื้อเพลิงโดยเฉพาะ ก่อนนำเข้าสู่กระบวนการผลิต ถ่านหินจะถูกตรวจสอบและเตรียมให้มีคุณสมบัติเหมาะสมกับการใช้งาน
จากนั้นถ่านหินจะถูกลำเลียงเข้าสู่เครื่องบด เพื่อบดให้มีขนาดเล็กและละเอียดขึ้น ช่วยให้ถ่านหินสามารถเผาไหม้ได้อย่างมีประสิทธิภาพและให้ความร้อนได้ดี
🔥 2. การเผาไหม้ถ่านหิน
ถ่านหินที่ผ่านการบดจะถูกส่งเข้าสู่ หม้อไอน้ำ (Boiler) เพื่อเผาไหม้ภายในเตา ความร้อนจากการเผาไหม้จะถูกนำมาใช้ในการถ่ายเทความร้อนให้น้ำที่ไหลอยู่ภายในท่อของหม้อไอน้ำ
น้ำจะได้รับความร้อนอย่างต่อเนื่องจนเปลี่ยนสถานะเป็น ไอน้ำที่มีอุณหภูมิและความดันสูง
💡 หลักสำคัญ: ขั้นตอนนี้เป็นการเปลี่ยน พลังงานเคมีในถ่านหิน → พลังงานความร้อน
💨 3. การผลิตไอน้ำแรงดันสูง
ความร้อนจากการเผาไหม้จะทำให้น้ำกลายเป็นไอน้ำ และไอน้ำจะถูกเพิ่มอุณหภูมิและความดันให้เหมาะสมก่อนส่งเข้าสู่กังหัน ไอน้ำที่มีแรงดันสูงจะมีพลังงานมาก เมื่อถูกปล่อยให้ไหลผ่านใบกังหัน จะสามารถถ่ายทอดพลังงานให้กังหันหมุนด้วยความเร็วสูง
⚙️ 4. ไอน้ำขับกังหันไอน้ำ
ไอน้ำแรงดันสูงจะถูกส่งเข้าสู่ กังหันไอน้ำ (Steam Turbine) โดยไอน้ำจะไหลผ่านใบกังหันหลายชุด ทำให้เพลากังหันหมุน
การหมุนของกังหันเป็นการเปลี่ยน
พลังงานความร้อนและพลังงานของไอน้ำ → พลังงานกล
กังหันไอน้ำจะเชื่อมต่อโดยตรงกับเครื่องกำเนิดไฟฟ้า จึงสามารถนำพลังงานจากการหมุนไปใช้ผลิตกระแสไฟฟ้าได้
⚡ 5. เครื่องกำเนิดไฟฟ้าผลิตกระแสไฟฟ้า
มื่อกังหันหมุน จะส่งกำลังผ่านเพลาไปยัง เครื่องกำเนิดไฟฟ้า (Generator)
ภายในเครื่องกำเนิดไฟฟ้ามีสนามแม่เหล็กและขดลวด เมื่อเกิดการหมุนสัมพันธ์กัน จะทำให้เกิดการเหนี่ยวนำทางแม่เหล็กไฟฟ้าและเกิดเป็น กระแสไฟฟ้า จึงเป็นการเปลี่ยน พลังงานกล → พลังงานไฟฟ้า
🔌 6. เพิ่มแรงดันไฟฟ้าก่อนส่งเข้าสู่ระบบ
ไฟฟ้าที่ผลิตจากเครื่องกำเนิดไฟฟ้าจะถูกส่งผ่าน หม้อแปลงไฟฟ้า (Transformer) เพื่อเพิ่มระดับแรงดันให้สูงขึ้น
การเพิ่มแรงดันช่วยให้สามารถส่งไฟฟ้าผ่านระบบสายส่งในระยะทางไกลได้อย่างมีประสิทธิภาพ และช่วยลดการสูญเสียพลังงานในระบบส่งไฟฟ้า จากนั้นไฟฟ้าจะถูกส่งเข้าสู่ระบบสายส่งและระบบจำหน่าย เพื่อนำไปใช้ใน บ้านเรือน โรงเรียน โรงพยาบาล อาคารสำนักงาน และภาคอุตสาหกรรม
💧 7. ไอน้ำถูกนำกลับมาใช้ใหม่
หลังจากไอน้ำผ่านกังหันและถ่ายเทพลังงานออกไปแล้ว ไอน้ำจะถูกส่งเข้าสู่ เครื่องควบแน่น (Condenser) เพื่อระบายความร้อนและเปลี่ยนไอน้ำกลับมาเป็นน้ำ น้ำที่ได้จะถูกส่งกลับเข้าสู่ระบบหม้อไอน้ำ เพื่อผลิตไอน้ำอีกครั้ง
🔄 ดังนั้น น้ำในระบบผลิตไอน้ำจึงมีการหมุนเวียนกลับมาใช้ซ้ำเป็นวงจร
🌫️ 8. การควบคุมมลพิษจากกระบวนการผลิต
การเผาไหม้ถ่านหินสามารถก่อให้เกิดฝุ่นละอองและก๊าซจากการเผาไหม้ โรงไฟฟ้าจึงมีระบบควบคุมและบำบัดมลพิษก่อนปล่อยก๊าซออกสู่บรรยากาศ
ตัวอย่างระบบที่ใช้ ได้แก่
ระบบดักจับฝุ่นละออง ช่วยลดการปล่อยอนุภาคฝุ่น
ระบบกำจัดก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (SO₂) ช่วยลดก๊าซที่เกิดจากกำมะถันในเชื้อเพลิง
ระบบควบคุมออกไซด์ของไนโตรเจน (NOₓ) ช่วยลดการเกิดและการปล่อยก๊าซจากกระบวนการเผาไหม้
ระบบตรวจวัดการปล่อยมลพิษ เพื่อติดตามและควบคุมการปล่อยสารต่าง ๆ ให้เป็นไปตามมาตรฐานที่กำหนด
♻️ 9. การจัดการเถ้าถ่านหิน
หลังจากถ่านหินเกิดการเผาไหม้ จะเหลือวัสดุที่เรียกว่า เถ้าถ่านหิน ซึ่งแบ่งได้เป็นส่วนสำคัญ เช่น เถ้าลอย (Fly Ash) และ เถ้าหนัก (Bottom Ash)
ประเทศไทยมีโรงไฟฟ้าที่ใช้ ถ่านหิน/ลิกไนต์เป็นเชื้อเพลิง โดยสถานที่สำคัญที่ควรรู้จักคือ โรงไฟฟ้าแม่เมาะ จังหวัดลำปาง ซึ่งปัจจุบันเป็นโรงไฟฟ้าถ่านหินแห่งเดียวของ กฟผ. ที่ยังมีการผลิตไฟฟ้าเชิงพาณิชย์จากถ่านหินอยู่ โดยใช้ ถ่านหินลิกไนต์จากเหมืองแม่เมาะ เป็นเชื้อเพลิง
🏭 โรงไฟฟ้าถ่านหินที่สำคัญในประเทศไทย โรงไฟฟ้าแม่เมาะ จ.ลำปาง 🪨⚡
ตั้งอยู่ที่ อำเภอแม่เมาะ จังหวัดลำปางใช้ ถ่านหินลิกไนต์จากเหมืองแม่เมาะ เป็นเชื้อเพลิงปัจจุบันมีกำลังผลิตตามสัญญารวม 1,140 เมกะวัตต์ ตามข้อมูล กฟผ.
กฟผ. ระบุว่าเป็น โรงไฟฟ้าถ่านหินแห่งเดียวของ กฟผ. ในปัจจุบัน
มีประวัติการผลิตไฟฟ้าจากลิกไนต์มายาวนาน และโรงไฟฟ้าแม่เมาะได้รับการเปิดอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2528
มาร่วมเรียนรู้เรื่อง พลังงาน ไฟฟ้า และสิ่งแวดล้อม ให้เข้าใจง่ายและสนุกกว่าที่คิดได้ที่ ศูนย์การเรียนรู้ กฟผ. ผาบ่อง 😎💚
📞 โทร. 09-8185-2805
📩 Inbox page ศูนย์การเรียนรู้ กฟผ. ผาบ่อง
#การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย
#ศูนย์การเรียนรู้กฟผผาบ่อง
