17/09/2026
17 września 1939 r. Armia Czerwona, realizując postanowienia tajnego protokołu do paktu Ribbentrop-Mołotow, bez wypowiedzenia wojny wkroczyła na terytorium II Rzeczypospolitej. Sowieci użyli do ataku ponad 600 000 żołnierzy, 4 700 czołgów oraz 3 300 samolotów bojowych. Tym samym rozpoczęła się blisko dwuletnia okupacja wschodnich terenów II RP.
Mimo dyrektywy Naczelnego Wodza gen. Edwarda Rydz-Śmigłego, zabraniającej stawiania oporu zbrojnego wobec Armii Czerwonej, w wielu miejscach doszło do walk (m.in. pod Kowlem, Sarnami, Baranowiczami, Tarnopolem). Najbardziej zacięte boje stoczono o Wilno (18-19 września), Grodno (20-21 września). Symbolami polskiego oporu wobec sowietów stały się również bitwy pod Kodziowcami (w nocy z 21 na 22 września) oraz pod Szackiem (28-29 września).
Już po przekroczeniu granicy II RP oddziały Armii Czerwonej dokonały licznych zbrodni na Polakach. Ze szczególną zaciekłością likwidowano ziemian, osadników wojskowych, a także przedstawicieli administracji państwowej. Rozstrzelano m.in. około 300 obrońców Grodna, a także około 150 marynarzy Flotylli Pińskiej.
28 września 1939 r. III Rzesza i Związek Radziecki zawarły traktat o przyjaźni i granicach. Wschodnie tereny II RP, za wyjątkiem części Wileńszczyzny, przyłączono do ZSRR (10 października 1939 r. Józef Stalin przekazał Litwie Wilno i Wileńszczyznę). Pozostałe tereny wschodnie II RP włączono do ZSRR w ramach Białoruskiej oraz Ukraińskiej Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Tereny przedwojennego powiatu ostrołęckiego znajdujące się po prawej stronie Narwi wraz z Ostrołęką i większą częścią gminy Rzekuń znalazły się w rejencji ciechanowskiej Prus Południowo-Wschodnich. Gminy Czerwin i Goworowo weszły w skład okupacyjnego powiatu ostrowskiego (dystrykt warszawski) Generalnej Guberni. Gminy Troszyn, Piski oraz niektóre miejscowości gminy Rzekuń włączono do obwodu białostockiego Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
Podział powiatu ostrołęckiego odzwierciedlał w miniaturze zmiany administracyjno-terytorialne, które dokonały się w Polsce jesienią 1939 r.
Na zdjęciach:
Kolumna jeńców polskich maszerujących polną drogą pod eskortą żołnierzy sowieckich. Źródło: AIPN.
Niemiecko-sowiecka defilada zwycięstwa w Brześciu nad Bugiem, 22 września 1939 r. Źródło: AIPN.
Żołnierze Armii Czerwonej w zdobytym Grodnie. Źródło: domena publiczna.
Dowódca 6. Korpusu Kawalerii Armii Czerwonej Andriej Jeriomienko i delegacja dowództwa wojsk niemieckich. Źródło: AIPN.
Oddziały Armii Czerwonej oczekujące na rozpoczęcie defilady w Białymstoku, wrzesień 1939 r. Źródło: AIPN.
Agitacja za przyłączeniem do ZSRR, Białystok. Źródło: AIPN.
Mapa Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej z 1940 r. z anektowanymi terenami wschodniej Polski. Źródło: AIPN.
Mapa ostatecznego podziału Polski pomiędzy III Rzeszę a Związek Sowiecki z 28 września 1939 r. z wytyczoną granicą. Na mapie własnoręczne podpisy Józefa Stalina i Joachima von Ribbentropa. Źródło: AIPN.