16/09/2026
➡️„Boże spraw, abym o Nich nie zapomniał!” – woła pomnik odsłonięty 1️⃣6️⃣ września 1990 r. poświęcony pomordowanym w Katyniu i innych miejscach kaźni żołnierzom Wojska Polskiego🇵🇱 z ziemi wareckiej.
▪️Znajdujący się przy wejściu na warecki "stary" cmentarz (od ul. Cmentarnej) pomnik, przypomina o tragicznych losach tysięcy polskich żołnierzy, którzy w kwietniu 1940 r. zostali brutalnie zamordowani. Wśród nich znalazło się również kilku mieszkańców ziemi wareckiej.
▪️Były różne pomysły na formę pomnika. Za przygotowanie koncepcji odpowiadali członkowie koła ZBOWiD w Warce – Józef Ruszkowski ps. Florian, w trakcie II wojny światowej komendant Ośrodka IV Armii Krajowej w Warce oraz Edward Grzelewski ps. Blondyn.
▪️Wśród propozycji znalazł się pojedynczy krzyż✝️ z napisem „Katyń”, przy którym miały zostać ułożone kamienie, a także symboliczna urna z ziemią z Katynia, opleciona drutem kolczastym. Inna koncepcja zakładała potrójny krzyż zwieńczony daszkiem. Jego poziome belki miały być oplecione drutem kolczastym, a na pionowych planowano wyryć nazwy miejscowości, w których znajdowały się obozy dla polskich oficerów: Ostaszków, Kozielsk i Starobielsk. To właśnie z tych obozów byli oni następnie wywożeni na miejsca kaźni.
▪️W obu projektach przewidziano również tablicę epitafijną, którą planowano umieścić bezpośrednio na krzyżu. Ostateczny projekt pomnika wybrano przy wsparciu i po konsultacjach z prof. Stanisławem Słoniną – rzeźbiarzem i wykładowcą Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.
▪️Jutro - 1️⃣7️⃣ września, będziemy obchodzili kolejną rocznicę sowieckiej agresji na Polskę. Mijając warecki pomnik, warto pamiętać, że stojący na nim krzyż przypomina o wydarzeniach, których początek sięga właśnie 1️⃣7️⃣ września 1939 r. To tego dnia Armia Czerwona wkroczyła na terytorium Polski🇵🇱. Polska, od kilkunastu dni walcząca⚔️ z niemieckim najeźdźcą, została zaatakowana od wschodu.
▪️Sowiecka agresja oznaczała dla wielu polskich żołnierzy niewolę, a dla ludności cywilnej represje, deportacje i utratę rodzinnych domów. Tysiące P***ków zostało przesiedlonych w głąb Rosji, inni – tak jak polscy oficerowie – zostali zamordowani.
❗️Pamiętajmy o ludziach, których los naznaczyła sowiecka agresja – o tych, którzy trafili do niewoli i na zesłanie, oraz tych, którzy już nigdy nie wrócili do swoich domów i rodzin.
📸:
📍Pomnik Katyński w Warce, 2026, fot. Ł. Gajda, archiwum Muzeum im. K. Pułaskiego
📍Uroczystość odsłonięcia Pomnika Katyńskiego w Warce, fotografia, 16.09.1990, sygn. REG/130/05, [w:] "Pomnik Katyński w Warce", spuścizna J. Ruszkowskiego, archiwum Muzeum im. K. Pułaskiego
