10/06/2026
🚬 TYTOŃ W KULTURZE HUCULSZCZYZNY
🍃 Tytoń w kulturze ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej posiadał wiele zwyczajowych nazw t.j. machorka, tiutiun, duchan, bakun. Pod względem znaczenia tej rośliny dla kultury lokalnej, wyjątkowym regionem była Huculszczyzna. Już w czasach Austro-Węgier tytoń był tam tak popularny, że jego hodowlą na własne potrzeby zajmowano się w każdej miejscowości.
🍃 Huculi sprzedawali także tytoń na jarmarkach w miastach, ale przede wszystkim był on nieodłącznym elementem życia codziennego. Często był palony w fajkach lub przygotowywany do żucia, co ważne powszechnie paliły go także kobiety. Na przełomie XIX/XX wieku górale palili tytoń w fajkach mosiężnych albo bakfonowych (stop między, cynku i niklu), a starsze Hucułki w fajkach glinianych, młode dziewczęta i kobieta paliły cygareta, zwane husiakami.
🍃 Włodzimierz Szuchiewicz, znawca Huculszczyzny tak opisywał znacznie rośliny dla Hucułów:
❝Tytoń musi być mocny; w tym celu przyrządzają go sami Huculi z liści tytoniowych, za którymi nocami schodzą do wsi podgórskich, gdzie tytoń uprawiają. Tam mieniają go za bryndzę, a przyniósłszy do domu skręcają po kilka liści razem, pakują je w baryłki od wódki, ażeby tytoń »od niej nabrał mocy«. Pełną baryłkę pokrywają szczelnie dnem i chowają ją w lesie w kopce mrówki rudnicy, gdzie on, leżąc dłuższy czas, przechodzi wódką i kwasem mrówkowym i skutkiem tego nabiera mocy (staje się lutyj). Taki tytoń wkładają do fajek, które nadto zapiekają na grani, a do ust biorą dopiero wtedy, jak zacznie dym z fajki uchodzić. Dym ten jest tak silny, że słabszemu, który pierwszy raz go pali, odbiera przytomność, a każdemu zdziera skórę z języka❞.
🍃 Oprócz oczywistego zastosowania tytoniu jako używki, był on także wykorzystywany w lecznictwie ludowym. Tabaka na Rusi była powszechnie stosowana jako lek na ból głowy albo środek uśmierzający ból zębów. W tym celu palono go, ale także myto zęby proszkiem z tabaki. Roślinę wykorzystywano także na pasożyty zewnętrzne i dolegliwości skórne. Była też używana jako lek na wsoły (parchy) u bydła, które myto wywarem z tytoniu. Na Huculszczyźnie stosowano go także przeciw molom, rozdzielając tkaniny w skrzyni tytoniowymi listkami. Na Rusi był on stosowany jako trucizna w sposób świadomy np. niektórzy chłopi pili odwar z nasion tytoniu, by uchylić się od wojska. Odwar działał trująco na płuca, mógł też spowodować śmierć. Na Rusi południowej wierzono, że aby pijący w karczmie mogli wypić więcej wódki, to żydowscy karczmarze „nastawiali ją” na liściach tytoniu. Ponadto tytoń (jak wódka) był wykorzystywany jako wynagrodzenie za pracę.
👉 Wpis o TYTONIU W KULTURZE HUCULSZCZYZNY to kolejny post w ramach cyklu , który przygotowaliśmy dla Was we współpracy z dr Marcelina Jakimowicz z Instytut Nauk o Informacji i Mediach UWr 🤝🤝
