19/09/2026
Z muzealnej szuflady...
W zbiorach Muzeum Diecezjalnego znajdują się cenne historyczne kopie dwóch dzieł Rafaela. Obrazy stanowią znakomite przykłady obecności i recepcji wielkiego malarstwa włoskiego na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej. Dzieła Rafaela były chętnie kopiowane na zlecenie polskich arystokratów podczas ich podróży do Italii. Inny niż dziś stosunek do kopii malarskiej sprawiał, że były one dziełami malarzy nie tylko drugorzędnych, lecz także wybitnych.
Pierwszy z obrazów powtarza kompozycję namalowaną przez Rafaela i jego uczniów „Madonna dell’ Impannata” (Madonna z oknem przesłoniętym tkaniną), powstałą w latach 1513-1514 na zlecenie florenckiego kupca i bankiera Bindo Aldoviti. Oryginał na co dzień przechowywany jest w Galerii Palatyńskiej w Palazzo Pitti we Florencji.
Sandomierski obraz był pierwotnie przeznaczony do galerii pałacowej. Do muzeum został przekazany w 1936 r. Kolejne przykłady kopii tego dzieła znajdują się w bazylice Grobu Bożego w Miechowie oraz w kościele św. Piotra w Lublinie.
Kompozycja przedstawia proste wnętrze ozdobione widoczną po lewej zasłoną oraz namalowanym w tle oknem „impannata”, czyli oknem zasłoniętym tkaniną, do którego odnosi się tytuł obrazu. Okno rozjaśnia wnętrze i wraz z zasłoną stanowi jedyną aluzję do miejsca, w którym artysta umieścił scenę. We wnętrzu ukazana została Matka Boska z Dzieciątkiem i małym św. Janem Chrzcicielem oraz świętymi niewiastami. Starsza z nich, ukazana w klęczącej pozie bywa odczytywana zarówno jako św. Elżbieta, matka Jana Chrzciciela albo św. Anna, matka Maryi. Pochylająca się nad nią z czułością młodsza kobieta jest odczytywana jako św. Katarzyna Aleksandryjska lub św. Maria Magdalena, której zleceniodawca dzieła Rafaela Bindo Aldoviti był szczególnie oddany.
Kolejnym przykładem recepcji dzieł Rafaela w zbiorach Muzeum Diecezjalnego jest obraz „Madonna del Passeggio” (Madonna podczas spaceru) przedstawiający Świętą Rodzinę, która w drodze z Egiptu spotyka św. Jana Chrzciciela. Obraz namalowany przez Rafaela i uczniów w latach 1516-1518 znajduje się w Narodowej Galerii w Edynburgu (wersja dzieła również w Neapolu). Rafael osiągnął mistrzostwo w przedstawianiu Madonny z Dzieciątkiem. Kompozycję ukazaną na tle doskonałego pejzażu charakteryzuje naturalność sceny, która złagodzona jest miękkim światłocieniowym modelunkiem. Sandomierski obraz został przywieziony w1785 r. z Rzymu do Galerii królewskiej. Następnie został zakupiony na licytacji przez prywatnego kolekcjonera. W zbiorach muzeum znajduje się od 1936 r. (US)
