Historia Muzeum
Mimo tysiącletniej historii Przemyśl nie miał dotychczas stałej ekspozycji związanej ze swoją złożoną, bogatą historią. W dniu 23 maja 2005 roku zostało otwarte Muzeum Historii Miasta Przemyśla mieszczące się w dwóch zabytkowych kamienicach: Rynek 9 i Serbańska 7. Obiekty te, należące do Muzeum, odrestaurowano w latach 2001-2004 ze środków Urzędu Marszałka Województwa Podkarpackie
go i budżetu państwa. Pracownicy z ogromną starannością przygotowali atrakcyjne, stałe wystawy w kamienicy Rynek 9, na których znalazło się ponad dwa tysiące unikalnych eksponatów świadczących o burzliwych dziejach miasta. W tym celu zakupiono nowoczesny sprzęt muzealny, a setki przedmiotów zakonserwowano przywracając im dawną świetność. W budynku tym na powrót odtworzono zabytkowe podcienia i odkopano szesnastowieczne piwnice. Na pierwszym piętrze urządzono ekspozycję wnętrz mieszczańskich z dziewiętnastego i początku dwudziestego wieku oraz atelier najsłynniejszego fotografa przemyskiego B.Hennera. Na drugim piętrze wystawa archeologiczna i historyczna obrazują dzieje Przemyśla od wczesnego średniowiecza aż do 1945 roku. Natomiast w kamienicy Serbańska 9 znajdują się pracownie i magazyny Muzeum. Podwórko między kamienicami zostało zadaszone, ustawiono tam stoliki kawiarni, a w okresie letnim stanowi ono ulubione miejsce spotkań przemyslan. Muzeum to przyjazne jest wszystkim, posiada bowiem niezbedne urządzenia dla niepełnosprawnych. Tak więc po raz pierwszy w historii Przemyśla powstało Muzeum, w którym poprzez dzieje miasta możemy poznać część dziejów Rzeczypospolitej. Zapewne wielu zwiedzających ze wzruszeniem odnajdzie tu cząstkę rodzinnej historii. Trzeba też wiedzieć, że w tym Muzeum organizowane są wystawy czasowe, koncerty, literackie spotkania "Przy świecach" w salonie, zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży, konferencje naukowe. Otwiera ono gościnne podwoje dla wszystkich. Każdy może spędzić w nim czas pożytecznie i atrakcyjnie. Olbromski, "W Przemyślu kiedyś...", Przemyśl 2006
Historia Kamienic Rynek 9 i Serbańska 7
rynek09.jpgPierwsze wzmianki o Kamienicy, w której znajduje się Muzeum Historii Miasta Przemyśla można odnaleźć w księgach miejskich, gdzie jako właściciele figurują Mikołaj i Anna Karwatowie, do których dom należał co najmniej od początku XVI stulecia. Przypuszczalnie to oni wybudowali już w pełni wykształcony typ kamienicy mieszczańskiej z wydzielonym pomieszczeniem reprezentacyjnym, tzw. wielką izbą. Lata świetności Kamienicy przypadają na przełom XV i XVII wieku i związane są z rodziną przemyskich mieszczan Brzyków, od nazwiska których budynek nazwano "Kamienicą Brzykowską". Brzykowie byli rodem licznym i bogatym, mieli w swoim posiadaniu także inne kamieniczki, oprócz mieszczącej obecnie Muzeum Kamienicy pod numerem 9 w Rynku, także przyległe: "ósemkę" i "dziewiątkę". Brzykowie imali się różnych zawodów m.in. kupiectwa i rzemiosła. Byli ludźmi spokojnymi, trzymającymi się z daleka od bujnego życia mieszczan. Z całego rodu Brzyków warto wyróżnić Jana - kupca bławatnego. To on rozbudował Kamienicę i nadał jej charakter renesansowej kamienicy mieszczańskiej z podcieniem i attyką. W 1608 roku architekt Galeazzo Appiani i murator Melchior Przychylny ocenili wartość murów kamienicy na 6 333 złotych polskich i 24 grosze. Z obszernego aktu wynika, iż budynek był piętrowy, podpiwniczony i posiadał podcień. Piwnice rozciągały się pod kuchnią, izbą dolną, sienią i podcieniem. Na parterze był "sklep wielki", tj. pomieszczenie sklepione, w którym odbywał się handel. Z izby dolnej wiodło dojście na "kurek", tzn. antresolę na sklepieniu sionki. Było to pomieszczenie mieszkalne. Na piętrze znajdowały się m.in.: izba "na przedzie", komnaty, komórki, szafa tranzytowa (rodzaj przejścia) przed "zadnia izbą", izba wielka nad wielką izbą dolną, ganek i "sklep na górze podle schodów". Na dziedzińcu był browar i łazienka (rodzaj pomieszczenia higienicznego). W browarze warzono piwo. Na podwórzu znajdowała się też stajnia, gdyż kupiec do swojej działalności handlowej potrzebował konia. rynek12.jpg
Po śmierci Jana Brzyka, a było to przed rokiem 1608, Kamienica zaczęła podupadać. Wdowa po Janie wyszła powtórnie za mąż. Wkrótce budynek miał już kilku właścicieli i lokatorów, ale zawsze zamieszkiwali w nim ludzie znaczący w mieście. Z nazwiska byli to m.in.: rajca Marcin Zając, medyk Stanisław Stramszewicz, aptekarz Krzysztof Milkiewicz czy krawiec Marcin. W XVIII w. właścicielką Kamienicy była już siostra Ludwika Silicka z przemyskiego konwentu Dominikanek. Po rozbiorach Kamienica dostała się w ręce Żydów, którzy prowadzili w niej szynk. Na początku XX wieku losy Kamienicy związane są z rodziną Bystrzyckich. Michał Bystrzycki - właściciel tartaku, jeden z najbogatszych ludzi w mieście kupił budynek od Żydów i ofiarował swojemu synowi Tadeuszowi w prezencie ślubnym. Tadeusz Bystrzycki przeprowadził remont Kamienicy i wybudował nowy dom przy sąsiadującej z Rynkiem 9 posesji Serbańska 7. Obie kamienice były ze sobą połączone. Na Serbańskiej mieściły się biura Książnicy Naukowej - uznanego wydawnictwa i księgarni, których właścicielem był Tadeusz Bystrzycki. Bystrzyccy mieszkali w Kamienicy od strony Rynku na pierwszym piętrze. Na parterze mieściły się sklepy: Księgarnia Bystrzyckiego, sklep żelazny Robliczka oraz skład materiałów piśmiennych Andrzeja Wolanina. Po wojnie Kamienica z powodu przedwojennych obciążeń podatkowych przeszła na rzecz skarbu państwa, wyposażenie rozgrabiono, a Bystrzyccy, którzy wrócili ze zsyłki w Kazachstanie, wyjechali z Przemyśla. W 1997 r. obie kamienice Rynek 9 i Serbańska 7 stały się własnością Muzeum. Od 2005 roku mieści się tutaj Muzeum Historii Miasta Przemyśla; w części przyrynkowej znajdują się sale wystawowe, od ulicy Serbańskiej - pracownie i magazyny, w podziemiach zaś restauracja "Piwnica Mieszczańska".
