Muzeum Armii "Poznań", oddział WMN

11/09/2026

Trzeci agresor

Dziś niewiele osób pamięta, iż we wrześniu 1939 roku granice Rzeczypospolitej przekroczyły nie tylko wojska niemieckie i sowieckie, ale także słowackie. Marionetkowe państwo słowackie było bowiem pierwszym sojusznikiem III Rzeszy, a zarazem krajem całkowicie uzależnionym od swego protektora. Słowacka Armia Polowa, licząca w dn. 1 września ponad 13 tys. żołnierzy i oficerów (10 IX – już 32 tys.), została podporządkowana Wehrmachtowi, a ściślej dowódcy 14 Armii z GA „Południe” gen. płk. Wilhelmowi Listowi. Dla Niemców pomoc jednostek słowackich miała drugorzędne znaczenie, o wiele ważniejsza była możliwość wykorzystania terytorium Słowacji jako podstaw wyjściowych do natarcia własnych oddziałów. Działania bojowe armii słowackiej trwały krótko, już 11 września niemal całkowicie ustały, a straty szacuje się na ponad 20 zabitych i kilkudziesięciu rannych. Wojennym sukcesem Bratysławy było odzyskanie spornych terenów pogranicznych w Czadeckiem, na Orawie i Spiszu.
W kontekście poznańskim warto odnotować, iż naprzeciw oddziałów niemiecko-słowackich stanęła Armia „Karpaty” (od 6 IX – „Małopolska”), w której składzie znajdowała się 31 eskadra rozpoznawcza z 3 Pułku Lotniczego na Ławicy (d-ca kpt. pil. Witalis Nikonow).

Fot. NAC / Wikimedia Commons / “Novỳ Svet”/ www.valka.cz / https://x.com/AntonHrubon

09/09/2026

Bitwa nad Bzurą

9 września 1939, natarciem oddziałów Grupy Operacyjnej gen. bryg. Edmunda Knolla-Kownackiego, rozpoczęła się bitwę nad Bzurą. Była największym i najważniejszym starciem kampanii polskiej 1939 roku. Prof. Waldemar Rezmer w swej monografii Armii „Poznań” podsumował ją następująco:
„W bitwie nad Bzurą gros sił armii „Poznań” zniszczono. Poniesiona klęska nie może jednak przekreślić ani przesłonić wielkości żołnierskiego wysiłku oraz umiejętności i zdolności dowódczych kadry podoficerskiej i oficerskiej. Świadczy o tym przebieg większości walk, w których dopiero druzgocąca przewaga Wehrmachtu rozstrzygała o ich wyniku. Wojska przez 21 dni były bez przerwy w marszach i bojach. W tym czasie, pomimo zmęczenia i wyczerpania długimi, najczęściej nocnymi marszami, słabszego uzbrojenia i gorszego wyposażenia, potrafiły zwyciężać silnego i bitnego przeciwnika. Nie były jednak w stanie doprowadzić do ostatecznego zwycięskiego rozstrzygnięcia. Wynik wojny obronnej Polski był bowiem faktycznie przesądzony już w chwili jej rozpoczęcia”.

Fot. NAC / Wikimedia Commons

06/09/2026

Mapy pokazujące przebieg walk. Dokumenty i relacje uczestników. Wycinki prasowe i wojskowe pamiątki.

To właśnie z takich śladów możemy dziś odtworzyć historię września 1939 roku – i przyjrzeć się losom żołnierzy Armii „Poznań”, jednej z najważniejszych polskich armii biorących udział w kampanii.

𝗣𝗼𝗱𝗰𝘇𝗮𝘀 𝗼𝗽𝗿𝗼𝘄𝗮𝗱𝘇𝗮𝗻𝗶𝗮 𝗸𝘂𝗿𝗮𝘁𝗼𝗿𝘀𝗸𝗶𝗲𝗴𝗼 𝗽𝗼 𝘄𝘆𝘀𝘁𝗮𝘄𝗶𝗲 „𝗪𝗶𝗲𝗿𝗻𝗶 𝗽𝗿𝘇𝘆𝘀𝗶𝗲̨𝗱𝘇𝗲” 𝗰𝗼𝗳𝗻𝗶𝗲𝗺𝘆 𝘀𝗶𝗲̨ 𝗼 𝟴𝟳 𝗹𝗮𝘁, do ich najważniejszej i najbardziej dramatycznej bitwy w czasie kampanii polskiej, którą stała się bitwa nad Bzurą. Zapraszamy wszystkich, którzy chcą nie tylko poznać daty i nazwy, ale zobaczyć, jak wojna wyglądała z perspektywy ludzi, którzy znaleźli się w jej centrum.

👉Gdzie? Muzeum Armii "Poznań", oddział WMN, Park Cytadela (wejście od al. Armii Poznań)
👉Kiedy? 𝟖 𝐰𝐫𝐳𝐞𝐬́𝐧𝐢𝐚 (wtorek), godz. 11.00
👉𝗪𝘀𝘁𝗲̨𝗽 𝘄𝗼𝗹𝗻𝘆

P.S.
Po oprowadzaniu kuratorskim wielu z was może czuć niedosyt. Na szczęście II wydanie książki "Generał Tadeusz Kutrzeba (1886-1947). Zarys biografii" już niedługo - więcej szczegółów wkrótce!

📷fot.: Kawaleria w marszu , ze zbiorów WMN
〰
Partner strategiczny Muzeum: TORPOL
〰
Wielkopolskie Muzeum Niepodległości jest instytucją kultury współprowadzoną przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego

03/09/2026

Por. Polaszek zdobywa Zbąszyń

Zbąszyń, przygraniczne miasto na zachodnich kresach Rzeczypospolitej, stało się 1 września 1939 miejscem krótkich, lecz zaciętych walk. Tego dnia, wczesnym rankiem, oddziały Grenzschutzu i dywersantów opanowały dworzec kolejowy i miasto, wypierając jego obrońców – plutony Straży Granicznej i Policji Państwowej. W południe do kontrnatarcia przystąpił oddział rozpoznawczy por. Władysława Polaszka, dowódcy kompanii zwiadowców 57 pułku piechoty (z 14 DP). W jego składzie znalazł się pluton kolarzy oraz pluton czołgów rozpoznawczych TK (z 71 kp). Siły te, wspólnym wysiłkiem, odbiły miasto z rąk niemieckich, zadając przeciwnikowi znaczne straty i biorąc do niewoli pierwszych jeńców. Por. Polaszek wspominał: „Wycofując się, zebrali Niemcy rannych i zabitych, których, jak mnie informował gospodarz pozostały na przedmieściu Zbąszynia, było 16 – pozostawili natomiast 16 kb, 20 rowerów, 1 ckm „Maxim”, pewną ilość granatów ręcznych i amunicji”. Por. Polaszek, operując z Nowego Tomyśla, prowadził działania rozpoznawcze aż do 5 września, gdy otrzymał rozkaz wycofania się i dołączenia do dywizji. Dzielna postawa por. Polaszka pod Zbąszyniem znalazła potwierdzenie w kolejnych miesiącach – po bitwie nad Bzurą zbiegł z niewoli i przedostał się do Francji, gdzie walczył w szeregach 2 Dywizji Strzelców Pieszych, zaś internowany w Szwajcarii, kolejny raz uciekł, by zakończyć wojnę w stopniu kapitana w 2 Korpusie Polskim we Włoszech. Kilka razy ranny, wyróżniony został Orderem Wojennym Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych.

Fot. z książki W. Polaszka „Twierdzą nam będzie każdy próg”, Białystok 1999

01/09/2026

Pamiętny 1 września

87 lat temu, atakiem niemieckim na Polskę, rozpoczęła się II wojna światowa, najkrwawszy konflikt zbrojny w historii. Według szacunkowych obliczeń, w ciągu 6-letnich zmagań, zginęło w nim ok. 60-75 mln żołnierzy i osób cywilnych. W tych liczbach mieści się ok. 6 mln obywateli Rzeczypospolitej, którzy stracili życie tak wskutek działań wojennych jak i terroru okupantów. O ile w 1939 roku Polskę zamieszkiwało 35,3 mln ludności, to na początku 1946 roku, już w nowych granicach, doliczono się zaledwie 23,9 mln osób.

Fot. Archiwum Państwowe w Gdańsku / POLONA

29/08/2026

Już tylko dwa tygodnie zostały do 𝐕𝐈𝐈𝐈 𝐎𝐠𝐨́𝐥𝐧𝐨𝐩𝐨𝐥𝐬𝐤𝐢𝐞𝐠𝐨 𝐑𝐚𝐣𝐝𝐮 𝐏𝐢𝐞𝐬𝐳𝐞𝐠𝐨 𝐒𝐳𝐥𝐚𝐤𝐢𝐞𝐦 𝐁𝐢𝐭𝐰𝐲 𝐧𝐚𝐝 𝐁𝐳𝐮𝐫𝐚̨ 𝟏𝟗𝟑𝟗 𝐢𝐦. 𝐠𝐞𝐧. 𝐝𝐲𝐰. 𝐓𝐚𝐝𝐞𝐮𝐬𝐳𝐚 𝐊𝐮𝐭𝐫𝐳𝐞𝐛𝐲 – “𝐓𝐫𝐚𝐤𝐭𝐞𝐦 𝐏𝐚𝐦𝐢𝐞̨𝐜𝐢 𝐁𝐨𝐡𝐚𝐭𝐞𝐫𝐨́𝐰 𝐁𝐢𝐭𝐰𝐲 𝐧𝐚𝐝 𝐁𝐳𝐮𝐫𝐚̨”!
Wydarzenie organizowane przez Wojskowe Koło PTTK przy Klubie 25 Brygady Kawalerii Powietrznej z Tomaszowa Mazowieckiego we współpracy z PTTK Oddziałem Łódzkim im. Jana Czeraszkiewicza, pod honorowym patronatem Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości w Poznaniu.
Tegoroczna edycja Rajdu skupia się wokół miejsc związanych z walkami 𝐈𝐈 𝐛𝐚𝐭𝐚𝐥𝐢𝐨𝐧𝐮 𝟏𝟖 𝐩𝐮ł𝐤𝐮 𝐩𝐢𝐞𝐜𝐡𝐨𝐭𝐲 𝟐𝟔 𝐃𝐲𝐰𝐢𝐳𝐣𝐢 𝐏𝐢𝐞𝐜𝐡𝐨𝐭𝐲 𝐀𝐫𝐦𝐢𝐢 „𝐏𝐨𝐳𝐧𝐚𝐧́". Trasa obejmuje m.in. Kozłów Szlachecki, Mistrzewice i Tułowice.
Rajd to doskonała okazja na poszerzenie wiedzy o bohaterach Bitwy nad Bzurą oraz możliwość zdobycia ustanowionej w 2019 r. Odznaki Turystyczno-Krajoznawczej PTTK „Szlakiem Bitwy nad Bzurą 1939 im. gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby” oraz innych odznak.
Szczegółowe informacje dostępne są na naszej stronie (link w komentarzu).
Serdecznie zapraszamy do udziału! 🥾

26/08/2026

Rocznica śmierci gen. Abrahama

Dziś mija 50 lat od śmierci gen. bryg. dr. Romana Abrahama, obrońcy Lwowa, uczestnika wojny polsko-bolszewickiej, a we wrześniu 1939 r. dowódcy Wielkopolskiej Brygady Kawalerii i Grupy Operacyjnej Kawalerii swego imienia. W końcowej fazie walk nad Bzurą zdołał, na czele swych oddziałów, przedostać się do Warszawy. Po jej kapitulacji, lekko ranny, przebywał w Szpitalu Ujazdowskim, gdzie 15 października 1939 został aresztowany przez Niemców. Zarzucano mu zatwierdzanie wyroków śmierci, wydanych przez sąd polowy
w Śremie, na niemieckich dywersantów. Później był osadzony na poznańskiej Cytadeli i w obozie w Biedrusku. Do końca wojny przebywał w oflagach,
m. in. IV B Königstein, VIII E Johannisbrunn i VII A Murnau. Generał Abraham zmarł w Warszawie 26 sierpnia 1976 w wieku 85 lat. Spoczywa, obok swej żony
i matki, na cmentarzu farnym we Wrześni.

Fot. Wikimedia Commons / IPN
Dok. CAW (WBH) via M. Niestrawski

22/08/2026

Kampanii „𝗣𝗮𝗺𝗶𝗲̨𝘁𝗮𝗷. 𝟮𝟯 𝘀𝗶𝗲𝗿𝗽𝗻𝗶𝗮” towarzyszy okolicznościowa przypinka z napisem „𝗥𝗲𝗺𝗲𝗺𝗯𝗲𝗿. 𝗔𝘂𝗴𝘂𝘀𝘁 𝟮𝟯”. Jej przypięcie jest prostym, ale wyraźnym gestem pamięci o ofiarach nazizmu i komunizmu.

Tegorocznej kampanii Europejskiego Dnia Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu patronuje dr Stefania Perzanowska – lekarka, która w niemieckim obozie koncentracyjnym na Majdanku zorganizowała szpital i ratowała życie więźniarek. Jej mąż, dr Zygmunt Perzanowski, został zamordowany przez NKWD jako jedna z ofiar zbrodni katyńskiej.

𝗪 𝗠𝘂𝘇𝗲𝘂𝗺 𝗨𝘇𝗯𝗿𝗼𝗷𝗲𝗻𝗶𝗮 𝗶 𝗠𝘂𝘇𝗲𝘂𝗺 𝗔𝗿𝗺𝗶𝗶 „𝗣𝗼𝘇𝗻𝗮𝗻́” 𝗺𝗼𝘇̇𝗻𝗮 𝗯𝗲𝘇𝗽ł𝗮𝘁𝗻𝗶𝗲 𝗼𝗱𝗲𝗯𝗿𝗮𝗰́ 𝗽𝗿𝘇𝘆𝗽𝗶𝗻𝗸𝗲̨ 𝘂𝗽𝗮𝗺𝗶𝗲̨𝘁𝗻𝗶𝗮𝗷𝗮̨𝗰𝗮̨ 𝗼𝗳𝗶𝗮𝗿𝘆 𝗻𝗮𝘇𝗶𝘇𝗺𝘂 𝗶 𝗸𝗼𝗺𝘂𝗻𝗶𝘇𝗺𝘂.
〰
Partner strategiczny Muzeum: TORPOL S.A.
〰
Wielkopolskie Muzeum Niepodległości jest instytucją kultury współprowadzoną przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego

20/08/2026

Historię XX wieku można sprowadzić do faktów, wielkich liczb, dat czy konkretnych miejsc. Czasem warto zaprezentować ją przez pryzmat jednej rodziny. Dzięki ludzkiemu obliczu historii łatwiej opowiedzieć o wartościach, postawach, które są godne upamiętnienia.

Tegoroczna kampania „𝗣𝗮𝗺𝗶𝗲̨𝘁𝗮𝗷. 𝟮𝟯 𝘀𝗶𝗲𝗿𝗽𝗻𝗶𝗮” przypomina losy dr Stefanii i dr. Zygmunta Perzanowskich.

Stefania w styczniu 1943 roku zorganizowała szpital w niemieckim obozie koncentracyjnym na Majdanku, gdzie ratowała więźniarki. Nie wiedziała wtedy, że jej mąż Zygmunt od blisko trzech lat nie żyje – został zamordowany w sowieckiej niewoli jako jedna z ofiar zbrodni katyńskiej.

Losy konkretnej rodziny Stefanii i Zygmunta pokazują, że nazizm i komunizm wyrządzały te same krzywdy, niszcząc ludzi. To właśnie tę historię przypomina tegoroczna kampania „𝗣𝗮𝗺𝗶𝗲̨𝘁𝗮𝗷. 𝟮𝟯 𝘀𝗶𝗲𝗿𝗽𝗻𝗶𝗮”, związana z Europejskim Dniem Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych i Autorytarnych.

𝗪 𝗿𝗮𝗺𝗮𝗰𝗵 𝗸𝗮𝗺𝗽𝗮𝗻𝗶𝗶 𝘄 𝗠𝘂𝘇𝗲𝘂𝗺 𝗨𝘇𝗯𝗿𝗼𝗷𝗲𝗻𝗶𝗮 𝗶 𝗠𝘂𝘇𝗲𝘂𝗺 𝗔𝗿𝗺𝗶𝗶 „𝗣𝗼𝘇𝗻𝗮𝗻́” 𝗺𝗼𝘇̇𝗻𝗮 𝗯𝗲𝘇𝗽ł𝗮𝘁𝗻𝗶𝗲 𝗼𝗱𝗲𝗯𝗿𝗮𝗰́ 𝗽𝗮𝗺𝗶𝗮̨𝘁𝗸𝗼𝘄𝗮̨ 𝗽𝗿𝘇𝘆𝗽𝗶𝗻𝗸𝗲̨ „𝗥𝗲𝗺𝗲𝗺𝗯𝗲𝗿. 𝗔𝘂𝗴𝘂𝘀𝘁 𝟮𝟯” – 𝘀𝘆𝗺𝗯𝗼𝗹 𝗽𝗮𝗺𝗶𝗲̨𝗰𝗶 𝗼 𝗼𝗳𝗶𝗮𝗿𝗮𝗰𝗵 𝘁𝗼𝘁𝗮𝗹𝗶𝘁𝗮𝗿𝘆𝘇𝗺𝗼́𝘄.
〰
Partner strategiczny Muzeum: TORPOL S.A.
〰
Wielkopolskie Muzeum Niepodległości jest instytucją kultury współprowadzoną przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego

16/08/2026