Muzeum Powstańców Wielkopolskich w Lusowie

12/06/2026

Ustanowienie „Odznaki Pamiątkowej I Korpusu Polskiego w Rosji” – 12 czerwca 1918

12 czerwca 1918 roku rozkazem pożegnalnym ustanowiona została „Odznaka Pamiątkowa I Korpusu Polskiego w Rosji”.

Bazą odznaki był stalowy, oksydowany krzyżyk o wymiarach 39 × 22 mm. W dolnej części dłuższego ramienia przymocowany został miniaturowy, srebrny orzełek wojskowy, osadzony na tarczy Amazonek. Na tarczy widniał napis o treści: „1 K” (1 Korpus), natomiast pod tarczą znajdowały się dwie skrzyżowane szable.

Odznakę tę otrzymywali Dowborczycy oraz osoby, które z nimi współpracowały, jak na przykład jeden z dwóch adiutantów generała Józefa Dowbora Muśnickiego w czasie powstania – Zygmunt Pluciński.

We wspomnieniach generała możemy znaleźć informacje dotyczące genezy kształtu tej odznaki. Pisze on następująco: „W dzieciństwie mojem wywarła na mnie wielkie wrażenie mogiła powstańcza znajdująca się przy szosie pomiędzy Sandomierzem a Słupczą; był to kopiec obramowany kamieniami. Zauważyłem go przypadkowo, jadąc z matką i spytałem, co by to mogło być? Była to wspólna mogiła poległych z oddziału Czachowskiego [pułkownik Dionizy Czachowski (1810-1863), naczelnik wojenny województwa sandomierskiego w czasie powstania stycznego], których Rosjanie zmasakrowali. Nieco dalej, na górce, widniał wysoki, wysmukły krzyż z krótkiemi ramionami. Zapewne jakiś powstaniec, będąc wyczerpanym, odbił się od partii lub może, ratując się, zginął doścignięty przez wroga; na jego grobie ktoś postawił krzyż z nieociosanego drzewa. Ten oto właśnie krzyż nasunął mi myśl w 1918r. stworzenia na jego wzór odznaki I Polskiego Korpusu, przez co związałem czyny pierwszego wojska polskiego z czynami powstańców 63 roku, wśród których był też wuj mój, Tomasz Wierzbicki.” (J. Dowbor Muśnicki, „Moje wspomnienia”, Zakład Drukarski F. Wyszyński i S-ka, Warszawa, 1935, s.17.)

12/06/2026

Wszystkim chętnym przypominamy, że cały czas dostępny jest wirtualny spacer "Śladami Generała".
Projekt opiera się na autorskiej strategii „Frictionless WebAR”, dzięki której uczestnik nie musi instalować żadnej aplikacji. Wystarczy telefon, słuchawki i zeskanowanie plakatu znajdującego się przy muzeum. System uruchamia narrację audio oraz cyfrowe elementy rozszerzonej rzeczywistości bezpośrednio w przeglądarce internetowej.

Większość nowych technologii trafia do nas z wielkich światowych firm. Tymczasem ciekawy projekt powstał tuż obok – w naszej gminie. Firma Urban Narrator z Przeźmierowa rozpoczęła współpracę z Muzeum Powstańców Wielkopolskich im. gen. Józefa Dowbora Muśnickiego, tworząc nowoczesne doświadczenie historyczne wykorzystujące technologię WebAR.
Projekt opiera się na autorskiej strategii „Frictionless WebAR”, dzięki której uczestnik nie musi instalować żadnej aplikacji. Wystarczy telefon, słuchawki i zeskanowanie plakatu znajdującego się przy muzeum. System uruchamia narrację audio oraz cyfrowe elementy rozszerzonej rzeczywistości bezpośrednio w przeglądarce internetowej.
Kluczową rolę w realizacji odegrała współpraca z muzeum oraz wsparcie merytoryczne jego dyrektora dr. Michała Krzyżaniaka. Dzięki temu projekt nie jest jedynie pokazem technologii, ale próbą nowego sposobu opowiadania historii Powstania Wielkopolskiego i samego Lusowa.
Twórca projektu podkreśla, że zależało mu na połączeniu nowoczesnej technologii z lokalnym dziedzictwem. System analizuje między innymi porę dnia oraz warunki atmosferyczne, dopasowując fragmenty narracji do aktualnego otoczenia uczestnika.
W pierwszej odsłonie odwiedzający mogą usłyszeć wirtualny głos generała Józefa Dowbora Muśnickiego, który prowadzi uczestników po swojej dawnej okolicy. Projekt ma charakter pilotażowy, jednak jego twórca zapowiada dalszy rozwój – między innymi kolejne trasy w Poznaniu związane z postacią komisarza Antoniego Fischera z powieści Ryszarda Ćwirleja.
Urban Narrator zakłada rozwój zarówno w obszarze turystyki miejskiej, jak i edukacji historycznej oraz projektów dla instytucji kultury. Wszystko wskazuje na to, że niewielkie Lusowo może stać się miejscem jednego z ciekawszych eksperymentów narracyjnych wykorzystujących WebAR w regionie.

Gmina Tarnowo Podgórne

09/06/2026

Na początek (muzealnego) tygodnia polecamy wywiad na temat Janiny Lewandowskiej na stronie HolisticNews. Jednocześnie przypominamy, że książkę Agata Puścikowska - autorka można nabyć także u nas. A wcześniej warto zwiedzić nasze Muzeum, gdzie przechowujemy większość z ocałałych pamiątek po rodzinie gen. Józefa Dowbora Muśnickiego.

Agata Puścikowska opowiada o Janinie Lewandowskiej, jedynej kobiecie zamordowanej w Katyniu, mitach i prawdzie ukrytej w rodzinnych archiwach.

02/06/2026

Przypominamy, że w czwartek, 4 czerwca (Boże Ciało) Muzeum będzie nieczynne.

02/06/2026

Śmierć Leona Plucińskiego – 2 czerwca 1935

91 lat temu zmarł Leon Pluciński działacz społeczny, polityk oraz dyplomata. Urodził się 9 lutego 1875 roku w Strzępiniu (gmina Granowo, powiat grodziski, województwo wielkopolskie).
Ukończył Gimnazjum im. Św. Marii Magdaleny w Poznaniu (Obecnie Liceum Św. Marii Magdaleny) następnie studiował rolnictwo w Berlinie i w Halle.

15 stycznia 1899 roku wziął ślub w Lusowie z Marią Pauliną Kąsinowską, która w posagu wniosła Swadzim, Sady oraz Przeźmierowo. W 1910 roku zlecił architektowi Rogerowi Sławskiemu przebudowę i rozbudowę pałacu w Swadzimu (obecnie Kasztanowy Pałac), który stał się jego główną siedzibą. Za projekt odpowiadał inny wielopolski architekt – Stanisław Tadeusz Mieczkowski.

Leon Pluciński oprócz działalności gospodarczej działał również na polu edukacyjnym. Dzięki niemu powstała również szkoła w Swadzimu (obecnie nie istnieje, budynek obecnie pełni funkcje mieszkalne pod adresem Poznańska 36). Pisał do różnych czasopism, między innymi do „Przewodnika Gospodarczego”. W 1910 roku opublikował prace „Towarzystwo Rolnicze Poznańsko-Szamotulskie 1860-1910. Rozwój rolnictwa w obrębie Towarzystwa w ostatnich pięćdziesięciu latach”. W latach 1907-1908 pełnił funkcję prezesa Kółka Rolniczego w Lusowie a przez wiele lat był jego wiceprezesem. Działał w Związku Spółek Zarobkowych i Gospodarczych. Angażował się w życie polityczne. Był członkiem Ligi Narodowej i Obrony Narodowej.

Od 1909 roku do końca życia był członkiem różnych organizacji i przedsiębiorstw. Był członkiem rady nadzorczej między innymi H. Cegielski w Poznaniu czy Bazaru. Od czerwca 1927 roku był patronem (prezesem) Wielkopolskiego Towarzystwa Kółek Rolniczych. Po decyzji o organizacji Powszechnej Wystawy Krajowej (PeWuKa) został członkiem jej Rady Naczelnej, która była odpowiedzialna za organizację wydarzenia.

W listopadzie 1918 roku, kiedy na fali rewolucji ujawnił się Centralny Komitet Obywatelski, którzy przyjął nazwę Naczelnej Rady Ludowej Leon Pluciński stanął na czele powiatowych struktur tej władzy na obszar powiatu zachodniopoznańskiego. W momencie rozbudowy struktur Naczelnej Rady Ludowej został naczelnikiem Wydziału Rolnictwa Naczelnej Rady Ludowej a także zastępcą komisarza Wojciecha Korfantego i był odpowiedzialny za kwestie wojskowe oraz polityczne. W sierpniu 1919 roku został członkiem Wielkopolskiego Komitetu Pomocy dla Kresów Wschodnich i Górnego Śląska później przekształcony w Związek Obrony Kresów Zachodnich (od 1934 roku funkcjonował pod nazwą Polski Związek Zachodni).

Po utworzeniu Ministerstwa do spraw byłej Dzielnicy Pruskiej został mianowany wiceministrem (podsekretarzem stanu) w tym ministerstwie. Po rewindykacji ziem przyznanych Polsce na mocy traktatu pokojowego z Wersalu został wyznaczony burmistrzem komisarycznym Lidzbarka. 15 grudnia 1920 roku otrzymał od prezydenta Polski Gabriela Narutowicza propozycję objęcia urzędu premiera Polski, jednakże ostatecznie go nie objął ze względu na śmierć prezydenta.

20 czerwca 1921 roku otrzymał nominację na stanowisko Komisarza Generalnego Rzeczpospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsk, obejmując to stanowisko 5 lipca 1921 roku. Jako komisarz działał na rzecz umacniania wpływów polskich i pogłębiania gospodarczej współpracy polsko-gdańskiej oraz unifikacji gospodarki gdańskiej z gospodarką polską. Krytykował postawę Ligi Narodów w kwestii gdańskiej, która unikała wykonywania części obowiązków, które leżały jej w gestii (na przykład rozstrzyganie polsko-gdańskich konfliktów). Pluciński był odpowiedzialny za konstrukcje oraz podpisanie porozumienia polsko-gdańskiego z 1 września 1923 roku, które dotyczyło między innymi kwestii celnych. Funkcję komisarza pełnił formalnie do stycznia 1924 roku, a faktycznie był do października 1923 roku.

Rezygnacja z funkcji Komisarza Generalnego Rzeczpospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsk związana była z faktem, że łączył on ją z funkcją posła Sejmu I kadencji Rzeczpospolitej Polskiej. Pomiędzy lutym 1925 roku a październikiem 1926 roku był jednym z Wicemarszałków Sejmu. W 1928 roku po raz drugi został wybrany posłem na sejm. Był członkiem następujących komisji: morskiej, skarbowej, spraw zagranicznych oraz rolnej. W 1930 roku złożył mandat poselski w związku ze złym stanem zdrowia a rok później całkowicie wycofał się z życia politycznego.

Zmarł 2 czerwca 1935 roku w Swadzimu i został pochowany w rodzinnej nekropolii na cmentarzu w Lusowie.

31/05/2026

Zamach majowy – wybory prezydenckie

19 maja 1926 roku zgromadzeni w Poznaniu posłowie i senatorowie ogłosili telegram wysłany do Marszałka Sejmu Macieja Rataja, w którym złożyli swój sprzeciw wobec zwołania Zgromadzenia Narodowego do Warszawy wobec sytuacji jaka panuje w tym mieście.

Pomimo tego protestu 31 maja 1926 roku w Warszawie zebrało się Zgromadzenie Narodowe, aby wybrać nowego prezydenta Rzeczpospolitej Polski. Kandydatów na to stanowisko było dwóch: Józef Piłsudski oraz hrabia Adolf Bniński – wojewoda poznański, jeden z najważniejszych działaczy społecznych w regionie, oraz jeden z czołowych działaczy z kręgów konserwatywno-endeckich i monarchistycznych. W pierwszej i jedynej turze Józef Piłsudski otrzymał 292 głosy, a Adolf Bniński – 193. Łącznie głosów ważnych oddano 485, reszta członków była nieobecna lub oddała nieważny głos. Zgromadzenie Narodowe liczyło 555 członków, a więc tych głosów było 70.

Wobec odmowy objęcia urzędu przez Józefa Piłsudskiego 1 czerwca 1926 roku ponownie odbyły się wybory. Tym razem kandydatów było 3. Ponownie został zgłoszony Adolf Bniński. Nowymi kandydatami byli: Ignacy Mościcki – profesor na Uniwersytecie Lwowskim, zaproponowany przez Józefa Piłsudskiego, który zgłosił go pod wpływem Kazimierza Bartla oraz Zygmunt Marek przewodniczący Związku Parlamentarnego Polskich Socjalistów wystawiony przez PPS. Zgromadziło się 545 członków. Wymagana większość wynosiła 242 głosy. W I turze na Ignacego Mościckiego oddano 215 głosów, na Adolfa Bnińskiego oddano 211 głosów, a na Zygmunta Marka oddano 56 głosów. Oddano 63 głosy nieważne. W związku z tym, że żaden z kandydatów nie osiągnął wymaganej liczy głosów odbyła się II tura wyborów.

W II turze na Ignacego Mościckiego oddano 281 głosów, na Adolfa Bnińskiego oddano 200 głosów, a na Zygmunta Marka oddano 1 głos. Oddano 69 głosów nieważnych. W związku uzyskaniem przez Ignacego Mościckiego wymaganej liczby głosów został on wybrany prezydentem.

Zgromadzenie Narodowe podczas którego nastąpiło zaprzysiężenie nowego prezydenta odbyło się 4 czerwca 1926 roku o godzinie 12:00 na Zamku Królewskim w Warszawie.

30/05/2026

Rozkaz o utworzeniu Toruńskiego Pułku Strzelców – 30 maja 1919

Formacja początkowo powstała w Inowrocławiu jako kompania o nazwie Pierwsza Kompania Zachodnio-Pruska. Została ona podporządkowana 5 pułkowi strzelców wielkopolskich. 27 maja 1919 roku stoczyła ona pierwszy bój z Niemcami pod Tarkowem (obecnie miejscowość funkcjonuje jako dwie odrębne miejscowości – Tarkowo Dolne gmina Nowa Wieś Wielka, powiat bydgoski, województwo kujawsko-pomorskie i Tarkowo Górne gmina Złotniki Kujawskie, powiat inowrocławski, województwo kujawsko-pomorskie).

30 maja 1919 roku zapadła decyzja o utworzeniu Toruńskiego Pułku Strzelców, który będzie stanowić kadrę dla powstałej później Dywizji Strzelców Pomorskich. Formacja ta została utworzona na mocy rozkazu dziennego numer 146. Jednostka do czasu utworzenia swoich struktur sztabowych pozostaje nadal podporządkowana 5 pułku strzelców wielkopolskich. Pułk był organizowany w bardzo krótkim okresie czasu – 8 czerwca powstaje I batalion, natomiast 11 czerwca w struktury pułku zostaje włączony II batalion czarnkowski w składzie 3 kompani piechoty i kompani karabinów maszynowych. W składzie tego batalionu znajduje się między innymi jedna z dwóch kompanii szamotulskich oraz kompania obornicka. Batalion ten po wejściu w życie rozejmu z Trewiru pełnił służbę i utrzymywał pozycje obronne na linii demarkacyjnej wzdłuż rzeki Noteci. Dawny batalion czarnkowski został I batalionem, natomiast dotychczasowy I batalion – II batalionem.

16 czerwca 1919 roku dowódcą pułku został kapitan Władysław Koczorowski, który przeszedł tam z 1 pułku strzelców wielkopolskich. 30 czerwca pułk został podporządkowany pod względem operacyjnym dowódcy 2 Dywizji Strzelców Wielkopolskich.

7 sierpnia 1919 roku pułk otrzymał sztandar ufundowany przez społeczeństwo Prus Zachodnich. Na prawej stronie sztandaru na białym adamaszku umieszczony był krzyż z napisem virtuti militari, nad nim w półkolu widniał napis Wspólna Moc Tylko Zdoła Nas Ocalić, a pod krzyżem, również w półkolu widniał napis Toruński Pułk Strzelców. Na lewej stronie sztandaru na czerwonym adamaszku widniał orzeł biały z koroną pod nim znajdowała się złota wawrzynowa gałązka, a w rogach na górze widniał herb miasta Torunia oraz odznaka pułku.

Źródło ilustracji: WBC.

25/05/2026

Podporządkowanie pod względem operacyjnym Wojsk Wielkopolskich Naczelnemu Dowództwu Wojsk Polskich – 25 maja 1919

25 maja 1919 roku doszło do podporządkowania pod względem operacyjnym Wojsk Wielkopolskich Naczelnemu Dowództwu Wojsk Polskich. Pomimo podporządkowania operacyjnego Wojska Wielkopolskie pod względem organizacyjnym zachowały całkowitą odrębność.

Podporządkowanie Armii Wielkopolskiej Warszawie wynikało z napiętej sytuacji na froncie (wielko)polsko-niemieckim i możliwości przekroczenia przez oddziały niemieckie linii demarkacyjnej jak i granicy polsko-niemieckiej. Warto dodać, że z tego samego powodu w czerwcu 1919 roku cała polska armia została podporządkowana marszałkowi Ferdynandowi Fochowi jako naczelnemu wodzowi wojsk sprzymierzonych i stowarzyszonych.

Sam rozkaz o podporządkowaniu nie został ogłoszony w maju 1919 roku. Formalny rozkaz o włączeniu organizacyjnym Wojsk Wielkopolskich w struktury Wojska Polskiego został wydany 28 sierpnia 1919 roku. Natomiast oficjalna uroczystość podporządkowania wojsk miała miejsce podczas październikowej wizyty Józefa Piłsudskiego w Poznaniu.

Na początku 1920 roku nastąpiła zmiana numeracji i nazw jednostek wojskowych dawnej Armii Polskiej w Byłym Zaborze Pruskim poprzez dostosowanie ich do numerów i nazw używanych przez Wojsko Polskie.

Źródło ilustracji: „Ważne narady w Warszawie”, Dziennik Poznański, 27 maja 1919, R. 61, Nr 121, s.3.

24/05/2026

Zdobycie pociągu pancernego przez Pułk Ułanów Krechowieckich – późniejszy Pociąg Pancerny „Generał Dowbor” – 24 maja 1919

24 maja 1919 roku Pułk Ułanów Krechowieckich zdobył w Radziwiłłowie (obecnie rejon radziwiłłowski, obwód rówieński, Ukraina) pociąg pancerny „Siczowyj Strilec” („Strzelec Siczowy”).

Pociąg został zdobyty podczas walk z ukraińskimi strzelcami siczowymi, którzy wcześniej zdobyli go na oddziałach bolszewickich.

Był to pociąg produkcji rosyjskiej i pochodził z serii pociągów typu Chunchuz. Zdobyty przez „Krechowiaków” pociąg to najprawdopodobniej pociąg, który początkowo nosił miano Pociągu numer 2.

Zdobycz otrzymała nazwę „Krechowiak”, ale szybko zmieniono ją na „Generał Dowbor”, na cześć dowódcy I Korpusu Polskiego w Rosji w skład którego wchodził pułk w czasie istnienia korpusu. Pociąg został wciągnięty na listę polskich pociągów pancernych jako Pociąg Pancerny nr 20 (PP20).

Debiut w walkach jako polski pociąg miał miejsce 28 maja 1919 roku, kiedy to bronił Radziwiłłowa. Następnie wziął udział w kontrofensywie w lipcu i sierpniu 1919 roku i dotarł ostatecznie do Szepetówki (rejon szepetowski, obwód chmielnicki, Ukraina). Tam spędził dwa miesiące, podczas których patroluje okolice. W grudniu 1919 roku został przebazowany do Miropolu (rejon żytomierski, obwód żytomierski, Ukraina).

28 kwietnia 1920 roku trzy dni po rozpoczęciu ofensywy kijowskiej pociąg wyruszył w kierunku tego miasta. Dotarł tam 5 maja 1920 roku jako pierwszy polski pociąg w międzyczasie pełniąc służbę patrolową na terenach, którymi przebiegła jego trasa. Innym pociągiem, który znalazł się również w Kijowie był Pociąg Pancerny „Groźny-Szeroki”.

Po pewnym czasie pociąg został wycofany pod Kijów do Fastowa (rejon fastowski, obwód kijowski, Ukraina). Podczas rosyjskiej kontrofensywy pociąg walczył z oddziałami Konarmii (1 Armia Konna). W okolicy wsi Wczorajsze (rejon różyński, obwód żytomierski, Ukraina) żołnierze 41 Dywizji Kawalerii rozebrali fragment torów co sprawiło, że pociąg musiał się zatrzymać. Losy załogi pociągu po dostaniu się do niewoli były różne. Niektórzy zostali zamordowani na miejscu, część dostała się do niewoli, skąd niektórzy uciekli a co do niektórych członków załogi to ich losy są nieznane.

Rosjanie wykorzystali pociąg, który ponownie znalazł się w ich rękach. Jeden z wagonów znalazł się w Pociągu Pancernym BP 112 Armii Czerwonej.

23/05/2026

W sobotę 30 maja Muzeum, wyjątkowo będzie czynne do godziny 15:00. Za utrudnienia przepraszamy!