Centrum Badań nad Zagładą Żydów / Polish Center for Holocaust Research

29/08/2026

[For English see below]

Polecamy angielski przekład artykułu Jeffrey'a Kopstein'a i Jason'a Wittenberg'a, który ukazał się w 21. (2025) numerze naszego rocznika

Książka Jana Tomasza Grossa Sąsiedzi zainspirowała w naukach społecznych nową falę badań nad Zagładą, kładących nacisk na dynamikę lokalną, udział sprawców niemieckich i nieniemieckich, antysemityzm, chciwość, upadek norm i podziały polityczne. Główne założenie tego nurtu – że to miejscowi Polacy, a nie Niemcy, ponosili główną odpowiedzialność za masakrę w Jedwabnem – sprowokowało kluczowe pytania: dlaczego to zrobili i w jakiej mierze Jedwabne było reprezentatywne?

W książce Intimate Violence autorzy badali, dlaczego pogromy wybuchały w niektórych miejscowościach wschodniej Polski po niemieckiej inwazji w czerwcu 1941 r., a w innych nie. Uznali pogromy za bardziej prawdopodobne tam, gdzie Żydzi i nie‑Żydzi byli już politycznie spolaryzowani, zwłaszcza zaś tam, gdzie Żydzi zmobilizowali się wokół syjonizmu – nie tylko z tęsknoty za Palestyną, lecz także żądając praw narodowych w Polsce. Ta polityczna asertywność zaostrzyła konflikt z polskimi i ukraińskimi nacjonalistami i zmniejszyła sympatię do Żydów wśród szerszych rzesz ludności.

Niektórzy historycy kwestionowali, czy przemoc badana przez autorów miała rzeczywiście charakter „sąsiedzki”, lub podważali ich wyjaśnienia, ponieważ źródła rzadko bezpośrednio dokumentują podziały polityczne. W niniejszym artykule autorzy poruszają te kwestie i zastanawiają się nad szerszymi zagadnieniami metodologicznymi w badaniu przemocy na poziomie mikro. Pokrótce rozważają również współczesną kwestię: powierzchowne paralele, a zarazem fundamentalne różnice między współczesnym „antysyjonizmem” a jego historycznymi poprzednikami.

👉Link w komentarzu

******

We recommend an English translation of the article by Jeffrey Kopstein and Jason Wittenberg, which appeared in the 21st (2025) issue of our yearbook

Jan’s Gross’s pathbreaking book Neighbors: the Destruction of the Jewish Community in Jedwabne, inspired a new generation of social scientific research on the Holocaust that highlighted the importance of local dynamics, the mix of German and non-German perpetrators, antisemitism, avarice, the breakdown of social norms, and pre-existing political divides in facilitating mass violence.

Building on Gross’s work, our own book on the pogroms of 1941 sought to account for why pogroms occurred in roughly 200 out of 2000 communities in Eastern Poland after the outbreak of war in June 1941. Why did pogroms occur in some communities but not in others? Acknowledging the importance of factors that others, including Gross, had stressed, we drew attention to one that others had ignored: the fact that pogroms (defined as neighbor-on-neighbor violence) were much more likely to occur in communities where Jews and non-Jews were already politically divided, and were especially likely to occur where Jews had been mobilized into their own nationalist politics: Zionism.

Historians generally appreciated the question we asked but some doubted whether we were dealing exclusively with “neighborly” violence and others doubted our explanation because the available sources rarely discuss pre-existing political divides. In this short paper, we address both of these criticism, not in order to counter what are frequently perfectly appropriate scholarly disagreements but in order to highlight key methodological issues for the study of micro-level violence both in in Holocaust and beyond. Zionism, we continued to insist, mattered a great deal and conditioned where Jews were deserving of protection or not among local Polish and Ukrainian majorities. This of course raises a question of contemporary importance—the superficial similarity but deeper differences between contemporary "anti-Zionism" and its historical precursor. We turn to this in our conclusion.

👉Link in the comment

24/06/2026

Zapraszamy do nadsyłania zgłoszeń młode badaczki i młodych badaczy.

Jak badać Zagładę?
EHRI-PL Warsztat dla młodych badaczy/ek – 13-17 września 2026, Oświęcim

Centrum Badań nad Zagładą Żydów IFiS PAN (członek polskiego węzła Europejskiego Konsorcjum Infrastruktury Badawczej- Europejskiej Infrastruktury Badań nad Holokaustem) oraz Oszpicin Muzeum Żydowskie w Oświęcimiu - Auschwitz Jewish Center Foundation zapraszają do wzięcia udziału w warsztatach metodologicznych Jak badać Zagładę, które odbędą się w dniach 13-17 września 2026 w Oświęcimiu.

Więcej informacji w linku w pierwszym komentarzu

19/06/2026

We invite submissions for the Research Workshop “Holocaust Egodocuments: Research and Challenges”, which will take place on 11–13 October 2026 in Łódź.

Further details can be found in the first comment below.

The workshop is organised by the Center for Jewish Studies in cooperation with the Polish Center for Holocaust Research of the Institute Philosophy and Sociology, Polish Academy of Sciences, the Institute of Literary Research of the Polish Academy of Sciences, and the Center for Self‑Narratives at the University of Łódź.

******

Zapraszamy do nadsyłania zgłoszeń do udziału w Warsztatach Badawczych pt. Holocaust Egodocuments: Research and Challenges
które odbęda się w dniach 11-13 października 2026 w Łodzi.

Szczegóły w pierwszym komentarzu.

Warsztaty organizuje Centrum Badań Żydowskich Uniwersytetu Łódzkiego we współpracy z Centrum Badań nad Zagładą Żydów Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, Instytut Badań Literackich PAN oraz Center for Self-Narratieves Uniwersytetu Łodzkiego.

Warsztaty organizowane są w ramach EHRI-PL i współfinansowane ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na zadanie „Bieżące działania polskiego węzła krajowego EHRI-PL – konsorcjum EHRI-ERIC, realizowane przez Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma w latach 2025–2027 we współpracy z partnerami krajowymi”.

12/06/2026

Polecamy Państwa uwadze podcast "Polityka o Historii" – niezwykła rozmowa Marcina Zaremby z Karoliną Panz o jej książce "Chciałabym opowiedzieć, jak zginęło miasto". Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu"

"Karolina Panz opisując świat podhalańskich Żydów, ociera się o magię. Wydobywa detale, które, wydawałoby się, są nie do odtworzenia, postaci, o których zapomniano. Nikt w polskiej historiografii w ten sposób nie wyczarował żydowskiego miasta i nie opisał jego zagłady, jak zrobiła to autorka. Odnosi się wrażenie, że każdą osobę otacza uważnością, śledząc jej losy i śmierć” – mówi o tej książce Marcin Zaremba.

👉 Dowiedz się więcej o historii na stronie na polityka.pl https://w...

19/05/2026

Karolina Panz laureatka Nagrody Historycznej Polityki im. Mariana Turskiego za książkę "Chciałabym opowiedzieć jak zginę0ło miasto ... Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu"

12/05/2026

Na żywo z siedziby tygodnika "Polityka" - Karolina Panz zdobywa Nagrodę w Konkursie Historycznym w kategorii PRACE NAUKOWE za książkę "Chciałabym opowiedzieć jak zginęło miasto... Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu". Serdecznie gratulujemy!!!

****

​Live from the headquarters of the "Polityka" weekly: Karolina Panz has been awarded the Historical Prize in the SCHOLARLY WORKS category for her monograph, "I Would Like to Tell You How the Town Perished... The Annihilation of the Jewish Residents of Nowy Targ." Congratulations!

28/04/2026

[For English see below] Z prawdziwą dumą odnotowujemy nominację do Nagrody Historycznej POLITYKI w kategorii "Prace Naukowe" dla książki Karoliny Panz, Chciałabym opowiedzieć jak zginęło miasto... Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu wydanej przez Centrum Badań nad Zagładą Żydów w koedycji z Wydawnictwem Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk

Prezentując książkę, Marcin Zaremba pisze: "W sklepach cynamonowych można znaleźć ognie bengalskie, szkatułki czarodziejskie i korzeń mandragory. W sklepie Singera w Nowym Targu do kupienia były galanteria żelazna i materiały budowlane. A jednak Karolina Panz, opisując świat podhalańskich Żydów, ociera się o magię. Wydobywa detale, które, wydawałoby się, są nie do odtworzenia, postaci, o których zapomniano. Hania Gutfreud była kobietą silną, drobną i niewysoką. Erna Engländer uwielbiała eleganckie stroje i biżuterię. Żydowski Nowy Targ przed drugą wojną światową tętnił życiem. Miał i ciemną stronę: antysemityzm. Nikt w polskiej historiografii w ten sposób nie wyczarował żydowskiego miasta i nie opisał jego zagłady, jak zrobiła to autorka. Odnosi się wrażenie, że każdą osobę otacza uważnością, śledząc jej losy i śmierć."

👉👉👉 link w komentarzu

********

It is with great pride that we announce the nomination of Karolina Panz’s book, I Would Like to Tell You How the City Was Destroyed… The Extermination of the Jewish Residents of Nowy Targ, for the POLITYKA History Award in the Academic Works category.

Introducing the book, Marcin Zaremba writes:

“In the cinnamon shops, one could find sparklers, magic boxes, and mandrake root. Singer’s store in Nowy Targ sold hardware and building materials. And yet, in portraying the world of the Jews of Podhale, Karolina Panz moves at the very edge of the magical. She brings to light details that seem impossible to recover and figures long consigned to oblivion. Hania Gutfreud was a strong woman, petite and short. Erna Engländer loved elegant clothes and jewelry. Jewish Nowy Targ before the war was vibrant with life—though it also had its darker side: antisemitism. No one in Polish historiography has conjured a Jewish town in this way, nor described its destruction with such precision and empathy. One has the impression that she surrounds each person with extraordinary attentiveness, tracing their fate and their death.”

19/04/2026