21/10/2025
Dzisiaj, 21.10.2025 rozpoczyna się w Krakowie IV kongres Rzeźba w przestrzeni publicznej. Poniewą nie mogę tam przybyć, wysłałem do organizatorów list. Ale nie wierzę, żeby ktoś go na forum przeczytał. Dołączam jego treść: Dzień dobry!
Ponieważ bardzo chciałbym być na spotkaniu i zabrać głos, a obowiązki nie pozwalają mi na przyjazd, przesyłam ten list, ze słabą nadzieją że będzie publicznie na forum odczytany.
Nazywam się Piotr Bies, jestem rzeźbiarzem, jednym z wielu egzystujących gdzieś na pobrzeżach Wielkiej Sztuki. Ale na potrzeby tego spotkania, które niestety odbywa się w dosyć nieprzyzwoitej porze, to znaczy wtedy kiedy sporo ludzi zainteresowanych tematyką pracuje, tak jak ja na etacie, obliczyłem, że moje rzeźby stoją w publicznych miejscach miast i wsi w 14. krajach Europy, a także w Nowej Zelandii. Najbardziej cenię sobie to, iż kilka moich prac z kamienia (głównie w tym materiale pracuję) ustawionych jest w maleńkich wsiach na ukraińskim Zakarpaciu stanowiąc wyraźny i nie rzadko jedyny akcent artystyczny w tych miejscowościach, złączonych ideą szlaku kultury.
Artysta który decyduje się ustawić swoją pracę w miejscu publicznym powinien liczyć się z szeroko pojętym odbiorcą, ponieważ praca ta nie jest eksponowana w odizolowanej ścianami galerii sztuki, do której wchodzą tylko ci, którzy tam chcą wejść. Kontakt z jego sztuką mają wszyscy. Również ci o których często z pogardą mówi „wysublimowana” (proszę zwrócić uwagę na cudzysłów), elita.
W dużym uproszczeniu można wskazać dwa skrajne przykłady sztuki w miejscu publicznym, które zrealizowane zostały w naszym kraju w ostatnim czasie. To „Niebo nad Kielcami” i „Bachantka” przed szpitalem w Zielonej Górze. Pierwszy przykład to kawał chromowanej stali wmurowany w chodnik, drugi to figura z brązu przedstawiająca pielęgniarkę. „Niebo” to tzw instalacja artystyczna która wzbudziła kontrowersje głównie ze względu na jej cenę, a które to „dzieło” w żaden sposób krytycznie ocenić nie można posiłkując się klasycznym pojęciem piękna i zdrowym rozsądkiem który tutaj by się naprawdę przydał, bo jakże opisywać zwykłe lustro. Owa pielęgniarka to tradycyjna rzeźba, ale odrażająco brzydka i w złym guście, która ma prawo się po prostu nie podobać. Problem rzeźby o, mówiąc w uproszczeniu, tak zwanym klasycznym wyglądzie jest w Polsce dosyć powszechny, gdyż mamy mnóstwo realizacji przedstawiających św. Jana Pawła II, które należałoby po prostu usunąć. Szpecą one miejsca publiczne ale nikt nie ośmieli się je ruszyć z wiadomych względów.
Pojęciem niezwykle ważnym jest ranga artysty. Otóż cokolwiek by nie zrobił ktoś kto ową rangę, słusznie czy nie słusznie posiada, rzecz nie podlega dyskusji, a już szczególnie ze strony tzw. zwykłego człowieka. Przykładem może być warszawskie j**o, będące wielkim jajem i niczym więcej, a także mniej znane przedstawienie, kupa kamieni związana pasem transportowym, już od kilku lat stojąca przed Muzeum Hasiora w Zakopanem, co jest drwiną z wielkiego artysty i dowodem na bezradność estetyczną kierownictwa i kuratorów Muzeum.
Innym ważnym aspektem sztuki i kultury na który należy zwrócić uwagę, jest jej uwikłanie w politykę, w zasadzie przejęcie przez polityków czyniących ze sztuki sprawne narzędzie do realizacji swoich celów. Oczywiście możemy powiedzieć, że tak było zawsze, że zwrócę uwagę na słynny Sztandar z Ur. Ale dziś szczególnie widzimy, że sztuka może nie tyle jest narzędziem propagandy, ale demonstracją władzy, pokazaniem – kto tu rządzi. Dowodem na to, w kraju w którym w ostatnich kilkudziesięciu latach mamy kilkoro noblistów w dziedzinie literatury (literatura również jest sztuką) jest przyznanie ministerialnego stypendium absolutnemu grafomanowi z dość mocno powikłaną psychiką którego nazwisko wszyscy chyba znamy. A przejęcie warszawskiej Zachęty potraktowanej jako bastion który należy zdobyć, przez bodaj najgorszego ministra Kultury w dziejach tej instytucji z performance polegającym na wylizywani schodów przez jakiś młodzieżowy aktyw, by w ten sposób, nader symbolicznie „wyczyścić” tę zacną instytucję z wszelkich śladów przeszłości było zaprzeczeniem ciągłości kultury czyli czymś, co po prostu nie da się zrobić. Bo zawsze wróci, gdyż istota sztuki, czyli sens i piękno zawsze istnieć będzie.
Na koniec pozwolę sobie przytoczyć fragment wypowiedzi Witolda Lutosławskiego, wygłoszony na Kongresie Kultury Polskiej 12. grudnia 1981 r tak brutalnie przerwanym wprowadzeniem Stanu Wojennego: Najwyższym celem sztuki jest piękno, tak jak najwyższym celem nauki jest prawda. (…) w sztuce spotykamy się nieuchronnie z zagadnieniem prawdy. (…) Talent nie jest własnością tego który został nim obdarzony. (…) Jest z pewnością darem, przywilejem, ale przywilej ten jest połączony z rozlicznymi obowiązkami. Artysta (…) zdaje sobie sprawę, że to czego mają od niego oczekiwać odbiorcy, to właśnie jego wewnętrzna prawda. (…) Jeśli talent zostaje użyty do obcych sztuce celów, to postępowanie takie winno być uważane za sprzeniewierzenie (…) Aby w dziele sztuki doszła do głosu prawda artysty, musi on posiadać odpowiednie kwalifikacje moralne.
Koniec i bomba, kto nie słuchał, ten trąba!
Rzeźbiarz, dr sztuk pięknych Piotr Bies
