24/07/2026
Zapraszamy do parku miejskiego, gdzie można oglądać wystawę „Mazowsze dla Korony. 500-lecie włączenia Mazowsza do Królestwa Polskiego”.
O ziemi zawkrzeńskiej:
"Pochodzenie ziemi zawkrzeńskiej jako jednostki administracyjnej nie jest jasne. Mimo trzech grodów istniejących na jej terenie, które znamy z falsyfikatu mogileńskiego (1065) - Szreńska, Stupska i Grzebska, brakuje wiadomości, by któryś z nich pełnił funkcję ośrodka kasztelańskiego. Powiat sulerzyski i bodaj szreński podlegały kompetencjom kasztelana raciąskiego. Jeszcze w połowie XIV w. obszar ten był integralną częścią księstwa płockiego, a pod względem przynależności kościelnej stanowił część diecezji płockiej. Najstarszym dokumentem, w którym Zawkrze jako terytorium jest wyraźnie wyodrębnione, jest akt z 1384 r, w którym Siemowit IV zastawił Zawkrze krzyżakom. W czasie zastawu (1384-1399) miało ono już rangę odrębnej dzielnicy administracyjnej.
Składało się z trzech powiatów. Największy był powiat szreński ze stolicą w jednym z najstarszych grodów mazowieckich; drugim co do wielkości był powiat mławski, trzeci zaś niedzborski, który zwał się wcześniej „sulerzyski”.
Był to stosunkowo słabo zaludniony region przygraniczny. Znaczący przyrost ludności obserwuje się dopiero począwszy od połowy XIV w. W tym czasie zaczęła się tworzyć sieć miejska regionu. Między XIV a XV stuleciem lokowano tu 8 miast: w 1383 Szreńsk, następnie Kuczbork (1384), Mławę (1429), Niedzbórz (1503), Lubowidz (przed 1505), Kamiszyn (1519), Poniatowo (przed 1520) i Dłutowo (1532 lub wcześniej). Mława uzyskała prawa miejskie od książąt: Siemowita V, Kazimierza II, Władysława I. Położona przy szlaku handlowym łączącym Ruś i Mazowsze z Prusami, była głównym ośrodkiem handlu i rzemiosła na ziemi zawkrzeńskiej. W drugiej połowie XVI w. liczyła około 2500 mieszkańców, z czego 10% stanowili rzemieślnicy. Mimo to region miał charakter rolniczy, a oprócz Mławy pozostałe miasteczka pełniły rolę zaplecza okolicznych wsi, dlatego wielu mieszczan zajmowało się uprawą i hodowlą. Zawkrze było też znane z licznej szlachty zagrodowej, najliczniej zasiedlającej Poborze.
Nazwa ziemi zawkrzeńskiej oznaczająca tereny leżące za Wkrą wskazuje, że położenie geograficzne wywarło decydujący wpływ na uformowanie się granic Zawkrza. Opisane w dokumencie z 1384 r. były prawie w całości granicami naturalnymi. Wschodnią rubież tworzył górny bieg rzeki Orzyc, a następnie na całej swej długości rzeka Łydynia (z wyjątkiem krótkiego odcinka naprzeciwko Ciechanowa, gdzie osady po obu stronach rzeki należały do ziemi ciechanowskiej) aż do ujścia do Wkry koło wsi Gutarzewo. Od Gutarzewa granica skręcała na zachód, idąc korytem Wkry, która opasuje Zawkrze od południa, następnie od zachodu zmieniając nazwę na „Działdówka”. Jedynie od północy, gdzie Zawkrze graniczyło z państwem krzyżackim, tylko w części granica była naturalna (górny bieg Działdówki i przedłużenie jej - rzeczka Nida). Ustalona w 1343 r. przez traktat kaliski, przy regulowaniu sporów polsko-krzyżackich, granica ta przetrwała okres rozbiorów, istniejąc bez zmian jeszcze w okresie międzywojennym."
Wystawę przygotowało Mazowieckie w Płocku .
