17/09/2026
Leon Feiner – adwokat, działacz Bundu, ostatni przewodniczący Rady Pomocy Żydom „Żegota”– urodził się w Podgórzu, dziś dzielnicy Krakowa, w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Studiował prawo i filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jeszcze jako student zaangażował się w działalność socjalistyczną, a wkrótce współtworzył Żydowską Partię Socjaldemokratyczną.
Po jej połączeniu z Bundem w 1920 roku kierował krakowskim oddziałem organizacji. W okresie międzywojennym pozostawał aktywnym działaczem politycznym i adwokatem, często broniąc socjalistów. Angażował się również w życie kulturalne i sportowe żydowskiego Krakowa: był prezesem Żydowskiego Klubu Sportowego „Jutrzenka”, współtworzył Krakowski Teatr Żydowski i tłumaczył teksty teatralne z niemieckiego na jidysz. W latach 1938–1939 zasiadał w krakowskiej Radzie Miejskiej.
Jego działalność polityczna wielokrotnie prowadziła do uwięzienia. W 1939 roku, niesłusznie oskarżony o komunizm, trafił do Berezy Kartuskiej. Po wybuchu wojny został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu w Lidzie. Uciekł po ataku Niemiec na ZSRS w czerwcu 1941 roku i przedostał się do okupowanej Warszawy.
W stolicy, ukrywając się poza gettem, nawiązał kontakt ze strukturami Bundu i polskim podziemiem. Pozyskiwał fundusze na działalność konspiracyjną w getcie oraz pośredniczył w przekazywaniu broni Żydowskiej Organizacji Bojowej.
Pod koniec sierpnia 1942 roku, w czasie wielkiej akcji deportacyjnej, Feiner wraz z Adolfem Bermanem spotkał się potajemnie z Janem Karskim. Przekazał mu informacje o sytuacji w getcie warszawskim oraz list do Szmula Zygielbojma, przedstawiciela Bundu w Radzie Narodowej przy Rządzie RP na uchodźstwie. Feiner apelował o natychmiastową reakcję aliantów wobec masowego mordu Żydów:
„Nie możemy bronić się sami, a nikt inny w Polsce nie może nas obronić. (…) Cały nasz naród będzie zniszczony. (…) Nie dopuść pan do tego, by ktoś z przywódców zjednoczonych narodów mógł powiedzieć, iż nie wiedział”.
List Feinera stał się jednym ze źródeł informacji wykorzystanych przy przygotowaniu tzw. Noty Raczyńskiego z 10 grudnia 1942 roku – pierwszego oficjalnego raportu Rządu RP na uchodźstwie informującego zachodnią opinię publiczną o zbrodniach niemieckich dokonywanych w okupowanej Polsce.
Feiner był przedstawicielem Bundu w Tymczasowym Komitecie Pomocy Żydom, a po jego przekształceniu w Radę Pomocy Żydom „Żegota” został jej wiceprzewodniczącym. Od stycznia 1943 roku kierował Centralnym Komitetem Ogólnożydowskiego Związku Robotniczego Bund. Po upadku powstania warszawskiego przewodniczył „Żegocie” aż do rozwiązania Rady w styczniu 1945 roku.
Leon Feiner zmarł 22 lutego 1945 roku w Lublinie. Jego grób znajduje się na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Przeczytaj więcej w artykule na naszej stronie: https://1943.pl/aktualnosci/leon-feiner-1885-1945/
📷 Leon Feiner, Domena Publiczna
