01/06/2026
ŻÓŁTY
W czerwcu „Kolorem miesiąca” zostaje żółty! Poznajcie fascynującą historię tej barwy w malarstwie.
Żółty to subtraktywna barwa podstawowa, która na kole barw dopełnia niebieski. Zakres światła żółtego ma długość fali od 565 do 590 nm. Co ciekawe, ludzkie oko postrzega jako żółte również światło powstałe z nałożenia się fali czerwonej i zielonej.
W malarstwie, ze względu na właściwości pigmentów, za kolor dopełniający żółć uznaje się purpurę. Malarze sztalugowi mają do dyspozycji bogatą paletę: od żółcieni kadmowej, bizmutowo-wanadowej i cynkowej, przez neapolitańską, chromową i strontową, aż po odmiany żółci Hansa, aureolinę, aurypigment, żółcień indyjską oraz historyczną żółcień cynowo-ołowiową (typ I i II). Do tej grupy zaliczamy także naturalne ziemie: ochrę jasną, złocistą oraz żółty tlenek żelazowy. Żółty może być tonem ciepłym (kolor o odcieniu lekko czerwonawym, nazywamy żółty słoneczny) lub zimnym (ton o odcieniu lekko zielonkawym nazywanym często żółty cytrynowy).
Żółty to kolor pełen sprzeczności. Z jednej strony symbolizuje radość i boskie światło, z drugiej -zdradę i szaleństwo. Jak ewoluował na paletach wielkich mistrzów?
To jedna z najstarszych barw używanych przez człowieka. Już 17 tysięcy lat temu nasi przodkowie wykorzystywali żółtą ochrę (naturalną glinkę), by uwieczniać zwierzęta na ścianach jaskini Lascaux. W starożytnym Egipcie żółć utożsamiano ze złotem i nieśmiertelnością – wierzono, że to właśnie z niej zbudowane są kości bogów.
W sztuce żółty często zastępował złoto, zwłaszcza w malarstwie ściennym, witrażach czy ręcznie przepisywanych kodeksach (np. w nimbach świętych). W renesansie podejście się zmieniło – zaczęto przedstawiać złote przedmioty za pomocą "prawdziwych" kolorów, gdyż samo złoto przestano traktować jako barwę.
Mimo że teolodzy przypisywali żółci wartości pozytywne, od XII wieku zaczęto wiązać ją z fałszem. To dlatego Judasz w malarstwie niemal zawsze nosi żółte szaty. Z czasem kolor ten stał się symbolem wrogości i wykluczenia – w renesansowych Włoszech musiał być noszony przez kurtyzany, a później stał się narzędziem stygmatyzacji Żydów (co tragicznie wykorzystali hitlerowcy, wprowadzając żółtą gwiazdę Dawida). Nawet w XIX-wiecznych Stanach Zjednoczonych pasiasty, czarno-żółty strój skazańca miał symbolizować społeczne potępienie. Dopiero po II wojnie światowej w kręgu cywilizacji zachodniej te negatywne konotacje zaczęły tracić na sile.
Współcześnie psycholodzy uważają, że żółty kolor stymuluje pracę układu nerwowego, poprawia pamięć i wyostrza zmysły, przez co jest odpowiedni do stosowania w miejscu pracy. Kojarzony z lewą półkulą mózgową aktywizuje nasz potencjał intelektualny. Kolor żółty zachęca też do rozmowy. Często stosuje się go we wnętrzach sal konferencyjnych, gdyż pobudza do kreatywnych spotkań i działań. Żeby jednak zbyt daleko nie szukać warto wiedzieć, że żółte samoprzylepne karteczki nie bez powodu są żółte.
Żółty kolor jest też używany przez wielu reżyserów, jako środek wyrazu opowiadający historię. W swoich filmach Roman Polański do budowania nastroju wykorzystuje właśnie kolor żółty. Stosuje wiele jego złamanych odcieni, takich jak złotożółty – dobry, jaskrawożółty rozjaśniony do pastelu – archetyp niewinności, czy też bladożółty – oznaczający zdradę bądź oszustwo. Całkowicie pomija odcienie symbolizujące pogodne i pozytywne znaczenie koloru żółtego. Reżyser w Dziecku Rosemary stosuje odcień pastelowy. Bohaterka w filmie nosi i otaczana jest kolorem żółtym w wielu odmianach i kombinacjach. Śpi na żółtych prześcieradłach, używa żółtych przyrządów kuchennych, takie też są zasłony w oknach jej mieszkania. Pakuje żółtą sukienkę do szpitala, co sygnalizuje nam jej otwartość, szczęście i niewinność, ale zarazem budzi niepokój przed tym, co ma nastąpić.
Dziś żółty to kolor optymizmu i energii, ale jak widać jego historia jest o wiele bardziej barwna (i czasem toksyczna!). W nadchodzących tygodniach czerwca dowiemy się więcej o najważniejszych żółtych pigmentach.
Żródła: wikipedia.pl, niezlasztuka.net, salesbook.com, learningfromhollywood.pl, quarelli.com
