Muzeum Armii "Poznań", oddział WMN

10/08/2026

UWAGA - PRZYPOMINAMY!
Dziś, w poniedziałek 10 sierpnia, wyjątkowo można zwiedzać nasze muzea.
W dniach 13-15 sierpnia placówki będą zamknięte dla ruchu zwiedzających.
Szczegóły poniżej oraz na stronie Wielkopolskie Muzeum Niepodległości.

UWAGA ZMIANY - WAŻNE!

Szanowni Państwo,
w związku z organizacją Bittersweet Festival na terenie Parku Cytadela oraz wynikającymi z niego utrudnieniami w poruszaniu się po parku, a także koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa muzealnym zbiorom, informujemy o czasowych zmianach w funkcjonowaniu Muzeum Armii „Poznań” oraz Muzeum Uzbrojenia.
Decyzja ta jest również efektem doświadczeń z ubiegłorocznej edycji wydarzenia, podczas której skala utrudnień znacząco wpłynęła na możliwość komfortowego dotarcia do placówek i zwiedzania.

Wyjątkowe otwarcie w poniedziałek – 10 sierpnia

Choć poniedziałki są standardowo dniem, w którym oba muzea pozostają nieczynne, wyjątkowo 10 sierpnia (poniedziałek) zapraszamy Państwa do zwiedzania. Chcemy w ten sposób choć częściowo zrekompensować trzy dni wyłączenia muzeów z ruchu zwiedzających.
Tego dnia muzea będą czynne w regularnych godzinach obowiązujących od wtorku do soboty, tj. 10:00–17:00, przy czym ostatnie wejście będzie możliwe o godz. 16:30.
W poniedziałek obowiązywać będą regularne bilety wstępu, zgodnie z cennikiem obowiązującym od środy do niedzieli. Jednocześnie przypominamy, że bezpłatnym dniem wstępu pozostaje wtorek.

Zamknięcie muzeów

W dniach 13–15 sierpnia 2026 r. Muzeum Armii „Poznań” oraz Muzeum Uzbrojenia będą zamknięte dla ruchu zwiedzających.
Jednocześnie informujemy, że zarówno przed 13 sierpnia, jak i po 15 sierpnia, w związku z przygotowaniami do festiwalu oraz pracami porządkowymi po jego zakończeniu, na terenie Parku Cytadela mogą występować czasowe utrudnienia w poruszaniu się. W tym okresie oba muzea będą jednak otwarte i dostępne dla zwiedzających.
Planowany powrót do standardowego funkcjonowania muzeów nastąpi 16 sierpnia.

Przepraszamy za wszelkie niedogodności i dziękujemy za Państwa wyrozumiałość. Mamy nadzieję, że wyjątkowe otwarcie muzeów w poniedziałek 10 sierpnia pozwoli częściowo zrekompensować okres ich czasowego zamknięcia i umożliwi Państwu zaplanowanie wizyty w dogodnym terminie.

07/08/2026

UWAGA ZMIANY - WAŻNE!

Szanowni Państwo,
w związku z organizacją Bittersweet Festival na terenie Parku Cytadela oraz wynikającymi z niego utrudnieniami w poruszaniu się po parku, a także koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa muzealnym zbiorom, informujemy o czasowych zmianach w funkcjonowaniu Muzeum Armii „Poznań” oraz Muzeum Uzbrojenia.
Decyzja ta jest również efektem doświadczeń z ubiegłorocznej edycji wydarzenia, podczas której skala utrudnień znacząco wpłynęła na możliwość komfortowego dotarcia do placówek i zwiedzania.

Wyjątkowe otwarcie w poniedziałek – 10 sierpnia

Choć poniedziałki są standardowo dniem, w którym oba muzea pozostają nieczynne, wyjątkowo 10 sierpnia (poniedziałek) zapraszamy Państwa do zwiedzania. Chcemy w ten sposób choć częściowo zrekompensować trzy dni wyłączenia muzeów z ruchu zwiedzających.
Tego dnia muzea będą czynne w regularnych godzinach obowiązujących od wtorku do soboty, tj. 10:00–17:00, przy czym ostatnie wejście będzie możliwe o godz. 16:30.
W poniedziałek obowiązywać będą regularne bilety wstępu, zgodnie z cennikiem obowiązującym od środy do niedzieli. Jednocześnie przypominamy, że bezpłatnym dniem wstępu pozostaje wtorek.

Zamknięcie muzeów

W dniach 13–15 sierpnia 2026 r. Muzeum Armii „Poznań” oraz Muzeum Uzbrojenia będą zamknięte dla ruchu zwiedzających.
Jednocześnie informujemy, że zarówno przed 13 sierpnia, jak i po 15 sierpnia, w związku z przygotowaniami do festiwalu oraz pracami porządkowymi po jego zakończeniu, na terenie Parku Cytadela mogą występować czasowe utrudnienia w poruszaniu się. W tym okresie oba muzea będą jednak otwarte i dostępne dla zwiedzających.
Planowany powrót do standardowego funkcjonowania muzeów nastąpi 16 sierpnia.

Przepraszamy za wszelkie niedogodności i dziękujemy za Państwa wyrozumiałość. Mamy nadzieję, że wyjątkowe otwarcie muzeów w poniedziałek 10 sierpnia pozwoli częściowo zrekompensować okres ich czasowego zamknięcia i umożliwi Państwu zaplanowanie wizyty w dogodnym terminie.

06/08/2026

GISZ 1926 -2026

Mija 100 lat od ustanowienia, dekretem Prezydenta RP z 6 sierpnia 1926, stanowiska Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, które miał zajmować generał przewidziany na Naczelnego Wodza w czasie wojny. Zgodnie z artykułem 3 dekretu był on „stałym zastępcą Ministra Spraw Wojskowych we wszystkich sprawach, dotyczących przygotowania sił zbrojnych i Państwa do obrony na wypadek konfliktu zbrojnego”. Bezpośrednio podlegał mu Sztab Generalny z jego szefem oraz Inspektorzy Armii. Organem pracy Generalnego Inspektora był Generalny Inspektorat Sił Zbrojnych, mieszczący się przy Alejach Ujazdowskich w Warszawie. Przyjęty system miał oddzielić bieżące administrowanie wojskiem („tor pokojowy”) od przygotowań operacyjno-mobilizacyjnych („tor wojenny”). Pierwszym Generalnym Inspektorem, a zarazem ministrem spraw wojskowych, został marszałek Józef Piłsudski, zaś po jego śmierci – marszałek Edward Rydz-Śmigły.
Fot. NAC / Wikimedia Commons

30/07/2026

Atrakcje tego lata nie kończą się na ofercie dla dzieci!

Wszystkich starszych miłośników historii zapraszamy na 𝐨𝐩𝐫𝐨𝐰𝐚𝐝𝐳𝐚𝐧𝐢𝐞 𝐳 𝐤𝐮𝐫𝐚𝐭𝐨𝐫𝐞𝐦 po wystawie stałej pt. „𝐖𝐢𝐞𝐫𝐧𝐢 𝐏𝐫𝐳𝐲𝐬𝐢𝐞̨𝐝𝐳𝐞” – podczas którego nie tylko prześledzicie szlak bojowy Armii „Poznań”, ale też zwiedzicie korytarz kazamatowy, znany jako „Mała Śluza”.

☀Zaufajcie, chłód od fortecznych ścian daje więcej ulgi od upałów niż niejedna klima!❄

👉Gdzie? Muzeum Armii "Poznań", oddział WMN, Park Cytadela (wejście od al. Armii Poznań)
👉Kiedy? 4 sierpnia (wtorek), godz. 10.00
👉Dla kogo? 𝐃𝐥𝐚 𝐦ł𝐨𝐝𝐳𝐢𝐞𝐳̇𝐲, 𝐝𝐨𝐫𝐨𝐬ł𝐲𝐜𝐡, 𝐬𝐞𝐧𝐢𝐨𝐫𝐨́𝐰
〰
Partner strategiczny Muzeum: TORPOL
〰
Wielkopolskie Muzeum Niepodległości jest instytucją kultury współprowadzoną przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego

28/07/2026

Rocznica wybuchu Wielkiej Wojny

28 lipca 1914 roku Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii, rozpoczynając globalny konflikt znany nam jako Wielka Wojna lub I wojna światowa. W trakcie ponad 4-letnich zmagań zginęło w niej – według różnych szacunków – od 15 do 22 mln żołnierzy i osób cywilnych, a wojenna pożoga objęła swoim zasięgiem nie tylko Europę, ale także Afrykę, Azję i Oceanię.
W rocznicę tego wydarzenia wpisuje się inicjatywa Muzeum Historycznego w Lubinie, którego staraniem ukazała się książka Michała Budnika pt. „Słownik krajoznawczy I wojny światowej 1914-1919 w Polsce”. Jak pisze jej autor „Słownik ma pokazać, że wydarzenia sprzed ponad stu lat są wciąż obecne we współczesnej przestrzeni kraju. Jego wykorzystanie umożliwi podróż, która otworzy przed uczestnikiem rozmiar i znaczenie Wielkiej Wojny na froncie wschodnim”.

18/07/2026

Małżeństwa oficerów w II RP

Każdy oficer Wojska Polskiego, chcąc zawrzeć małżeństwo, musiał uzyskać zgodę przełożonych. Aby tak się stało – zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta RP z 1 kwietnia 1932 r. – powinien był spełnić kilka istotnych warunków: mieć ukończone 24 lata, posiadać stopień oficerski od co najmniej 5 lat, a w przypadku oficerów młodszych (podporucznika, porucznika, kapitana) dysponować dochodem miesięcznym równym co najmniej poborom majora na stanowisku dowódcy baonu lub równorzędnym. Z kolei od jego narzeczonej wymagano nieposzlakowanej opinii oraz „odpowiedniego poziomu umysłowego i towarzyskiego”. Dopiero wówczas kandydat na męża mógł wystąpić do swego dowódcy z pisemnym raportem o zgodę na ślub. Przełożony podawał ten fakt (wraz z personaliami narzeczonej) do wiadomości korpusu oficerskiego, oczekując ewentualnych zastrzeżeń. Decyzje podejmował w ciągu 3 miesięcy od dnia raportu, a w przypadku odmowy nie przysługiwało odwołanie. W wyjątkowych sytuacjach, gdy oficer nie spełniał warunków prawnych, indywidualnej zgody na małżeństwo mógł udzielić minister spraw wojskowych. Samowolne zawarcie małżeństwa bez zgody przełożonego groziło karami dyscyplinarnymi z wydaleniem ze służby włącznie.
Rozporządzenie z 9 września 1937 istotnie zmieniło jeden z warunków otrzymania zgody na ślub – odtąd oficer musiał posiadać stopień co najmniej kapitana, natomiast porucznicy mogli otrzymać zezwolenie tylko pod warunkiem, że „zostanie złożona suma pieniężna, wynosząca różnicę między rocznym uposażeniem porucznika a kapitana utrzymujących rodzinę, pomnożona przez współczynnik określony przez Ministra Spraw Wojskowych”. Z sumy tej miano później wypłacać wyrównanie uposażenia do stopnia kapitana.
Zatem zawarcie związku małżeńskiego nie było łatwe i wiązało się z szeregiem wymogów, którym szczególnie młodzi – najbardziej skorzy do żeniaczki – oficerowie, nie zawsze byli w stanie sprostać. Chyba, że narzeczona wnosiła znaczny posag, co zdecydowanie podnosiło szanse mariażu. Natomiast starsi oficerowie, co prawda dysponowali już pozycją i wystarczającymi finansami, ale cóż, dla młodych panien najczęściej nie stanowili już obiektu westchnień.
Fot. NAC

11/07/2026

Kłopotliwy życiorys kpt. Pobihuszczego

Jewhen (Eugeniusz) Pobihuszczy(j), to bez wątpienia najbardziej kontrowersyjna postać poznańskiego 57 pułku piechoty. W ciągu 40 lat służył w czterech armiach, pod czterema różnymi sztandarami. Kim więc był naprawdę? Bojownikiem o wolność „samoistnoj Ukrainy”, lojalnym oficerem Wojska Polskiego, czy kolaborantem III Rzeszy, uwikłanym w zbrodnie wojenne? A może każdym z nich po kolei?
Urodził się 15 listopada 1901 we wsi Postołówka w powiecie czortowskim w rodzinie nauczycielskiej. Mając 17 lat wstąpił ochotniczo w szeregi Ukraińskiej Armii Halickiej, toczącej w tym czasie walki z oddziałami polskimi w Galicji. Po zakończeniu działań zbrojnych kształcił się na Tajnym Uniwersytecie Ukraińskim oraz w Państwowym Seminarium Nauczycielskim we Lwowie. W 1925 r. otrzymał powołanie do wojska, a 3 lata później, w sierpniu 1928 r., ukończył Oficerską Szkołę Piechoty (Warszawa/Ostrów Maz.) i został mianowany podporucznikiem służby stałej (nie był oficerem kontraktowym, jak często się twierdzi). Przez następnych 11 lat służył w 57 pp w Poznaniu, w którym m. in. kierował szkołą podoficerską, sprawował funkcję referenta sportowego, a także uczestniczył w operacji zajęcia Zaolzia (1938). W tym czasie ukończył studia na Uniwersytecie Poznańskim i awansował na kapitana. We wrześniu 1939 r. przeszedł cały szlak bojowy pułku, biorąc udział w walkach nad Bzurą, początkowo jako dowódca 7 kp III baonu, a następnie dowódca II baonu. Krótko przebywał w niemieckiej niewoli, wiosną 1940 r. wrócił do Poznania, gdzie podjął pracę w Reichsarchiv Posen. W 1941 r. , po ataku Niemiec na Związek Sowiecki, współtworzył z ramienia Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów tzw. Drużyny Ukraińskich Nacjonalistów. Dowodził wówczas batalionem „Roland” (późniejszym batalionem policyjnym nr 201), który dopuścił się licznych zbrodni wojennych na ludności cywilnej Białorusi i Wołynia. Od II połowy 1943 r. służył w owianej równie złą sławą 14 Dywizji Grenadierów Waffen SS „Galizien” („Hałyczyna”). Wojnę zakończył w stopniu pułkownika w szeregach Ukraińskiej Armii Narodowej (III-V 1945) gen. Pawło Szandruka. Ponownie założył mundur w 1954 r., gdy podjął służbę w ukraińskich kompaniach wartowniczych, podległych brytyjskim wojskom okupacyjnym w Niemczech. Jewhen Pobihuszczy(j) zmarł 28 maja 1995 w Haar k. Monachium.
Fot. MAP / e.tsdahou.archives.gov.ua

04/07/2026

KRIEG 1866: Książę generał w niewoli (cz. 4/4)
W wyniku bitwy pod Sadową do pruskiej niewoli trafiło wielu austriackich żołnierzy i oficerów. Jednym z najbardziej utytułowanych był gen. mjr Alfred książę Windisch-Graetz (1819-1876), dowódca brygady w 3 Rezerwowej Dywizji Kawalerii gen. mjr. Karla hr. Coudenhoveʼa. Książę, prowadząc osobiście natarcie 8 pułku kirasjerów przeciw pruskiej kawalerii, został ranny – jak bardzo, zdania są podzielone. Według XIX-wiecznych biografów otrzymał dwa lekkie pchnięcia lancą oraz ciężką ranę w brzuch od kuli z pistoletu igłowego, z kolei na oficjalnej liście strat figuruje jako „lekko ranny w udo”. Sam Windisch-Graetz wspominał „…dostałem postrzał w brzuch, który całkowicie mnie sparaliżował”. Księcia przewieziono na tyły, a jego leczeniem miał się zająć, na polecenie samego Wilhelma I, sławny berliński chirurg prof. Bernhard von Langenbeck. W dniu 6 lipca 1866 pociąg wiozący księcia i grupę oficerów zatrzymał się w Poznaniu. „W piątek wieczorem około 8 godziny – relacjonował „Dziennik Poznański” – przybyło 63 oficerów austryackich wraz z[e] służbą, w liczbie 21, koleją do Poznania. Przybyłych uczęstowano na dworcu, poczem ich oficerowie pruscy do miasta odprowadzili. Pomiędzy jeńcami tymi znajduje się książę Windischgrätz, pojmany, jak wiadomo, w ostatniej bitwie pod Sadową. Oficerom tym wolno przy szpadach chodzić po mieście”. Nie wiadomo jak długo przebywał w Poznaniu, być może była to tylko krótka, jednodniowa przerwa w podróży. Wiadomo natomiast, że dochodził do zdrowia w znanym uzdrowisku w Cieplicach (Bad Teplitz). Książę zmarł 28 kwietnia 1876 w wieku 57 lat na zamku w Tachau (ob. Tachov), czeskiej siedzibie rodu.
Fot. Wikimedia Commons /royaltyguide.nl / abebooks.co.uk

27/06/2026

KRIEG 1866: Jeńcy austriaccy w Poznaniu (cz. 3/4)
W trakcie wojny do pruskiej niewoli trafiło ponad 50 tys. jeńców austriackich różnych rang i nacji, w tym niespełna 1 tys. oficerów. Z tej liczby ok. 14,3 tys., to ranni, których należało przewieźć do lazaretów. Zdrowych rozlokowano głównie na terenie twierdz, m. in. w Królewcu, Gdańsku, Poznaniu, Szczecinie i Magdeburgu oraz w specjalnie w tym celu zbudowanym 10-tysięcznym obozie namiotowym w Karlinie nad Parsętą (Körlin an der Persante).
Od początku lipca 1866 r. transporty jeńców austriackich, liczące od kilkunastu do nawet 2 tys. osób, docierały do Poznania. Rannych kierowano od razu do szpitali, m.in. Zakładu Sióstr Miłosierdzia, Zakładu Diakonisek oraz lazaretów wojskowych. Sytuację zdrowotną w mieście pogarszała, rozprzestrzeniająca się od połowy czerwca, epidemia cholery. Dla jej opanowania utworzono wojskowy lazaret choleryczny, mieszczący się w koszarach artyleryjskich przy dzisiejszej ulicy Ratajczaka. Intensywny ruch na dworcu kolejowym usytuowanym na terenie podmiejskiej wsi Jeżyce (ob. rejon starego zoo), nie ustawał przez cały miesiąc – niektóre transporty jeńców zatrzymywały się tu na kilka godzin, inne rozładowywano, a jeszcze innymi wywożono jeńców z Poznania. Aby podołać opiece nad rannymi, w pobliżu dworca zbudowany został specjalny barak (hala) o powierzchni 88 x 12,5m, gdzie można było umieścić tymczasowo ok. 200 osób. W samej twierdzy, zwłaszcza zaś w koszarach fortu Winiary, przygotowano dla jeńców ok. 1300 miejsc – władze pruskie zezwoliły też na ich wykorzystanie przy pracach żniwnych i robotach ziemnych. Na początku września 1866 r., zgodnie z ustaleniami traktatu pokojowego, jeńcy austriaccy opuścili miasto. Nie wiadomo dokładnie ilu z nich do tego czasu zmarło. Gazety informowały tylko o dwóch zgonach (szeregowego i sierżanta) w Zakładzie Sióstr Miłosierdzia przy placu Bernardyńskim. Obu żołnierzy pochowano z należnymi honorami w dn. 21 i 27 lipca na Cmentarzu Garnizonowym na Cytadeli.
Fot. Wikimedia Commons / polska-org.pl

21/06/2026

KRIEG 1866: Taczanowski, czyli „kiedy ułan z konia spadnie” (cz. 2/4)

W gronie Polaków – uczestników wojny 1866 r. znalazł się Portepee-Fähnrich (odpowiednik chorążego) Henryk Taczanowski (1844-1908) z 10. poznańskiego pułku ułanów (Posensches Ulanen-Regiment Nr. 10), stacjonującego w Sulechowie i Kargowej. Wywodził się ze znanego wielkopolskiego rodu (herbu Jastrzębiec), a wśród jego krewnych był m. in. sławny dowódca powstańczy i generał Edmund Taczanowski. Do pułku wstąpił 19 sierpnia 1864, a już dwa lata później wziął z nim udział w wojnie z Austrią. Szlak bojowy powiódł go do Czech, gdzie 3 lipca 1866 uczestniczył w zwycięskiej bitwie pod Sadową. W dn. 22 lipca, krótko przed zawarciem rozejmu, doszło do fatalnie dla niego zakończonej potyczki pod Senicą (Szenicz, Senitz), na północ od Trnavy. Pruscy ułani starli się tam z oddziałem saksońskiego pułku kawalerii (sprzymierzeńca Austrii). W toku działań, wskutek nieszczęśliwego upadku z konia, złamał kość udową, a jego stan ogólny określono jako ciężki. Dwa dni później Najwyższym Rozkazem Gabinetowym awansował na podporucznika, zaś pod koniec sierpnia został przewieziony do rodzinnego majątku w Sławoszewie. Jak donosiła prasa „Z Poznania transportowano go na wozie od mebli, a przez miasto musiał być w łóżku niesionym”. W styczniu 1867 r. trafił do szpitala diakonis Bethanien pod Berlinem. „Wskutek złego leczenia zmuszony był powtórnie dać sobie złamać nogę, aby uniknąć kalectwa. – pisały gazety – Operacyą szczęśliwie przebył i ma się dosyć dobrze”. Tam też, 3 lutego 1867, odwiedziła go królowa Prus Augusta, co było zapewne efektem dobrych kontaktów z dworem stryjecznego brata, posła do Landtagu, Władysława Taczanowskiego. Po opuszczeniu szpitala nie wrócił do służby, 7 lipca 1868 został przeniesiony w stan spoczynku z dożywotnią