29/09/2025
‼Polskie Państwo Podziemne stanowiło fenomen na skalę światową. Było jedynym takim tworem w okupowanej Europie – państwem działającym w ukryciu, które mimo okupacji zachowało wszystkie elementy suwerennego organizmu: rząd, parlament, armię, administrację, sądownictwo oraz szkolnictwo.
🟦 Jego początki sięgają 27 września 1939 roku, gdy w oblężonej Warszawie gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz powołał Służbę Zwycięstwu Polski. Z niej wyrosły kolejno Związek Walki Zbrojnej, a następnie Armia Krajowa, która stała się główną siłą zbrojną polskiego podziemia niepodległościowego.
🟦 Równolegle z walką zbrojną w kraju funkcjonowały struktury polityczne i cywilne, podporządkowane Rządowi RP na Wychodźstwie, który od 1940 roku działał w Londynie. Najwyższym przedstawicielem tego rządu w okupowanej Polsce był Delegat Rządu na Kraj, któremu podlegała rozbudowana administracja podziemna. Na jej czele stali kolejno Cyryl Ratajski, Jan Piekałkiewicz, Jan Stanisław Jankowski, Stefan Korboński i Jerzy Braun. Delegatura Rządu RP na Kraj tworzyła odpowiedniki ministerstw, zajmujące się m.in. tajnym nauczaniem, opieką społeczną, pomocą żywnościową czy rejestracją strat wojennych. Znaczącą rolę odegrał również Departament Nauki i Szkolnictwa Wyższego, który od 1942 roku koordynował działalność tajnych kompletów, pozwalających młodzieży zdobywać wiedzę w języku ojczystym wbrew zakazom okupanta.
🟦 Ważnym elementem życia podziemnego była walka cywilna. Od 1941 roku koordynowało ją Kierownictwo Walki Cywilnej, które zajmowało się sabotażem, dokumentowaniem zbrodni niemieckich, działalnością propagandową, a także wymiarem sprawiedliwości. Sądowe komórki Polskiego Państwa Podziemnego wydawały wyroki w sprawach zdrady czy kolaboracji, a w ich skład wchodzili ludzie o wysokich kwalifikacjach. Nawet w warunkach konspiracji dbano o to, by każdy oskarżony miał prawo do obrony.
🟦 Polska konspiracja to nie tylko wojskowi, ale także szeroki ruch polityczny. Już w 1939 roku partie – PPS, SL, SN i Stronnictwo Pracy – zawiązały Polityczny Komitet Porozumiewawczy, później przekształcony w Krajową Reprezentację Polityczną. W 1944 roku powołano Radę Jedności Narodowej, która stała się swoistym „podziemnym parlamentem”. Jej działalność zakończyła się wraz z rozwiązaniem 1 lipca 1945 roku, kiedy ostatni Delegat Rządu, Jerzy Braun, ogłosił Testament Polski Podziemnej oraz Manifest do Narodu Polskiego i Narodów Zjednoczonych.
🟦 Najważniejszą formacją wojskową podziemia była Armia Krajowa. Jej zadaniem było prowadzenie bieżącej walki z okupantem oraz przygotowanie do powstania narodowego. Do akcji sabotażowych i dywersyjnych należało m.in. wysadzanie torów kolejowych, niszczenie niemieckiego sprzętu, likwidacja konfidentów czy akcje odbijania więźniów. Wywiad AK miał ogromne sukcesy – Polakom udało się m.in. zdobyć informacje o niemieckich rakietach V-1 i V-2. W ramach działalności kurierskiej informacje z kraju przenosili emisariusze, tacy jak Jan Karski czy Jan Nowak-Jeziorański. Do momentu Powstania Warszawskiego przez szeregi ZWZ-AK przeszło według różnych szacunków od 350 do 450 tysięcy ludzi.
🟦 Polskie Państwo Podziemne było niezwykłym dowodem na to, że naród pozbawiony siły sprawowania władzy nad terytorium potrafił stworzyć w konspiracji pełnowartościowe państwo. Było ono wyrazem niezłomnej woli walki i dążenia do odzyskania niepodległości. Stanowi także świadectwo ofiarności i determinacji setek tysięcy Polaków, którzy w obliczu terroru niemieckiego i sowieckiego okupanta nie pogodzili się z utratą własnej Ojczyzny.
🟦 Za kres działalności Polskiego Państwa Podziemnego uznaje się rozwiązanie Rady Jedności Narodowej 1 lipca 1945 roku.
Hymn Polski Podziemnej: Naprzód, do boju, żołnierze
1. Naprzód, do boju żołnierze
Polski Podziemnej! Za broń!
Boska potęga nas strzeże,
woła do boj u was dzwon.
ref. Godzina pomsty wybija,
za zbrodnie, mękę i krew.
Do broni! Jezus, Maryja!
Żołnierski woła nas zew.
2. Zorza wolności się pali
nad Polską idących lat.
Moc nasza przemoc powali,
nowy dziś rodzi się świat.
3. Za naszą Wolność i Waszą,
bracia, chwytajmy za miecz.
Śmierć ani trud nas nie straszą,
zwycięski Orle nasz, leć.
➡️ Słowa pieśni powstały jesienią 1942 roku na konkurs ogłoszony przez Biuletyn Informacyjny. Utwór Kazimierza Feliksa Kumanieckiego, obok tekstu „Jerzego Kresa” (Żegnaj, karabinie), zajął drugie miejsce; pierwszej nagrody nie przyznano. Muzykę skomponował nieznany autor pod pseudonimem „Pochmurny”. Choć planowano, by pieśń stała się hymnem Armii Krajowej, jej złożona forma sprawiła, że ustąpiła popularnością innym utworom wojennym.
👇👇👇
Dziś w Muzeum Armii Krajowej, w rocznicę powstania Polskiego Państwa Podziemnego i z okazji 25-lecia istnienia Muzeum AK, odbędzie się koncert kultowej grupy De Press. To reaktywacja zespołu po dziewięciu latach nieobecności na scenie. Andrzej Dziubek i jego formacja zagrają utwory z płyty „Myśmy rebelianci”. Początek g. 19.00.
👉👉👉 Mamy 10 bezpłatnych zaproszeń na koncert. Można je zarezerwować pod numerem: 12 410 07 96.
📸 Na zdjęciu: Żołnierze IV batalionu 1 Pułku Strzelców Podhalańskich AK, 24 września 1944 po zaprzysiężeniu na Skałce w Ochotnicy Górnej.
