Świat Kresów

Strona główna
Polska
Warsaw
Świat Kresów

Autorzy: Tomasz Kuba Kozłowski, Danuta Błahut-Biegańska centymetrowe panoramy miast: Stanisławowa, Lwowa i Borysławia.

Świat Kresów, Tomasz Kuba Kozłowski, Danuta Błahut-Biegańska,
Warszawa 2011, Dom Spotkań z Historią i Ośrodek KARTA, 260 str.,
oprawa twarda, płócienna, 30,5 x 23,5 cm, rozkładane, 80. Redakcja: Agnieszka Knyt, Producent wydawniczy: Katarzyna Jolanta Górska Fotografie przedmiotów: Krzysztof Gumul, Skanowanie: Dawid Skoblewski Przygotowanie zdjęć: envigo.pl

Album wydany w serii „Kolekcje XX wie

ku” zawiera ikonografię dotyczącą ponad 250 miejscowości na Kresach. W 10 rozdziałach albumu (Od Inflant po Podole; Tygiel narodów, religii i kultur; Wieś; Dwór, pałac, zamek; Miasteczko; Zdrój i letnisko; Miasto; Szkoła i wychowanie; Wojsko; Okruchy Kresów. Od kresowych korzeni do kolekcji „kresowianów”) zawarte zostały reprodukcje blisko 800 obiektów z kolekcji Tomasza Kuby Kozłowskiego, (zdjęć, pocztówek, wydawnictw, druków ulotnych i reklamowych, dokumentów, archiwaliów, map, antyków, przedmiotów codziennego użytku, pamiątek osobistych, odznak, medali…), w znacznej mierze unikatowych, prezentowanych publicznie po raz pierwszy. Warstwę ikonograficzną uzupełniają cytaty i wstęp poświęcony pojęciu Kresów. Orientację i wyszukiwanie ułatwiają trzy indeksy: nazw geograficznych, nazwisk oraz fotografów, zakładów fotograficznych i nakładców. Kilkaset zdjęć, kart pocztowych, archiwaliów i muzealiów wybranych przez autorów albumu nie pretenduje ani do obiektywnego spojrzenia, ani do pełnej opowieści o świecie Kresów. W odróżnieniu od większości publikacji albumowych poświęconych Kresom mniej jest w albumie ujęć krajobrazu, przyrody, zabytków… Ważniejsi są mieszkańcy tamtych ziem, miejsca w których żyli, przedmioty, którymi się otaczali, dokumenty, które po nich pozostały, ukazujące na zasadzie pars pro toto fragmenty kresowej rzeczywistości. Przywołując obraz nieistniejącego już świata, próbując prześliznąć się po Kresach w układzie tematycznym a nie regionalnym, oddać choć w jakimś stopniu ich klimat i ducha odwołujemy się do motywów i ujęć charakterystycznych, uniwersalnych. Ocenę, czy zamierzenie to się udało pozostawiamy krytycznym odbiorcom. Ich ocenie pozostawiamy także zawarte w albumie podpisy i opisy, zazwyczaj wykraczające poza informacje zawarte na reprodukowanej fotografii czy obiekcie. Za wytknięcie błędów, wszelkie komentarze i uwagi, uzupełnienia, być może identyfikację anonimowych postaci będziemy ogromnie wdzięczni.

26/03/2026

28 marca, sobota, godz. 14.00 – 19.00, DSH, Karowa 20
SOBOTA Z POLONIKĄ W DSH
https://www.facebook.com/events/34250818697867014

Zapraszamy do Domu Spotkań z Historią na rodzinne popołudnie pełne historii, sztuki i twórczej aktywności! Program popołudnia:

14.00–15.30
SECESJA I ART DÉCO WE LWOWIE I PACYKOWIE
Prezentacja prof. Jakuba Lewickiego, historyka architektury i sztuki, Dyrektora Instytutu Historii Sztuki UKSW. W programie opowieść o 9 pokoleniach producentów i popularyzatorów ceramiki w XIX. i XX. wieku, w tym porcelanie ze Lwowa i słynnych fajansach z Pacykowa.

14.00–15.30 oraz 17.00–18.30
WARSZTATY CERAMICZNE
Zajęcia dla dzieci w wieku 6–15 lat, poświęcone polonikom – materiałom, przedmiotom, dziełom sztuki lub miejscom związanym z Polską i Polakami (prowadzące: Irina Harasym, Katarzyna Brzostowska, Magda Gutowska).
Obowiązują zapisy
Formularz zapisów - godz. 14:00 - 15:30
https://docs.google.com/.../1FAIpQLSfhAk4ciV8pa1.../viewform
Formularz zapisów - godz. 17:00 - 18:30
https://docs.google.com/.../1FAIpQLSecVrEnUIlEW2.../viewform

17.00–18.30
ARCHITEKTURA DREWNIANA NA HUCULSZCZYŹNIE
Z prof. Małgorzatą Rozbicką i dr. Wojciechem Wółkowskim porozmawia Krzysztof Grzybowski. Spotkanie poświęcone będzie drewnianej architekturze Pokucia i Huculszczyzny, którą w latach 1924 – 1939 inwentaryzowali, opisywali i fotografowali studenci Politechniki Warszawskiej.

Uwaga:
W Księgarni DSH dostępne będą najnowsze publikacje Instytutu POLONIKA. Zapraszamy na zakupy!

Sobota, 28 marca 2026, godz. 14.00 – 19.00
Dom Spotkań z Historią, ul. Karowa 20, Warszawa

16/03/2026

18 marca, środa, 12.00 - Wydział Historii UW, 18.00 - Wydział Socjologii UW
OD WITOLDA DO ŻWIRKI. RZECZ O ŚWIĘCIANACH
https://www.facebook.com/events/925986636677891/925986640011224

Marcową prezentację Tomasz Kuba Kozłowski poświęci jednemu z najstarszych miast na Litwie, które od 1486 roku posiadało prawa miejskie. Zapisane na kartach historii podczas wojen napoleońskich, powstania listopadowego i wojny z Rosją ponurą sławą okryło się za sprawą zbrodni dokonanych przez Niemców i Litwinów w 1941 roku na Żydach i w 1942 roku na Polakach. Opowieść o Święcianach, w których m.in. urodził się jeden z najsłynniejszych polskich lotników - Franciszek Żwirko, gen. Wiktor Thommée - dowódca Armii „Łódź” i obrońca Modlina w 1939 roku czy agent wywiadu PRL - Andrzej Czechowicz ilustrowana będzie oryginalną ikonografią. Fragmenty tekstów źródłowych i wspomnień czytać będzie Katarzyna Uhma.

Zapraszamy do udziału i zachęcamy do upowszechnienia tej informacji! Wstęp wolny!

Uwaga:
Wyjątkowo, w związku z montażem nowej wystawy, prezentacje obędą się poza siedzibą DSH:
O godz. 12.00 w Sali Kolumnowej na Wydziale Historii UW, parter, Krakowskie Przedmieście 22/24
O godz. 18.00 Sala im. S. Nowaka na Wydziale Socjologii UW, parter, ul. Karowa 18

Świat Kresów
Dom Spotkań z Historią

22/02/2026

Dzień Myśli Braterskiej 2026 – Rzecz o Lajosie Mártonie, harcerstwie i Piłsudskim
W tym roku przypada 100-na rocznica ustanowienia Dnia Myśli Braterskiej (World Thinking Day) przypadającego w dniu urodzin twórcy skautingu sir Roberta Baden-Powella i jego żony Olave Baden-Powell. Idea zrodziła się podczas czwartej Światowej Konferencji Przewodniczek i Skautek, która odbyła się w ośrodku szkoleniowym skautek amerykańskich Camp Edith Macy w Nowym Jorku w 1926 roku. Z tej okazji serdeczne pozdrowienia i tradycyjne „Czuwaj!” dla wszystkich harcerek i harcerzy oraz tych, którym tradycje harcerstwa są bliskie! A ilustracją niech będzie motyw związany z polsko-węgierskim braterstwem skautowym i postacią Józefa Piłsudskiego.

W gromadzonym przeze mnie od kilkudziesięciu lat zbiorze harcerianów znajduje się zdjęcie wykonane w lipcu 1935 roku przez Jana Rysia, oficjalnego fotoreportera Jubileuszowego Zlotu Harcerstwa Polskiego w Spale. Dwaj skauci węgierscy podtrzymują pokaźnej wielkości obraz (ok. 2 m długości i ok. 1,5 szerokości). To alegoria przedstawiająca zmarłego dwa miesiące przez Zlotem patrona ZHP – Józefa Piłsudskiego, wskazującego drogę otaczającym go harcerzom. Po prawej, z paletą i pędzlem w dłoniach stoi jego twórca Lajos Márton, urodzony w 1891 roku i zmarły w 1953, jeden z czołowych artystów węgierskich w latach 20. i 30. XX wieku. Rysować zaczął już jako kilkunastolatek, jako młody człowiek został ilustratorem pism młodzieżowych i skautowych, z czasem - „nadwornym” grafikiem skautingu na Węgrzech. Po ukończeniu studiów malarskich w Budapeszcie stał się jednym z najpłodniejszych węgierskich twórców. Był grafikiem, malarzem, ilustratorem książek i czasopism, projektantem plakatów (w tym dla renomowanych agencji i firm francuskich, tworzonych w Paryżu w stylu art deco), kilkuset pocztówek (przede wszystkim o tematyce religijnej i skautowej), znaczków pocztowych. Jego freski i obrazy ołtarzowe znajdują się w blisko 40 węgierskich kościołach. Jak informuje węgierska wikipedia zachowało się ponad 8 tysięcy jego rysunków.

Wśród jego prac znajduje się co najmniej kilkanaście, jeśli nie kilkadziesiąt, rysunków przedstawiających polskich harcerzy i instruktorów. Niektóre były publikowane w albumach z jego pracami powstałymi podczas światowych Jamboree - w 1924 roku pod Kopenhagą gdzie m.in. sportretował hm Tadeusza Strumiłłę czy w 1933 roku w Gödöllő. Jego charakterystyczną postać z przyborami do rysowania pamiętali uczestnicy Zlotu w Spale. Był przyjacielem Polski, Polaków i polskiego harcerstwa. Drobnym tego dowodem jest karta świąteczna z 1936 roku z jego rysunkiem. Skaut-aniołek (w domyśle – węgierski) przynosi nam drzewko bożonarodzeniowe wyrastające prosto z serca.

Warto więc w stulecie Dnia Myśli Braterskiej wspomnieć postać Lajosa Mártona. I może warto spróbować ustalić co stało się z jego obrazem, darem Węgrów dla Polaków. Po Zlocie miał trafić do siedziby Naczelnictwa ZHP przy ul. Łazienkowskiej w Warszawie. Czy został stamtąd wyniesiony we wrześniu 1939 roku i ukryty? Czy przetrwał niemiecką agresję i okupację? Raczej nie trafił do utworzonego przez Niemców w Gdańsku archiwum Wehrmachtu, dokąd pojechały z Łazienkowskiej archiwum i biblioteka Naczelnictwa ZHP. Być może był łupem wojennym dzieląc los setek tysięcy dział sztuki zrabowanych przez Niemców i wisi gdzieś nad Łabą, Sprewą czy Renem? A być może został zniszczony w 1944 roku gdy Niemcy wyburzali i palili stolicę… Chociaż szanse ustalenia co się z nim stało wydają się znikome może warto podjąć taki wysiłek zaczynając od pierwszego kroku - nagłośnienia tej historii.

© Tomasz Kuba Kozłowski – Dom Spotkań z Historią w Warszawie, 22 lutego 2026

Ikonografia:
1. Lajos Márton przed obrazem Piłsudski z harcerzami, Spała, przed 19 lipca 1935, fot. Jan Ryś, ze zbiorów TKK
2. Strona z albumu z rysunkami Lajosa Mártona, „Jamboree 1924”, Lipsk 1925
3. Lajos Márton przed odjazdem na dworcu w Spale, lipiec 1935, fot. phm. Kazimierz Cyrus-Sobolewski, ze zbiorów TKK
4. Świąteczna karta pocztowa z rysunkiem Lajosa Mártona, 1936, ze zbiorów TKK

01/02/2026

7 lutego 2026, sobota, 16.00, DSH, Karowa 20, Warszawa
NASZE MAŁE WSPOMNIENIA – GAWĘDA O „GAWĘDZIE”
https://www.facebook.com/events/34461816336750959

Wspólnie z Fundacją dla Gawędy zapraszamy na opowieści o słynnym, reprezentacyjnym Zespole Artystycznym Związku Harcerstwa Polskiego. Ze skromnej grupy dzieci, którą w Domu Harcerza na Pradze zebrał młody instruktor wychowania artystycznego Andrzej Kieruzalski wyrósł zespół koncertujący na całym świecie. Przez 70 lat „Gawęda” dała ponad 6000 przedstawień a przez jej szeregi przewinęło się ponad 16 tysięcy osób. O barwnych dziejach zespołu opowiadać będą byli jego członkowie ilustrując spotkanie archiwalnymi zdjęciami i nagraniami. Pokażemy też film dokumentalny „Akademia druha Kieruzalskiego” w reżyserii Krzysztofa Gradowskiego z 1978 roku. Nie zabraknie oczywiście piosenek „Gawędy”!
Zapraszamy do udziału i zachęcamy do upowszechnienia tej informacji! Wstęp wolny!

Projekt plakatu: Luiza Sucharda. Fotografie – Andrzej Bogucki, wykorzystano reprodukcje okładek archiwalnych płyt.

www.facebook.com/SwiatKresow
www.facebook.com/DomSpotkanzHistoria
www.facebook.com/FundacjaDlaGawedy

29/01/2026

4 lutego 2026, środa, 17.00, Strzelce Opolskie, MiGBP
WOROCHTA – RAJ NARCIARZY https://www.facebook.com/events/26549254127994123

Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna Strzeleckiego Ośrodka Kultury zaprasza na kolejną prezentację Tomasza Kuby Kozłowskiego z Domu Spotkań z Historią w Warszawie. Autor zabierze nas tym razem w Karpaty Wschodnie, do miejscowości letniskowej w dolinie Prutu, która w latach 20. i 30. stała się jednym z najmodniejszych i najchętniej odwiedzanych ośrodków uprawiania narciarstwa. Łagodne stoki otaczające Worochtę sprawiły, że była ważnym centrum szkolenia początkujących narciarzy. Profesjonalna skocznia narciarska na Rebrowaczu umożliwiała organizację prestiżowych konkursów przyciągających elitę zawodników ze Stanisławem Marusarzem na czele. Szczególną atrakcją i wyzwaniem były zimowe wycieczki na pokryte śniegiem i lodem szczyty Czarnohory. Prezentacja ilustrowana będzie oryginalną, unikalną ikonografią z lat 20. i 30. XX wieku.

Zachęcamy do udziału w spotkaniu i upowszechnienia tej informacji!

4 lutego 2026, środa, godz. 17.00
Strzelce Opolskie, ul. Marka Prawego 21
Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna

www.facebook.com/MiGBP
www.facebook.com/SwiatKresow

28/01/2026

3 lutego 2026, wtorek, 18.00, Gliwice, Kościuszki 17, MBP
CUDEM OCALONE. LWOWSKIE SKARBY I CYMELIA W ADELSDORFIE
https://www.facebook.com/events/2119115265571758

Miejska Biblioteka Publiczna w Gliwicach oraz Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich zapraszają na prezentację Tomasza Kuby Kozłowskiego z Domu Spotkań z Historią w Warszawie. W sierpniu 1945 roku, ekspedycja warszawskich i krakowskich bibliotekarzy odnalazła w Zagrodnie na Dolnym Śląsku cymelia pochodzące z Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie i Biblioteki Baworowskich. W stajni, oborze i budynku mieszkalnym w majątku rodziny von Pfeil znajdowały się m.in. rękopisy „Pana Tadeusza”, „Zemsty”, „Potopu”, „Chłopów”. Opowieść o niezwykłej historii działań prof. Mieczysława Gębarowicza i jego zespołu we Lwowie oraz wywiezieniu, kradzieży przez Niemców, ukryciu i uratowaniu najcenniejszych skarbów polskiej literatury i kultury ilustrowana będzie oryginalną ikonografią.

Zapraszamy do udziału i zachęcamy do upowszechnienia tej informacji! Wstęp wolny!

www.facebook.com/SwiatKresow
www.facebook.com/MBPGliwice
https://biblioteka.gliwice.pl/

16/01/2026

21 stycznia, środa, 12.00 i 18.00, DSH, ul. Karowa 20
ŻABIE – SERCE HUCULSZCZYZNY
https://www.facebook.com/events/1579432379926995/1579432393260327

Zapraszamy na historyczną wyprawę do Żabiego (obecnie Wierchowiny) nad Czarnym Czeremoszem. Położone u podnóża pasma Czarnohory, opiewane w „Karpackich góralach” przez Józefa Korzeniowskiego, fotografowane przez Juliusza Dutkiewicza, Mikołaja Seńkowskiego i Henryka Poddębskiego, sfilmowane przez Jana Nowinę-Przybylskiego w „Przybłędzie” było prawdziwym sercem Huculszczyzny. To tu w 1938 roku otwarto imponujące Muzeum Huculskie. Opowieść o jednej z największych wsi II Rzeczypospolitej, słynnych wójtach Żabiego, starej Hucułce z fajką czy urodziwej „Paryżance Karpat” ilustrowana będzie unikatową, oryginalną ikonografią. Fragmenty tekstów czytać będzie Katarzyna Uhma.

Zapraszamy do udziału i zachęcamy do upowszechnienia tej informacji! Wstęp wolny!

Świat Kresów
Dom Spotkań z Historią

16/01/2026

19 stycznia, 11.00, Klub Kultury Seniora, Gocław, Pawlikowskiego 2
JORDAN NA KRESACH …I W WARSZAWIE

Klub Kultury Seniora i Dom Spotkań z Historią w Warszawie zapraszają na prezentację Tomasza Kuby Kozłowskiego z cyklu „Kresy dalekie i bliskie”. Tym razem będzie to opowieść o szczególnym święcie obchodzonym w kościołach wschodnich – prawosławnym i greckokatolickim. Bogate tradycje i barwne zwyczaje związane z obrzędem święcenia wody ożyją dzięki archiwalnym fotografiom i oryginalnej ikonografii z końca XIX i początku XX wieku, w tym zwłaszcza dzięki obrazom Axentowicza, Jarockiego, Olpińskiego, Pautscha, Pstraka, Zygmuntowicza, Zaleskiego… Obok wspomnień i relacji dotyczących święta Jordanu na Ukrainie i Białorusi pojawi się także wątek warszawskich obchodów Jordanu w XIX i XXI wieku…

Zapraszamy do udziału w spotkaniu i zachęcamy do upowszechnienia tej informacji!

www.facebook.com/klubkulturyseniora
www.facebook.com/SwiatKresow
www.facebook.com/DomSpotkanzHistoria

14/01/2026

15 stycznia 2026, godz. 18.00, Białystok, Galeria Sleńdzińskich
ZIMA NA WILEŃSZCZYŹNIE - od kuligów do biegów, skoków i ślizgowców https://www.facebook.com/events/3407482436096937

Galeria Sleńdzińskich w Białymstoku zaprasza na kolejną prezentację Tomasza Kuby Kozłowskiego z Domu Spotkań z Historią w Warszawie. Bohaterem tej opowieści będzie Wilno i Wileńszczyzna. Poza Karpatami Wschodnimi to właśnie w tym regionie Kresów w latach 20. i 30. XX wieku intensywnie promowano narciarstwo i sporty zimowe. Pofałdowany teren sprzyjał uprawianiu narciarstwa nizinnego i organizacji biegów narciarskich. Narocz - największe jezioro II RP - była z kolei ośrodkiem uprawiania żeglarstwa lodowego na bojerach. Szczególne zasługi w popularyzacji zimowych wycieczek miał akademicki Wileński Klub Włóczęgów. W drugiej połowie lat 30. amatorów biegania na nartach przyciągały zimowe marsze z Zułowa do Wilna upamiętniające postać Józefa Piłsudskiego.

Spotkanie odbywa się w ramach stałego cyklu wydarzeń – Czwartki u Sleńdzińskich. Zapraszamy do udziału w spotkaniu i zachęcamy do upowszechnienia tej informacji! Wstęp wolny!

15 stycznia 2026, czwartek, godz. 18.00
Białystok, Rynek Kościuszki 4, Galeria Sleńdzińskich

11/01/2026

14 stycznia, środa, 18.00, DSH, Karowa 20
KINO KRESOWE - OJCZYZNA MYŚLI MOJEJ (2008, 50 min.)
Reż. Iouri Goroulev, 2008, 50 min.
https://www.facebook.com/events/1419196666213016

Zapraszamy na film białoruskiego reżysera, autora licznych dokumentów poświęconych Polakom i polskiemu dziedzictwu na Białorusi. To nagradzana na festiwalach, poruszająca opowieść o jednym z najpiękniejszych dworów dawnej Rzeczypospolitej. Na mickiewiczowskiej Nowogródczyźnie, w Worończy stała modrzewiowa siedziba wojewody Niesiołowskiego, uwiecznionego w „Panu Tadeuszu” przez Adama Mickiewicza. Obraz przywraca pamięć o ostatnich właścicielach dworu – Lubańskich i Czarnowskich, zamordowanych w 1943 roku przez sowieckich partyzantów oraz jedynym pozostałym przy życiu, niewidomym Antonim Czarnowskim, którym po wojnie zaopiekowała się Białorusinka Waciula.
Zapraszamy do udziału i zachęcamy do upowszechnienia tej informacji! Wstęp wolny!

www.facebook.com/SwiatKresow
www.facebook.com/DomSpotkanzHistoria

05/01/2026

9 stycznia 2026, piątek 18.00, DSH, Karowa 20
ZNANE MELODIE – NIEZNANE TEKSTY
KOLĘDOWANIE Z CHÓREM ALLEGREZZA DEL CANTO
https://www.facebook.com/events/3375183005989521

W przełomowych, dramatycznych okresach wojen i napięć w XX wieku powstawały aktualne wówczas teksty śpiewane na melodie popularnych kolęd. Tak rodziły się m.in. kolędy legionowe pisane w latach 1914-1916, okupacyjne i tułacze śpiewane podczas II wojny światowej czy solidarnościowe w latach 80. XX wieku. Na wspólne śpiewanie wraz z chórem Allegrezza del Canto tych zapomnianych i nieznanych szerzej kolęd zapraszamy do Domu Spotkań z Historią. Poszczególnym utworom towarzyszyć będą komentarze historyczne.
Prowadzenie: Tomasz Kuba Kozłowski i Katarzyna Uhma
Świat Kresów
Dom Spotkań z Historią

Adres

Warszawska Inicjatywa Kresowa/Dom Spotkań Z Historią, Ul Zielna 39
Warsaw
00-108

Strona Internetowa

http://www.dsh.waw.pl/, http://www.polskieradio.pl/39/284/Artykul/312964,Panorama-Kresow-Rzeczpospolitej

Ostrzeżenia

Bądź na bieżąco i daj nam wysłać e-mail, gdy Świat Kresów umieści wiadomości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu i możesz zrezygnować z subskrypcji w dowolnym momencie.

Skontaktuj Się Z Firmę

Wyślij wiadomość do Świat Kresów:

Skróty

Chcesz aby twoja firma była na górze listy Muzeum w Warsaw?

Udostępnij

Kategoria

Muzeum społeczności