12/06/2026
W dzisiejszym prezentujemy kolejny przedmiot będący częścią tymczasowej wystawy z kolekcji Państwa Maciukiewiczów. Mowa o pasie kontuszowym.
Pasy kontuszowe miały zazwyczaj 40 centymetrów szerokości, zaś ich długość dochodziła do 4 metrów. Utkane były przeważnie z jedwabiu, niekiedy przetykane złotymi nićmi, najczęściej bogato zdobione. Przy końcach pasa, nazywanych głowami, umieszczano motywy roślinne i kwiatowe. Środek wypełniała dekoracja (często również kwiatowa), znajdująca się na poprzecznych paskach, nazywanych pólkami. Powyższa część ubioru noszona była przez szlachtę polską i litewską podczas istnienia Rzeczpospolitej Obojga Narodów do tzw. strojów kontuszowych. Apogeum popularności osiągnęła w XVIII wieku. Pod zaborami stała się manifestacją polskości i szlacheckiego patriotyzmu, przez co została zakazana w Kongresówce.
Wiązanie pasa stanowiło skomplikowany ceremoniał. By prawidłowo go założyć należało złożyć go wzdłuż na pół - bez zagnieceń - następnie kilkakrotnie owinąć wokół talii,. Wiązano go z przodu, bądź z boku specjalnym węzłem, eksponując dekoracje na głowach.
Początkowo pasy sprowadzano ze wschodu. Następnie zaczęto produkować rodzime produkty w specjalnych manufakturach zwanych persjarniami. Szczególną popularnością cieszyły się pasy produkowane przez manufaktury ormianina Jakuba Paschalisa.
Powyższy egzemplarz należał do Franciszka Ksawerego Prus Niewiadomskiego – powstańca i polskiego samorządowca.
Franciszek Ksawery Prus Niewiadomski urodził się w 1823 roku w Odrzykoniu. Był synem Macieja i Anny z domu Świejkowskich. W 1846 roku brał udział w powstaniu krakowskim. Podczas powstania styczniowego w 1863 wybrany został na Narodowego Komisarza Wojennego na okręg baligrodzki. Po powstaniu w 1868 roku objął funkcję sekretarza Rady Powiatowej w Lipsku, a następnie w 1871 roku w Jarosławiu, gdzie angażował się przy budowie dworca kolejowego i budynków na powstającej linii kolejowej Jarosław–Sokal. W latach 1873–1876 pełnił funkcję radnego miejskiego. Zmarł 27 marca 1899 w Przemyślu. Został pochowany na Starym Cmentarzu w Jarosławiu.