Piwnica pod Fortuną

08/08/2026

✨Jakie tajemnice kryją podziemia Lublina?
🧐Odpowiedzi na to pytanie szukała ekipa programu Pytanie na śniadanie, odwiedzając między innymi Piwnicę pod Fortuną.
🎥Zapraszamy do oglądania materiału: https://pytanienasniadanie.tvp.pl/94753451/lublin-pelen-kultury-sztuka-w-przestrzeni-miejskiej-i-esk-2029

03/08/2026

Krótkie wspomnienie z wczorajszego spaceru śladami staropolskich rozrywek...

🎥Nagranie i montaż: Eliza Chomicka.

02/08/2026

👣Pojedynki na palcaty, reduty, strzelanie prochem z rusznic, gry w mariasza, chapankę i faraona... – to tylko niektóre ze staropolskich rozrywek, o których dziś mogli usłyszeć uczestnicy spaceru Jak spędzano czas wolny? - opowieść o rozrywkach w staropolskim Lublinie, który odbył się w ramach projektu „W staropolskim Lublinie – opowieść o życiu dawnego miasta”.
⚔️W czasie spaceru spotkaliśmy także dwóch młodych szlachciców, którzy odbyli pojedynek na palcaty przed Trybunałem Koronnym i wyjaśnili nam zasady tej popularnej wśród młodzieży szlacheckiej rozrywki, która przygotowywała młodych chłopców do późniejszego sprawnego posługiwania się szablą.

Dziękujemy Uczestnikom spaceru za liczne przybycie.
Spacer poprowadziła Patrycja Serafin.
W roli młodych szlachciców wystąpili Andrzej Janociński i Jakub Rutkowski.
Zdjęcia wykonał Mateusz Łobacz.

Spacer odbył się w ramach projektu „W staropolskim Lublinie – opowieść o życiu dawnego miasta”.
Partnerem projektu jest Fundacja Totalizatora Sportowego.
Projekt jest objęty Honorowym Patronatem Prezydenta Miasta Lublin.

30/07/2026

📆Już w najbliższą niedzielę – 2 sierpnia - zapraszamy na spacer Jak spędzano czas wolny? - opowieść o rozrywkach w staropolskim Lublinie. Zaczynamy o godz. 11.00 na Placu po Farze. Podczas spaceru opowiemy o popularnych rozrywkach staropolskich. Jedną z nich były pojedynki na palcaty, czyli rodzaj szermierki na kije.

👦W walce posługiwano się kijami zwykle o długości od 70 do 90 cm, których końce były często zabezpieczone suknem lub słomą. Palcatów uczono już małych chłopców: "miałem nie więcej niż lat siedem, gdym przy karabeli (…) dosiadał już konia, i co dzień musiałem, dla wprawy w robieniu bronią, bić się kijem krajką okręconą z Jasiem, synem podstarościego" – pisał szambelan króla Stanisława Augusta Poniatowskiego – Jan Duklan Ochocki.

⚔Walki te posiadały zasady, choć trudno stwierdzić, czy za każdym razem były one takie same – przykładowo: nie wolno było trafiać w głowę, w twarz oraz w bok. Palcaty mogły przybierać też różne formy. Źródła z XVIII wieku mówią o pojedynkach „w kole”. Toczono w nich walki jeden na jednego i wybierano najskuteczniejszego szermierza. Do uczestnictwa w walce zapraszano, a nierzadko zmuszano postronnych przechodniów, była to kwestia honorowa – Jędrzej Kitowicz wspomina o szykanach, a nawet aktach agresji, jakie spotykały młodzieńców, którzy nie chcieli brać udziału w pojedynkach.

Palcaty pełniły różne funkcje: rekreacyjną, treningową i wychowawczą. Ćwiczenia w takiej walce miały służyć przygotowaniu przyszłego szermierza do późniejszego sprawnego posługiwania się szablą.

👉Jeśli chcecie dowiedzieć się więcej o walce na palcaty i innych dawnych rozrywkach - do zobaczenia na spacerze!

🎨Obraz: J. Maszyński, "Palcaty", 1882 r.

23/07/2026

☀Czy wiedzieliście, że Piwnica pod Fortuną jest trendy pomysłem na lato? ;)

📰Jesteśmy w najnowszym dodatku Vogue Polska Travel - zerknijcie na zdjęcie 26: https://www.vogue.pl/a/vogue-polska-travel-fotograficzna-podroz-po-lublinie-sandomierzu-kazimierzu-dolnym-i-okolicach i uwzględnijcie nas w swoich wakacyjnych planach :)

Te miejsca urzekają wyjątkową architekturą i niesamowitą atmosferą.

20/07/2026

♟️Obchodzimy dziś Międzynarodowy Dzień Szachów. Historia tej królewskiej gry sięga niemal 1500 lat.

🇮🇳Za jej poprzedniczkę uznaje się czaturangę, która powstała w północno-zachodnich Indiach w czasach Imperium Guptów. Nazwa oznacza „cztery części” i nawiązuje do systemu indyjskich wojsk: piechoty, kawalerii, słoni bojowych oraz rydwanów. Plansza, na której rywalizowano była takiej samej wielkości jak współczesna tarcza szachowa i składała się z 64 pól.

💰Za pośrednictwem kupców podróżujących Jedwabnym Szlakiem gra dotarła do Persji, gdzie przekształciła się w szatrandż. Wówczas pojawiły się figury i zasady coraz bardziej przypominające współczesne szachy. To właśnie z języka perskiego wywodzi się znane do dziś określenie „szach-mat”, oznaczające „król jest bezradny”. Partię wygrywało się przez zbicie króla lub wszystkich figur, pozostawiając osamotnionego króla na szachownicy.

📖Do Europy gra przybyła wraz z Arabami, a pod koniec XV wieku ukształtowały się zasady obowiązujące do dziś. W 1497 roku w hiszpańskiej Salamance ukazał się jeden z pierwszych podręczników nowoczesnych szachów: „Rozprawa o miłości i sztuce szachowej ze stu pięćdziesięcioma przykładami partii” autorstwa Luisa Ramireza de Lucena. W XVI wieku na dworze króla Filipa II odbył się pierwszy znany turniej szachowy.

👑Szachy szybko stały się ulubioną rozrywką europejskich dworów i symbolem prestiżu. To właśnie dlatego do dziś nazywane są królewską grą. Wśród polskich monarchów ich wielkim miłośnikiem był Zygmunt Stary, który podobno potrafił spędzać przy szachownicy długie godziny.

Obraz: Sofonisba Anguissola, "Gra w szachy", 1555 r.

17/07/2026

👑19 lipca w Lublinie Albrecht II Fryderyk Hohenzollern – książę pruski złożył królowi Zygmuntowi Augustowi hołd lenny w obecności szlachty Litwy i Korony.

🖊Na obecnym Placu Litewskim ustawiono okazały „majestat”, czyli tron, na którym zasiadł król ubrany w kosztowne szaty, w koronie na głowie, z berłem i złotym jabłkiem w dłoniach. Zebrali się tam duchowni i świeccy dostojnicy Litwy i Korony, rycerstwo oraz rzesze gawiedzi lubelskiej. Ceremonia wzorowana była na krakowskiej z 1525 roku – Albrecht ukląkł i z chorągwią w ręku wyrecytował rotę przysięgi lennej. Wydarzenie to opisał Jan Kochanowski w wierszu „Proporzec albo Hołd Pruski”:

„(…) Oto w zacnym ubierze i w złotej koronie
Siadł pomazaniec boży na swym pańskim tronie,
Jabłko złote i złotą laskę w ręku mając,
A zakon nawyższego na łonie trzymając;
Miecz przed nim srogi, ale złemu tylko srogi,
Niewinnemu na sercu nie uczyni trwogi.
Z obu stron zacny senat koronny, a w koło
Sprawiony zastęp stoi i rycerstwa czoło.
Przystąp Olbrychcie młody, zacnych książąt plemię!
Który trzymasz w swej władzy piękną pruską ziemię
Z łaski cnych królów polskich; uczyń panu swemu
Winną poczciwość, a ślub wiarę dzierżeć jemu. (...)

(…) A już więc syn książęcy upadł na kolana
I wyznał swe poddaństwo i zwierzchnego pana,
Obiecując na swą cześć ktemu się znać wiecznie,
A wiarę panu swemu zachować statecznie.
Zatem mu jest do ręku proporzec podany,
Kosztownemi farbami wszytek malowany (...)”

Na obrazie: Albrecht II Fryderyk Hohenzollern, XVII wiek.

09/07/2026

☀Lato zagościło już u nas na dobre, a wraz z nim czas kwitnących ogrodów i dojrzewających owoców. Ten okres od wieków inspirował artystów.

🌷Od XV wieku w sztuce niderlandzkiej powstawały alegorie miesięcy i pór roku, ukazujące rytm natury oraz zmieniający się cykl życia. Na obrazie Lucasa van Valckenborcha personifikacją lata jest młoda kobieta – ogrodniczka z atrybutami Ceres – antycznej bogini urodzaju i płodności.

🍇Artysta z niezwykłą precyzją przedstawił bogactwo letnich darów natury: kosze pełne owoców i warzyw oraz okazałe bukiety lilii, róż, tulipanów i zawilców. W tle rozciąga się starannie skomponowany krajobraz, w którym pola uprawne kontrastują z ozdobnym ogrodem otaczającym manierystyczny pałac.

Obraz jest nie tylko pochwałą letniej obfitości, ale także świadectwem fascynacji artystów XVI wieku naturą, jej pięknem i porządkiem. Każdy detal przypomina o cykliczności pór roku oraz o nierozerwalnym związku człowieka z otaczającym go światem.

06/07/2026

🏹Gra w palcaty, mariasza, chapankę, reduty, strzelanie prochem z rusznic... – życie w staropolskim Lublinie pełne było interesujących i często zapomnianych już dziś rozrywek. Jak mieszkańcy dawnego miasta spędzali wolny czas?
👣Zapraszamy na spacer Jak spędzano czas wolny? - opowieść o rozrywkach w staropolskim Lublinie, który odbędzie się w niedzielę, 2 sierpnia. Początek o godz. 11.00 na Placu po Farze. W czasie spaceru pojawi się także niezwykła postać z dalekiej przeszłości, która opowie swoją historię.

Na spacer obowiązuje wstęp wolny, bez zapisów.

Spacer odbywa się w ramach projektu „W staropolskim Lublinie – opowieść o życiu dawnego miasta”.
Partnerem projektu jest Fundacja Totalizatora Sportowego.
Wydarzenie jest objęte Honorowym Patronatem Prezydenta Miasta Lublin.