29/05/2026
🏛️ „Panorama Racławicka” w Budapeszcie!
🖼 Choć trudno w to uwierzyć biorąc pod uwagę ich gabaryty, malowidła panoramowe w przeszłości „jeździły” po świecie.
🖼 Dzięki temu popularnemu zjawisku lokalna publiczność nie była skazana na oglądanie wciąż tego samego obrazu, a właściciele panoram czerpali zyski z ich prezentacji w innych miejscach.
🇦🇹 Np. namalowana w 1803 r. panorama „Wiedeń”, przeznaczona do rotundy na Praterze w stolicy Austrii, w ciągu kilku lat zrobiła wielkie tournée po Europe, odwiedzając m.in. Drezno, Lipsk, Berlin, Kopenhagę, Petersburg, Londyn, Paryż czy Monachium. By umożliwić te przenosiny, starano się standaryzować zarówno wielkości płócien, jak i rozmiary budynków panoramowych.
🎨 Panorama „Racławice” odbyła tylko jedną taką podróż w trakcie swojej lwowskiej historii.
🇭🇺 Dokładnie 130 lat temu, 29 maja 1896 r., udostępniono ją publiczności w stolicy Węgier. Była tam atrakcją towarzyszącą obchodom tysiąclecia państwa węgierskiego.
🇭🇺 Z okazji tych uroczystości zorganizowano na terenie budapesztańskiego Parku Miejskiego wielką Wystawę Milenijną. Znajdowała się tam rotunda powstałej w latach 1892-1894 panoramy Árpáda Feszty’ego pt. „Przybycie Węgrów” i to w tym budynku na półtora roku zagościło lwowskie malowidło.
🇵🇱 Polska panorama wzbudziła ogromny entuzjazm odbiorców, a prasa rozpływała się w zachwytach nad poziomem artystycznym i realizmem przedstawionych scen, chwalono także wybitne osiągnięcia Kościuszki.
📖 Na potrzeby pokazu powstał przewodnik w języku węgierskim omawiający ukazane sceny bitwy i podkreślający we wstępie podobieństwo narodów polskiego i węgierskiego w ich dążeniu do niepodległości.
👨🎨 Szacuje się, że panoramę obejrzało w Budapeszcie od 170 do 300 tys. widzów. Ważnym echem jej sukcesu było zamówienie przez Węgrów u Jana Styki „Panoramy Siedmiogrodzkiej” upamiętniającej zdobycie Sybinu przez powstańców węgierskich pod dowództwem generała Józefa Bema w roku 1849.
🇭🇺 Malowidło to, tworzone przez zespół malarzy polskich i węgierskich, powstało w lwowskiej rotundzie „Panoramy Racławickiej” w 1897 roku, właśnie wtedy, gdy „Racławice” gościły w Budapeszcie.
✍️ Anna Jezierska, kustoszka w Dziale Malarstwa XVI-XIX w. i Panoramie Racławickiej
📸 Zdjęcia:
1⃣ Budynek Panoramy „Przybycie Węgrów” w Parku Miejskim w Budapeszcie, w której w latach 1896-1897 prezentowano „Panoramę Racławicką”, fot. György Klösz, ok. 1895, źródło: Fortepan / Budapest Főváros Levéltára
2⃣ Widok z lotu ptaka na Wystawę Milenijną, 1896, Węgierskie Muzeum Narodowe w Budapeszcie
3⃣ Okładka informatora towarzyszącego pokazowi „Racławic” w Budapeszcie, 1896, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, fot. Wojciech Rogowicz
