01/09/2026
Dziś mija 7️⃣5️⃣ rocznica otwarcia ruchu na naszej linii!
🚂 1 września 1951 miało miejsce oficjalnie otwarcie ruchu pasażerskiego i towarowego na nowo wybudowanej wąskotorowej linii kolejowej o rozstawie 750mm, która połączyła Starachowice z Iłżą.
Ten liczący 20 km szlak został włączony do sieci kolejowej PKP jako Starachowicka Kolej Dojazdowa (linia nr 2012).
Ww. data nie była więc tylko początkiem kolejnej linii na kolejowej mapie Polski. Dla mieszkańców Starachowic, Iłży i miejscowości położonych wzdłuż trasy oznaczał nowe możliwości codziennego podróżowania, pracy i nauki. Szczególnie dla mieszkańców Iłży kolej była oknem na świat - po niespełna godzinnej podróży mogli przesiąść się na starachowickim dworcu do kursujących po torze normalnym pociągów regionalnych i dalekobieżnych, a w pewnych okresach także i międzynarodowych.
Przede wszystkim jednak podstawową rolą wąskotorówki było zapewnienie dowozu pracowników do starachowickich zakładów przemysłowych, głównie Fabryki Samochodów Ciężarowych. W przeciwnym kierunku realizowano transport osób zatrudnionych przy pracach leśnych i w kopalniach rud żelaza rozsianych na terenie Puszczy Iłżeckiej.
Równolegle, uruchamiano także pociągi towarowe, początkowo transportujące głównie rudę żelaza z kopalni Henryk – Szyb Główny, Henryk - Sztolnia i Zębiec oraz drewno ze składów w Lipiu, Łaziskach, Lubieni i Marculach. Z czasem zakres dóbr transportowanych do Starachowic rozszerzył się o wapno z wapienników iłżeckich, zboże i inne ziemiopłody, a nawet mleko. Na skład towarowy w Iłży natomiast dowożono węgiel i wszelkie materiały budowlane.
Dziś, 75 lat później, wspominamy ludzi, którzy ta kolej budowali, prowadzili jej pociągi, pracowali na stacjach i utrzymywali torowisko – oraz tysiące pasażerów, dla których charakterystyczny dźwięk wąskotorowego pociągu był przez dziesięciolecia częścią codziennego życia.
Kwerenda materiałów historycznych pozwoliła ustalić kilka ciekawych faktów nt. powstania i pierwszych lat działalności naszej linii, jak m.in. :
👉 Inicjatorem postania linii był Eugeniusz Iwańczyk-Wiślicz, wojewoda kielecki w latach 1945-1949.
👉 Prace budowane ruszyły w 1947 r. zapoczątkowane przez Wojewódzki Związek Samorządowy w Kielcach, który na ten cel zaciągnął pożyczkę w kwocie 20 mln zł.
👉 Ministerstwo Komunikacji udostępniło tabor pomocniczy na potrzeby realizacji budowy.
👉 Ministra Pracy i Opieki Społecznej udzieliło kredytów ma sfinansowanie części robocizny.
👉 Budowę linii rozpoczęto od strony Starachowic (ówcześnie Wierzbnika).
👉 28 lipca 1948 r. Rada Państwa wydała dekret powołujący do życia przedsiębiorstwo „Polskie Koleje Państwowe". Skutkiem tego aktu prawnego było przekazanie placu budowy przez Kielecki Wojewódzki Związek Samorządowy do PKP - Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Lublinie. Było to podyktowane koniecznością przystosowania nowo budowanej linii do wymogów PKP, jako kolei użytku publicznego.
👉 W październiku 1948 r. nastąpiło ukończenie prac ziemnych. Pierwotnie zakładany termin ukończenia budowy nie został utrzymany z uwagi na opóźnienia w dostarczeniu przez PKP nawierzchni torowej. Nie było to niczym nadzwyczajnym w tym okresie - kraj podnoszący się ze zniszczeń wojennych cierpiał na chroniczny niedobór materiałów. Wg naszych ustaleń dostarczono szyny używane, w tym wycofane z linii normalnotorowych. Część z tych szyn jest eksploatowana do tej pory - najstarsza szyna na linii pochodzi z 1876 r.
👉 Równolegle,rozpoczęto prace ziemne na kilkukilometrowym odcinku z Iłży w kierunku Solca. Niestety, roboty te zostały wstrzymane i do nich już nie powrócono.
👉 W ramach zrealizowanych prac wybudowano ponad 20 km linii kolejowej, z czego 14 km zbudowano od podstaw. Na odcinku ok. 7 km wykorzystano już istniejącą infrastrukturę kolei leśnej wybudowanej w okresie międzywojennym przez Towarzystwo Starachowickich Zakładów Górniczych.
👉 Stacja początkowa linii - Starachowice Wschodnie Wąskotorowe pierwotnie zlokalizowana była opodal dworca Starachowice Wschodnie na linii normalnotorowej nr 25.
👉 W rozkładzie letnim na rok 1951 przewidziano uruchomienie czterech par pociągów, zaś w rozkładzie na sezon zimowy zwiększono liczbę par do pięciu.
👉 W początkowym okresie eksploatacji, z uwagi na braki taboru pasażerskiego, przewóz osób odbywał się w zaimprowizowanych do tego celu wagonach towarowych tzw. Towosach. Doniesienia prasowe informatyzują o skargach pasażerów na niewystraszające oświetlenie oraz brak ogrzewania w tych wagonach.
🚂 75 lat temu kolej połączyła Starachowice i Iłżę. Dziś naszym zadaniem jest zachować pamięć o tej historii i zrobić wszystko, aby stalowy szlak nadal funkcjonował. Liczymy, że dzięki działaniom zarządcy naszej infrastruktury - Powiat Starachowicki, w najbliższym czasie możliwe będzie przywrócenie ruchu pociągów na całej trasie ze Starachowic do Iłży.
