27/09/2024
85 lat temu, 27 września 1939 r., uczestnik wojny obronnej gen. Michał -Karaszewicz utworzył i stanął na czele zalążka konspiracji w okupowanym kraju: Służby Zwycięstwu Polski. Zapraszam na krótką opowieść o tej ciekawej postaci.
Kim właściwie był? Wojskowym, politykiem, ministrem obrony w rządzie emigracyjnym, teozofem, masonem-wolnomularzem 33., najwyższego stopnia wtajemniczenia, kapłanem w obrządku liberalnokatolickim? Po części każdym z nich.
Michał Tokarzewski urodził się 5 stycznia 1893 r. we Lwowie (część źródeł podaje jednak datę 21 grudnia 1892 r.) w rodzinie urzędniczej. Wychował się w Drohobyczu nieopodal Lwowa, gdzie ukończył gimnazjum i zdał maturę. W latach 1911-12 odbył służbę wojskową w armii austriackiej.
Studiował prawo we Lwowie. Porzucił ten kierunek i odnalazł się na medycynie w Krakowie. Działał w PPS-Frakcji Rewolucyjnej. Wstąpił do Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego, gdzie używał pseudonimu "Karaszewicz". Kierował organizacją strzelecką w Drohobyczu i Samborze.
Szybko docenil go sam Józef Piłsudski, odznaczając prestiżową odznaką, tzw. Parasolem. Kierował niższą szkołą oficerską w Krakowie, szkolił strzelców w Warszawie. Po kursie oficerów rezerwy w Wiedniu wstąpił w 1914 r. do Legionów Polskich. Na szlaku bojowym był ciężko ranny w płuco.
Po kryzysie przysięgowym aresztowany i więziony w Przemyślu. Później wstąpił do POW, którą reprezentował w Rosji europejskiej i Ukrainie. W listopadzie 1918 r. wstąpił do Wojska Polskiego i jako podpułkownik dowodził 5 pułkiem piechoty Legionów. Był dowódcą odsieczy dla Lwowa.
W wojnie polsko-bolszewickiej najpierw walczył w rejonie Wilna, potem na Wołyniu. Po wojnie był dowódcą 19 Dywizji Piechoty w Wilnie (1924-1926). W 1924 r. mianowany generałem brygady. Do 1939 roku pełnił szereg wysokich funkcji w Ministerstwie Spraw Wojskowych i armii. Był wysoko oceniany przez przełożonych.
We wrześniu 1939 najpierw walczył z Niemcami w składzie Armii "Pomorze", Po dotarciu do stolicy objął funkcję z-cy dowódcy Grupy Armii "Warszawa". 27 września 1939 powołał do życia konspiracyjną Służbę Zwycięstwu Polski, przyjmując pseudonim "Tarwid".
Po utworzeniu ZWZ przez gen. W. Sikorskiego dowodził organizacją we Lwowie. 6 marca 1940 roku został aresztowany przez NKWD podczas nielegalnego przekraczania granicy sowiecko-niemieckiej na Sanie koło Jarosławia. Z łagrów trafił w 1941 r. do powstającej armii gen. W. Andersa.
Był dowódcą 6 Dywizji Piechoty "Lwów", a następnie, już jako generał dywizji, objął stanowisko z-cy dowódcy Armii Polskiej na Wschodzie, które pełnił do końca 1944 roku. Po demobilizacji w 1947 r. pozostał w Wielkiej Brytanii. W Londynie angażował się w życie emigracyjne.
W 1954 roku objął stanowisko ministra obrony w rządzie emigracyjnym oraz Inspektora Sił Zbrojnych. Zmarł w Casablance w 1964, gdzie przebywał podczas leczenia. Dwukrotnie odznaczony Krzyżem Virtuti Militari, pochowany jest na Powązkach Wojskowych, obok Pomnika "Gloria Victis".
Daniel Bargiełowski opisał jego losy w trzytomowej biografii "Po trzykroć pierwszy". Tam znajdą Państwo fascynujące wątki.
