13/05/2026
📆 13 maja 1901 r. w Ołońcu (obecnie Rosja) urodził się Witold Pilecki, syn Juliana Pileckiego i Ludwiki z Osiecimskich.
W 1910 r. jego rodzina przeniosła się do Wilna, gdzie rozpoczął naukę w szkole handlowej. Po wybuchu pierwszej wojny światowej wyjechał z rodziną w okolice Witebska, gdzie założył zastęp harcerski.
W 1918 r. zamieszkał w majątku Sukurcze koło Lidy, a następnie wrócił do Wilna, by kontynuować edukację w Gimnazjum im. Joachima Lelewela.
Wstąpił również do Polskiej Organizacji Wojskowej. Jeszcze w tym samym roku przerwał naukę i wstąpił do oddziałów Samoobrony Wileńskiej, gdzie służył w kawalerii pod dowództwem braci Dąbrowskich.
W 1919 r. powrócił do szkoły i założył 8. Wileńską Drużynę Harcerską. Rok później, podczas wojny polsko-bolszewickiej, zgłosił się na ochotnika do wojska i walczył w szeregach 201. Pułku Piechoty, a następnie w 211. Ochotniczym Pułku Ułanów Nadniemeńskich.
Po zakończeniu służby w 1921 r. kontynuował naukę i działalność harcerską oraz ukończył kurs podoficerski.
Rozpoczął studia na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, lecz z powodów finansowych musiał je przerwać i wrócić do Sukurcz.
Podjął studia rolnicze w trybie korespondencyjnym i odbył praktyki wojskowe w 26. Pułku Ułanów Wielkopolskich.
W 1931 r. ożenił się z Marią Ostrowską, z którą miał dwoje dzieci. Po wybuchu drugiej wojny światowej w 1939 r. został zmobilizowany i walczył jako kawalerzysta w wojnie obronnej, m.in. w rejonie Piotrkowa Trybunalskiego oraz podczas odwrotu na wschód.
Po klęsce Polski zaangażował się w działalność konspiracyjną. W Warszawie współtworzył Tajną Armię Polską, pełniąc funkcję szefa sztabu i inspektora organizacyjnego.
We wrześniu 1940 r. dobrowolnie dał się aresztować podczas łapanki, aby trafić do obozu Auschwitz i zdobyć informacje o jego funkcjonowaniu.
Posługiwał się nazwiskiem Tomasza Serafińskiego. W obozie organizował konspirację – Związek Organizacji Wojskowej – oraz sporządzał raporty o zbrodniach niemieckich, które trafiały do dowództwa Armii Krajowej i aliantów. Awansował do stopnia porucznika.
W Auschwitz spędził ponad dwa i pół roku. W nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 r. uciekł z obozu wraz z dwoma współwięźniami.
Po powrocie do konspiracji został awansowany na rotmistrza i zaangażował się w działalność organizacji „NIE”. Mimo zakazu wziął udział w powstaniu warszawskim.
Po jego upadku trafił do niemieckich obozów jenieckich, z których został wyzwolony w 1945 r.
Po wojnie znalazł się we Włoszech, gdzie wstąpił do 2. Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa. Otrzymał zadanie powrotu do Polski i prowadzenia działalności wywiadowczej.
Zorganizował siatkę informacyjną i sporządzał raporty dotyczące sytuacji w kraju, m.in. sowietyzacji życia publicznego. Mimo polecenia opuszczenia Polski w 1946 r., pozostał w konspiracji.
Został aresztowany w maju 1947 r. i poddany brutalnemu śledztwu przez funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego.
W pokazowym procesie w marcu 1948 r. oskarżono go o szpiegostwo i działalność przeciwko państwu. 15 marca skazano go na karę śmierci. Prezydent Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski.
Wyrok wykonano 25 maja 1948 r. w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Miejsce pochówku Pileckiego do dziś pozostaje nieznane.
Pośmiertnie został uhonorowany najwyższymi odznaczeniami państwowymi: Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1995), Orderem Orła Białego (2006) oraz awansowany do stopnia pułkownika (2013).
📸
1. Witold Pilecki w 1922 r., Lida. Źródło: AIPN
2. Witold Pilecki z żoną Marią i synkiem Andrzejem, Ostrów Mazowiecka, 1933 r. Źródło: AIPN
3. Witold Pilecki z rodziną i znajomymi przed swoim domem w Sukurczach. Źródło: AIPN
4. Witold Pilecki, więzień KL Auschwitz nr 4859. Źródło: AIPN
5. Od lewej: ppor. Marian Szyszko-Bohusz, Maria Szelągowska i rtm. Witold Pilecki w Rzymie 1945 r. Źródło: AIPN
6. Witold Pilecki, więzień Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, Warszawa 1947 r. Źródło: AIPN
7. Proces tzw. grupy Witolda – Witolda Pileckiego i jego towarzyszy przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie. Źródło: AIPN
